ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଯଥୋର୍ଣନାଭିର୍ହୃଦଯାଦୂର୍ଣାମୁଦ୍ଵମତେ ମୁଖାତ୍। ଆକାଶାଦ୍ଘୋଷଵାନ୍ପ୍ରାଣୋ ମନସା ସ୍ପର୍ଶରୂପିଣା

ଯେପରି ମକଡ଼ି ନିଜ ହୃଦୟରୁ ତାନା ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରେ, ସେପରି ପ୍ରାଣ ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶରୂପ ଧାରଣ କରେ ।

ଛନ୍ଦୋମଯୋଽମୃତମଯଃ ସହସ୍ରପଦଵୀଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଓଁକାରାଦ୍ଵ୍ଯଞ୍ଜିତସ୍ପର୍ଶ ସ୍ଵରୋଷ୍ମାନ୍ତସ୍ଥଭୂଷିତାମ୍

ସେ ପ୍ରଭୁ ଛନ୍ଦ ଓ ଅମୃତର ମୂର୍ତ୍ତି, ହଜାର ମାର୍ଗର ଧାରକ; ଓଁକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଉଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ତସ୍ଥ ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅନ୍ତରେ ବିରାଜିତ ।

ଵିଚିତ୍ରଭାଷାଵିତତାଂ ଛନ୍ଦୋଭିଶ୍ଚତୁରୁତ୍ତରୈଃ। ଅନନ୍ତପାରାଂ ବୃହତୀଂ ସୃଜତ୍ଯାକ୍ଷିପତେ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତୃତ, ଚାରି ଅକ୍ଷର ବଢ଼ୁଥିବା ଛନ୍ଦ ସହିତ, ଅନନ୍ତ ଓ ବିଶାଳ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି ।

ଗାଯତ୍ର୍ଯୁଷ୍ଣିଗନୁଷ୍ଟୁପ୍ଚ ବୃହତୀ ପଙ୍କ୍ତିରେଵ ଚ। ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତ୍ଯତିଚ୍ଛନ୍ଦୋ ହ୍ଯତ୍ଯଷ୍ଟ୍ଯତିଜଗଦ୍ଵିରାଟ୍

ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍ ଓ ବିରାଟ୍—ଏହିମାନେ ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ।

କିଂ ଵିଧତ୍ତେ କିମାଚଷ୍ଟେ କିମନୂଦ୍ଯ ଵିକଲ୍ପଯେତ୍। ଇତ୍ଯସ୍ଯା ହୃଦଯଂ ଲୋକେ ନାନ୍ଯୋ ମଦ୍ଵେଦ କଶ୍ଚନ

ଏହା କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ କହେ, କ’ଣ ଅର୍ଥ ଦେଉଛି କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ କରେ? ଏହାର ମନ୍ତବ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ।

ମାଂ ଵିଧତ୍ତେଽଭିଧତ୍ତେ ମାଂ ଵିକଲ୍ପ୍ଯାପୋହ୍ଯତେ ତ୍ଵହମ୍। ଏତାଵାନ୍ସର୍ଵଵେଦାର୍ଥଃ ଶବ୍ଦ ଆସ୍ଥାଯ ମାଂ ଭିଦାମ୍ । ମାଯାମାତ୍ରମନୂଦ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି

ଏହା ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମୋତେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ, ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିରାକରଣ କରେ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବେଦର ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ମାୟାକୁ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶେଷରେ ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରି ଦୟାଶୀଳ ହୁଏ ।

ତଥୈଵ ହରିଣୈଃ କ୍ରୋଡୈଃ ଶ୍ଵାଵିତ୍ ଗଵଯ କୁଞ୍ଜରୈଃ । ଗୋପୁଚ୍ଛୈଃ ହରିଭିଃ ମର୍କୈଃ ନକୁଲୈଃ ନାଭିଭିର୍ଵୃତମ୍

ଏହିପରି, ଏହା ହରିଣ, ବନଶୁକୁର, ବନକୁକୁର, ବଂଶ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗାୟର ପୁଛ, ବାନର, ନକୁଲ ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଵରଂ ଆଦିରାଜଃ ସହାତ୍ମଜଃ । ଦଦର୍ଶ ମୁନିମାସୀନଂ ତସ୍ମିନ୍ ହୁତହୁତାଶନମ୍

ସେ ମହାରାଜା ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁନିଙ୍କୁ ହୋମାଗ୍ନି ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ ।

ଵିଦ୍ଯୋତମାନଂ ଵପୁଷା ତପସି ଉଗ୍ରଯୁଜା ଚିରମ୍ । ନାତିକ୍ଷାମଂ ଭଗଵତଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାପାଙ୍ଗାଵଲୋକନାତ୍ । ତଦ୍ଵ୍ଯାହୃତାମୃତକଲା ପୀଯୂଷଶ୍ରଵଣେନ ଚ

ସେ ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ନେହଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତ ସମାନ କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲେ ।

ପ୍ରାଂଶୁଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷଂ ଜଟିଲଂ ଚୀରଵାସସମ୍ । ଉପସଂଶ୍ରିତ୍ଯ ମଲିନଂ ଯଥାର୍ହଣଂ ଅସଂସ୍କୃତମ୍

ସେ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମାନ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ତପସ୍ୱୀ ପରି ମେଳା ଓ ଅଲଙ୍କୃତିବିହୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।

ଅଥୋଟଜମୁପାଯାତଂ ନୃଦେଵଂ ପ୍ରଣତଂ ପୁରଃ । ସପର୍ଯଯା ପର୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯାନୁରୂପଯା

ତାପରେ, ରାଜା ଉଟଜରେ ପହଞ୍ଚି ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ, ମୁନି ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ଅଭିନନ୍ଦନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ।

ଗୃହୀତାର୍ହଣମାସୀନଂ ସଂଯତଂ ପ୍ରୀଣଯନ୍ ମୁନିଃ । ସ୍ମରନ୍ ଭଗଵଦାଦେଶଂ ଇତ୍ଯାହ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା

ମୁନି, ଯଥାଯଥ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଓ ଶାନ୍ତ ମନେ ରାଜାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ।

ନୂନଂ ଚଙ୍କ୍ରମଣଂ ଦେଵ ସତାଂ ସଂରକ୍ଷଣାଯ ତେ । ଵଧାଯ ଚାସତାଂ ଯସ୍ତ୍ଵଂ ହରେଃ ଶକ୍ତିର୍ହି ପାଲିନୀ

ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ଦେବ, ତୁମର ଏହି ଦେଶଦେଶାନ୍ତର ଚରଣ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେର ବିନାଶ ପାଇଁ; କାରଣ ତୁମେ ହରିଙ୍କ ରକ୍ଷାଶକ୍ତି ।

ଯୋଽର୍କେନ୍ଦୁ ଅଗ୍ନୀନ୍ଦ୍ରଵାଯୂନାଂ ଯମଧର୍ମପ୍ରଚେତସାମ୍ । ରୂପାଣି ସ୍ଥାନ ଆଧତ୍ସେ ତସ୍ମୈ ଶୁକ୍ଲାଯ ତେ ନମଃ

ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ଯମ, ଧର୍ମ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ରୂପ ଓ ସ୍ଥାନ ଧାରଣ କରୁଛ; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର ।

ନ ଯଦା ରଥମାସ୍ଥାଯ ଜୈତ୍ରଂ ମଣିଗଣାର୍ପିତମ୍ । ଵିସ୍ଫୂର୍ଜତ୍ ଚଣ୍ଡକୋଦଣ୍ଡୋ ରଥେନ ତ୍ରାସଯନ୍ ଅଘାନ୍

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ରତ୍ନଖଚିତ ଜୟରଥରେ ବସି ନଥାଅ, ତୁମ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତୁମ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧୀମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କର ।

ସ୍ଵସୈନ୍ଯଚରଣକ୍ଷୁଣ୍ଣଂ ଵେପଯନ୍ ମଣ୍ଡଲଂ ଭୁଵଃ । ଵିକର୍ଷନ୍ ବୃହତୀଂ ସେନାଂ ପର୍ଯଟସି ଅଂଶୁମାନିଵ

ତୁମର ସେନାର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ମଣ୍ଡଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାହାକୁ କମ୍ପିତ କରି, ବଡ଼ ସେନାକୁ ଆଗକୁ ଆଣି, ତୁମେ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚାରିପଟେ ଘୁରୁଛ ।

ତଦୈଵ ସେତଵଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମନିବନ୍ଧନାଃ । ଭଗଵଦ୍ ରଚିତା ରାଜନ୍ ଭିଦ୍ଯେରନ୍ ବତ ଦସ୍ଯୁଭିଃ

ସେଇ ସମୟରେ, ରାଜା, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ସୀମା ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଦେବେ ।

ଅଧର୍ମଶ୍ଚ ସମେଧେତ ଲୋଲୁପୈର୍ଵ୍ଯଙ୍କୁଶୈର୍ନୃଭିଃ । ଶଯାନେ ତ୍ଵଯି ଲୋକୋଽଯଂ ଦସ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତୋ ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯତି

ଲୋଭୀ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଲୋକମାନେ ଅଧର୍ମକୁ ବଢ଼ାଇବେ; ତୁମେ ଯଦି ଶୋଇ ପଡ଼, ଏହି ସଂସାର ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦଳିତ ହୋଇ ନଶ୍ଟ ହେଇଯିବ ।

ଅଥାପି ପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ଵୀର ଯଦର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ଇହାଗତଃ । ତଦ୍ଵଯଂ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକେନ ପ୍ରତିପଦ୍ଯାମହେ ହୃଦା

ତଥାପି, ବୀର, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ ? ଆମେ ସତ୍ମନରେ ତାହା ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ।

ଚୀରହରଣଲୀଲା - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ହେମନ୍ତେ ପ୍ରଥମେ ମାସି ନନ୍ଦଵ୍ରଜକୁମାରିକାଃ । ଚେରୁର୍ହଵିଷ୍ଯଂ ଭୁଞ୍ଜାନାଃ କାତ୍ଯାଯନ୍ଯର୍ଚନଵ୍ରତମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶୀତକାଳର ପ୍ରଥମ ମାସରେ, ନନ୍ଦର ବ୍ରଜର ଝିଅମାନେ ସରଳ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ପୂଜା ଓ ବ୍ରତ କରୁଥିଲେ ।

ଆପ୍ଲୁତ୍ଯାମ୍ଭସି କାଲିନ୍ଦ୍ଯା ଜଲାନ୍ତେ ଚୋଦିତେଽରୁଣେ । କୃତ୍ଵା ପ୍ରତିକୃତିଂ ଦେଵୀଂ ଆନର୍ଚୁଃ ନୃପ ସୈକତୀମ୍

ସେମାନେ ପ୍ରଭାତବେଳେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ତୀରେ ବାଳିରେ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ରାଜା ।

ଗନ୍ଧୈର୍ମାଲ୍ଯୈଃ ସୁରଭିଭିଃ ବଲିଭିର୍ଧୂପଦୀପକୈଃ । ଉଚ୍ଚାଵଚୈଶ୍ଚୋପହାରୈଃ ପ୍ରଵାଲଫଲ ତଣ୍ଡୁଲୈଃ

ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧ ମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ବିଭିନ୍ନ ଦାନ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଏବଂ ବଡ଼ ଛୋଟ ଉପହାର, ମନ୍ଦାର, ଫଳ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।

କାତ୍ଯାଯନି ମହାମାଯେ ମହାଯୋଗିନ୍ଯଧୀଶ୍ଵରି । ନନ୍ଦଗୋପସୁତଂ ଦେଵି ପତିଂ ମେ କୁରୁ ତେ ନମଃ । ଇତି ମନ୍ତ୍ରଂ ଜପନ୍ତ୍ଯସ୍ତାଃ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁଃ କୁମାରିକାଃ

ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ: 'ହେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ମହାମାୟା, ମହାଯୋଗିନୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ଦେବୀ, ନନ୍ଦର ପୁଅକୁ ମୋର ସ୍ୱାମୀ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି'—ଏଭଳି ଝିଅମାନେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।

ଏଵଂ ମାସଂ ଵ୍ରତଂ ଚେରୁଃ କୁମାର୍ଯଃ କୃଷ୍ଣଚେତସଃ । ଭଦ୍ରକାଲୀଂ ସମାନର୍ଚୁଃ ଭୂଯାନ୍ନନ୍ଦସୁତଃ ପତିଃ

ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣରେ ମନ ଲଗାଇ, ଝିଅମାନେ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ରଖି ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ନନ୍ଦର ପୁଅ ସ୍ୱାମୀ ହେଉଥିବାକୁ ଆଶା କରି ।

ଊଷସ୍ଯୁତ୍ଥାଯ ଗୋତ୍ରୈଃ ସ୍ଵୈରନ୍ଯୋନ୍ଯା ବଦ୍ଧବାହଵଃ । କୃଷ୍ଣଂ ଉଚ୍ଚୈର୍ଜଗୁର୍ଯାନ୍ତ୍ଯଃ କାଲିନ୍ଦ୍ଯାଂ ସ୍ନାତୁମନ୍ଵହମ୍

ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ ସହିତ ଉଠି, ଏକାଠି ହାତ ଧରି, ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ କାଳିନ୍ଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ ।

ନଦ୍ଯାଃ କଦାଚିଦାଗତ୍ଯ ତୀରେ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ପୂର୍ଵଵତ୍ । ଵାସାଂସି କୃଷ୍ଣଂ ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଜହ୍ରୁଃ ସଲିଲେ ମୁଦା

ଏକଦିନ, ନଦୀତୀରକୁ ଆସି, ପୂର୍ବବତ୍ ଜମାକପଡ଼ା ରଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପାଣିରେ ଖେଳୁଥିଲେ ।

ଭଗଵାନ୍ ତଦଭିପ୍ରେତ୍ଯ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଵଯସ୍ଯୈରାଵୃତସ୍ତତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍କର୍ମସିଦ୍ଧଯେ

ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ।

ତାସାଂ ଵାସାଂସ୍ଯୁପାଦାଯ ନୀପମାରୁହ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ । ହସଦ୍‌ଭିଃ ପ୍ରହସନ୍ ବାଲୈଃ ପରିହାସମୁଵାଚ ହ

ସେ ଝିଅମାନଙ୍କର କପଡ଼ା ଉଠାଇ, ତୁରନ୍ତ ଏକ କଦମ୍ବ ଗଛରେ ଚଢ଼ିଗଲେ; ଏବଂ ବାଳକମାନେ ସହିତ ହସି, ମଜା କରି କଥା କହିଲେ ।

ଅତ୍ରାଗତ୍ଯାବଲାଃ କାମଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଵାସଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯତାମ୍ । ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵାଣି ନୋ ନର୍ମ ଯଦ୍ଯୂଯଂ ଵ୍ରତକର୍ଶିତାଃ

ଏଠାକୁ ଆସ, ଝିଅମାନେ, ଯେଉଁଝିଅ ଯେଉଁ କପଡ଼ା ଚାହେଁ, ନିଅ; ମୁଁ ମଜା କରୁନାହିଁ, ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଯଦି ବ୍ରତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇଥିବ ।