ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ପୂର୍ଵାର୍ଧେ ଏକଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକୋନବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ଵିଷଯାଭିନିଵେଶେନ ନାତ୍ମାନଂ ଵେଦ ନାପରମ୍। ଵୃକ୍ଷ ଜୀଵିକଯା ଜୀଵନ୍ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଭସ୍ତ୍ରେଵ ଯଃ ଶ୍ଵସନ୍

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲୀନ ରହେ, ସେ ନ ନିଜକୁ ଜାଣେ, ନ ଉଚ୍ଚତର କିଛିକୁ। ଦେହ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ, ତାଳପଟି ଭଳି କେବଳ ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ କରେ।

ଫଲଶ୍ରୁତିରିଯଂ ନୄଣାଂ ନ ଶ୍ରେଯୋ ରୋଚନଂ ପରମ୍। ଶ୍ରେଯୋଵିଵକ୍ଷଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ଭୈଷଜ୍ଯରୋଚନମ୍

ଏହି ଫଳ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ କୁହାଯାଇଛି, ଯେପରି ଔଷଧ ରୁଚିକର କରାଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ତାହା ଖାଇବେ।

ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯୈଵ ହି କାମେଷୁ ପ୍ରାଣେଷୁ ସ୍ଵଜନେଷୁ ଚ। ଆସକ୍ତମନସୋ ମର୍ତ୍ଯା ଆତ୍ମନୋଽନର୍ଥହେତୁଷୁ

ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ଇଚ୍ଛା, ପ୍ରାଣ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ମନ ଆସକ୍ତ କରିଥାଏ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖର କାରଣ।

ନ ତାନଵିଦୁଷଃ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତୋ ଵୃଜିନାଧ୍ଵନି। କଥଂ ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ପୁନସ୍ତେଷୁ ତାଂସ୍ତମୋ ଵିଶତୋ ବୁଧଃ

ଯେମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ କୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀ କେମିତି ପୁଣି ସେମାନେକୁ ସେଇ ଅନ୍ଧକାରର କାମରେ ଲାଗିବାକୁ ଦେବେ?

ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ କେଚିଦଵିଜ୍ଞାଯ କୁବୁଦ୍ଧଯଃ। ଫଲଶ୍ରୁତିଂ କୁସୁମିତାଂ ନ ଵେଦଜ୍ଞା ଵଦନ୍ତି ହି

ଏଭଳି କିଛି ଅବିଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବନାରେ ଅଟୁଟ ଥାନ୍ତି, ଫଳ ଶ୍ରୁତିର ଫୁଲ ଭଳି ମିଥ୍ୟା ଆଶା କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

କାମିନଃ କୃପଣା ଲୁବ୍ଧାଃ ପୁଷ୍ପେଷୁ ଫଲବୁଦ୍ଧଯଃ। ଅଗ୍ନିମୁଗ୍ଧା ଧୂମତାନ୍ତାଃ ସ୍ଵଂ ଲୋକଂ ନ ଵିଦନ୍ତି ତେ

ଯେମାନେ କାମୀ, ଦୟାହୀନ ଓ ଲୋଭୀ, ଫୁଲରେ ମନ ଲଗାଇ ଫଳକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଆକର୍ଷିତ ପତଙ୍ଗ ଭଳି; ସେମାନେ ନିଜ ସତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

ନ ତେ ମାମଙ୍ଗ ଜାନନ୍ତି ହୃଦିସ୍ଥଂ ଯ ଇଦଂ ଯତଃ। ଉକ୍ଥଶସ୍ତ୍ରା ହ୍ଯସୁତୃପୋ ଯଥା ନୀହାରଚକ୍ଷୁଷଃ

ହେ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଯିଏ ହୃଦୟରେ ବସିଛି ଓ ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକ ମିଷ୍ଟି ଧୂଆଁରେ ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାନ୍ତି।

ତେ ମେ ମତମଵିଜ୍ଞାଯ ପରୋକ୍ଷଂ ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ। ହିଂସାଯାଂ ଯଦି ରାଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯଜ୍ଞ ଏଵ ନ ଚୋଦନା

ମୋର ଗୁପ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିନଥିବା, ଭୋଗବାସନାରେ ଲୀନ ଲୋକମାନେ ଯଦି ହିଂସାରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ନିଷିଦ୍ଧ।

ହିଂସାଵିହାରା ହ୍ଯାଲବ୍ଧୈଃ ପଶୁଭିଃ ସ୍ଵସୁଖେଚ୍ଛଯା। ଯଜନ୍ତେ ଦେଵତା ଯଜ୍ଞୈଃ ପିତୃଭୂତପତୀନ୍ଖଲାଃ

ନିଜ ସୁଖ ପାଇଁ ହିଂସା କରି ପଶୁ ମାରି, କ୍ରୁର ଲୋକମାନେ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵପ୍ନୋପମମମୁଂ ଲୋକମସନ୍ତଂ ଶ୍ରଵଣପ୍ରିଯମ୍। ଆଶିଷୋ ହୃଦି ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯର୍ଥାନ୍ଯଥା ଵଣିକ୍

ବଣିକ ଭଳି ସତ୍ୟ ଧନକୁ ଛାଡ଼ି ସ୍୵ପ୍ନ ଆଶା କରିଥାଏ, ସେମାନେ ହୃଦୟରେ ଏହି ଅସତ୍ୟ ଲୋକର ଆଶୀର୍ବାଦ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିବାକୁ ଭଲ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋନିଷ୍ଠା ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋଜୁଷଃ। ଉପାସତ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁଖ୍ଯାନ୍ଦେଵାଦୀନ୍ନ ଯଥୈଵ ମାମ୍

ଯେମାନେ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଗୁଣମାନେକୁ ପ୍ରିୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି ନାହିଁ।

ଇଷ୍ଟ୍ଵେହ ଦେଵତା ଯଜ୍ଞୈର୍ଗତ୍ଵା ରଂସ୍ଯାମହେ ଦିଵି। ତସ୍ଯାନ୍ତ ଇହ ଭୂଯାସ୍ମ ମହାଶାଲା ମହାକୁଲାଃ

ଏଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରି, ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି—'ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଭୋଗ କରିବା', ଏହା ଶେଷ ହେଲେ ପୁଣି ପୃଥିବୀରେ ଧନୀ ଓ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

ଏଵଂ ପୁଷ୍ପିତଯା ଵାଚା ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତମନସାଂ ନୃଣାମ୍। ମାନିନାଂ ଚାତିଲୁବ୍ଧାନାଂ ମଦ୍ଵାର୍ତାପି ନ ରୋଚତେ

ଏଭଳି ଫୁଲ ଭଳି ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ଯେମାନେ ମନ ଭ୍ରମିତ, ଅହଂକାରୀ ଓ ଅତି ଲୋଭୀ, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୋର ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।

ଵେଦା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଵିଷଯାସ୍ତ୍ରିକାଣ୍ଡଵିଷଯା ଇମେ। ପରୋକ୍ଷଵାଦା ଋଷଯଃ ପରୋକ୍ଷଂ ମମ ଚ ପ୍ରିଯମ୍

ଏହି ବେଦମାନେ ତିନି ପ୍ରକାରର ବିଷୟ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମ, ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା; ଋଷିମାନେ ଅପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ କଥା କହନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିବାକୁ ପ୍ରିୟ କରେ।

ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ସୁଦୁର୍ବୋଧଂ ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋମଯମ୍। ଅନନ୍ତପାରଂ ଗମ୍ଭୀରଂ ଦୁର୍ଵିଗାହ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ରଵତ୍

ଶବ୍ଦରୂପ ବ୍ରହ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବୋଧ, ଏହା ପ୍ରାଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଏହାର ସୀମା ନାହିଁ, ଏହା ଗଭୀର ଓ ଅପାର, ସମୁଦ୍ର ପରି ଗହନ ଓ ଅଗମ୍ୟ ।

ମଯୋପବୃଂହିତଂ ଭୂମ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣାନନ୍ତଶକ୍ତିନା। ଭୂତେଷୁ ଘୋଷରୂପେଣ ବିସେଷୂର୍ଣେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ

ମୁଁ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶବ୍ଦରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଲୋଟସ ଡଣ୍ଡିରେ ତାନା ଥାଏ ।

ଯଥୋର୍ଣନାଭିର୍ହୃଦଯାଦୂର୍ଣାମୁଦ୍ଵମତେ ମୁଖାତ୍। ଆକାଶାଦ୍ଘୋଷଵାନ୍ପ୍ରାଣୋ ମନସା ସ୍ପର୍ଶରୂପିଣା

ଯେପରି ମକଡ଼ି ନିଜ ହୃଦୟରୁ ତାନା ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କରେ, ସେପରି ପ୍ରାଣ ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶରୂପ ଧାରଣ କରେ ।

ଛନ୍ଦୋମଯୋଽମୃତମଯଃ ସହସ୍ରପଦଵୀଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଓଁକାରାଦ୍ଵ୍ଯଞ୍ଜିତସ୍ପର୍ଶ ସ୍ଵରୋଷ୍ମାନ୍ତସ୍ଥଭୂଷିତାମ୍

ସେ ପ୍ରଭୁ ଛନ୍ଦ ଓ ଅମୃତର ମୂର୍ତ୍ତି, ହଜାର ମାର୍ଗର ଧାରକ; ଓଁକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ୟଞ୍ଜନ, ସ୍ୱର, ଉଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ତସ୍ଥ ଧ୍ୱନିରେ ଶୋଭିତ ଓ ଅନ୍ତରେ ବିରାଜିତ ।

ଵିଚିତ୍ରଭାଷାଵିତତାଂ ଛନ୍ଦୋଭିଶ୍ଚତୁରୁତ୍ତରୈଃ। ଅନନ୍ତପାରାଂ ବୃହତୀଂ ସୃଜତ୍ଯାକ୍ଷିପତେ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ବିସ୍ତୃତ, ଚାରି ଅକ୍ଷର ବଢ଼ୁଥିବା ଛନ୍ଦ ସହିତ, ଅନନ୍ତ ଓ ବିଶାଳ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି ।

ଗାଯତ୍ର୍ଯୁଷ୍ଣିଗନୁଷ୍ଟୁପ୍ଚ ବୃହତୀ ପଙ୍କ୍ତିରେଵ ଚ। ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତ୍ଯତିଚ୍ଛନ୍ଦୋ ହ୍ଯତ୍ଯଷ୍ଟ୍ଯତିଜଗଦ୍ଵିରାଟ୍

ଗାୟତ୍ରୀ, ଉଷ୍ଣିକ୍, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ବୃହତୀ, ପଙ୍କ୍ତି, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଜଗତୀ, ଅତିଛନ୍ଦସ୍, ଅତ୍ୟଷ୍ଟି, ଅତିଜଗତ୍ ଓ ବିରାଟ୍—ଏହିମାନେ ଛନ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ।

କିଂ ଵିଧତ୍ତେ କିମାଚଷ୍ଟେ କିମନୂଦ୍ଯ ଵିକଲ୍ପଯେତ୍। ଇତ୍ଯସ୍ଯା ହୃଦଯଂ ଲୋକେ ନାନ୍ଯୋ ମଦ୍ଵେଦ କଶ୍ଚନ

ଏହା କ’ଣ ସ୍ଥାପନ କରେ, କ’ଣ କହେ, କ’ଣ ଅର୍ଥ ଦେଉଛି କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ କରେ? ଏହାର ମନ୍ତବ୍ୟ ଏହି ଜଗତରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ।

ମାଂ ଵିଧତ୍ତେଽଭିଧତ୍ତେ ମାଂ ଵିକଲ୍ପ୍ଯାପୋହ୍ଯତେ ତ୍ଵହମ୍। ଏତାଵାନ୍ସର୍ଵଵେଦାର୍ଥଃ ଶବ୍ଦ ଆସ୍ଥାଯ ମାଂ ଭିଦାମ୍ । ମାଯାମାତ୍ରମନୂଦ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି

ଏହା ମୋତେ ସ୍ଥାପନ କରେ, ମୋତେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ, ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ ଓ ନିରାକରଣ କରେ; ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ବେଦର ଅର୍ଥ ଶବ୍ଦ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରି ମୋତେ ଭିନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ମାୟାକୁ କେବଳ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶେଷରେ ତାହାକୁ ନିରାକରଣ କରି ଦୟାଶୀଳ ହୁଏ ।

ତଥୈଵ ହରିଣୈଃ କ୍ରୋଡୈଃ ଶ୍ଵାଵିତ୍ ଗଵଯ କୁଞ୍ଜରୈଃ । ଗୋପୁଚ୍ଛୈଃ ହରିଭିଃ ମର୍କୈଃ ନକୁଲୈଃ ନାଭିଭିର୍ଵୃତମ୍

ଏହିପରି, ଏହା ହରିଣ, ବନଶୁକୁର, ବନକୁକୁର, ବଂଶ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଗାୟର ପୁଛ, ବାନର, ନକୁଲ ଓ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରାଯାଇଛି ।

ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତତ୍ତୀର୍ଥଵରଂ ଆଦିରାଜଃ ସହାତ୍ମଜଃ । ଦଦର୍ଶ ମୁନିମାସୀନଂ ତସ୍ମିନ୍ ହୁତହୁତାଶନମ୍

ସେ ମହାରାଜା ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ସହିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମୁନିଙ୍କୁ ହୋମାଗ୍ନି ସହିତ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ ।

ଵିଦ୍ଯୋତମାନଂ ଵପୁଷା ତପସି ଉଗ୍ରଯୁଜା ଚିରମ୍ । ନାତିକ୍ଷାମଂ ଭଗଵତଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାପାଙ୍ଗାଵଲୋକନାତ୍ । ତଦ୍ଵ୍ଯାହୃତାମୃତକଲା ପୀଯୂଷଶ୍ରଵଣେନ ଚ

ସେ ମୁନିଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ନେହଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅମୃତ ସମାନ କଥା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ଷୀଣ ହୋଇନଥିଲେ ।

ପ୍ରାଂଶୁଂ ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷଂ ଜଟିଲଂ ଚୀରଵାସସମ୍ । ଉପସଂଶ୍ରିତ୍ଯ ମଲିନଂ ଯଥାର୍ହଣଂ ଅସଂସ୍କୃତମ୍

ସେ ଉଚ୍ଚ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମାନ ଚକ୍ଷୁ, ଜଟାଧାରୀ, ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ତପସ୍ୱୀ ପରି ମେଳା ଓ ଅଲଙ୍କୃତିବିହୀନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।

ଅଥୋଟଜମୁପାଯାତଂ ନୃଦେଵଂ ପ୍ରଣତଂ ପୁରଃ । ସପର୍ଯଯା ପର୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ ପ୍ରତିନନ୍ଦ୍ଯାନୁରୂପଯା

ତାପରେ, ରାଜା ଉଟଜରେ ପହଞ୍ଚି ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ, ମୁନି ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଓ ଅଭିନନ୍ଦନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ।

ଗୃହୀତାର୍ହଣମାସୀନଂ ସଂଯତଂ ପ୍ରୀଣଯନ୍ ମୁନିଃ । ସ୍ମରନ୍ ଭଗଵଦାଦେଶଂ ଇତ୍ଯାହ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା

ମୁନି, ଯଥାଯଥ ଆର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଓ ଶାନ୍ତ ମନେ ରାଜାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ।