ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଲଯଂ ହି ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତଧ୍ଵନେଃ । କଲେର୍ଦୋଷା ଇମେ ସର୍ଵ ସିଂହଶବ୍ଦାଦ୍ ଵୃକା ଇଵ

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ କଳିଯୁଗର ସମସ୍ତ ଦୋଷ ସିଂହର ଡାକରେ ଭୟଭୀତ ଓ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯିବ, ଯେପରି ନରସିଂହ ଡାକରେ ନିଆଳା ଭୟଭୀତ ହୁଏ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରେମରସାଵହା । ପ୍ରତିଗେହଂ ପ୍ରତିଜନଂ ତତଃ କ୍ରୀଡାଂ କରିଷ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମର ରସ ଆଣି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଵେଦଵେଦାନ୍ତଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୀତାପାଠୈଃ ପ୍ରବୋଧିତମ୍ । ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ନୋଦତିଷ୍ଠତ୍ ତ୍ରିକଂ ଯଦା

ନାରଦ କହିଲେ: ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତର ଘୋଷ ଓ ଗୀତା ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଜାଗୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ଏହି ତିନିଟି ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ—

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତ ଆଲାପାତ୍ ତତ୍କଥଂ ବୋଧମେଷ୍ଯତି । ତତ୍କଥାସୁ ତୁ ଵେଦାର୍ଥଃ ଶ୍ଲୋକେ ଶ୍ଲୋକେ ପଦେ ପଦେ

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପାଠ କରିଲେ, ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି କଥାମାଳାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦରେ ବେଦର ତାତ୍ପର୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି ।

ଛିନ୍ଦନ୍ତୁ ସଂଶଯଂ ହ୍ଯେନଂ ଭଵନ୍ତୋଽମୋଘଦର୍ଶନାଃ । ଵିଲମ୍ବୋ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲାଃ

ଓ ଅମୋଘ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମହାନୁଭାବମାନେ, ଦୟାକରି ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ । ଆପଣମାନେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ କିଛି ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

କୁମାରା ଊଚୁଃ - ଵେଦୋପନିଷଦାଂ ସାରାତ୍ ଜାତା ଭାଗଵତୀ କଥା । ଅତ୍ଯୁତ୍ତମା ତତୋ ଭାତି ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଫଲାକୃତିଃ

କୁମାରମାନେ କହିଲେ — ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦର ସାର ଠାରୁ ଭାଗବତ କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ଏହି କଥା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ନିଜର ଅଲଗା ଫଳ ଭାବରେ ଚମକୁଛି ।

ଆମୂଲାଗ୍ରଂ ରସସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ନାସ୍ତେ ନ ସ୍ଵାଦ୍ଯତେ ଯଥା । ସଭୂଯଃ ସଂପୃଥଗ୍ଭୂତଃ ଫଲେ ଵିଶ୍ଵମନୋହରଃ

ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ରସ ଅଲଗା କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ଏହିପରି ଭାଗବତ କଥା ଅଲଗା ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।

ଯଥା ଦୁଗ୍ଧେ ସ୍ଥିତଂ ସର୍ପିଃ ନ ସ୍ଵାଦାଯୋପକଲ୍ପତେ । ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ହି ତଦ୍‌ଗଵ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ରସଵର୍ଧନମ୍

ଯେପରି ଦୁଧରେ ଘିଅ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଲଗା କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ତାହାର ସ୍ୱାଦ ମିଳେ, ଏବଂ ଗାଈର ଏହି ଉତ୍ପାଦ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢାଏ, ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।

ଇକ୍ଷୂଣାମପି ମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ଶର୍କରା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଚ ସା ମିଷ୍ଟା ତଥା ଭାଗଵତୀ କଥା

ଯେପରି ଇଖୁ ଗଛର ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଲଗା କରିଲେ ମାତ୍ର ତାହା ମିଠା ଲାଗେ, ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।

ଇଦଂ ଭାଗଵତଂ ନାମ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମିତମ୍ । ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ସ୍ଥାପନାଯ ପ୍ରକାଶିତମ୍

ଏହି ଭାଗବତ ନାମକ ପୁରାଣ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ।

ଵେଦାନ୍ତଵେଦସୁସ୍ନାତେ ଗୀତାଯା ଅପି କର୍ତରି । ପରିତାପଵତି ଵ୍ଯାସେ ମୁହ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନସାଗରେ

ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ସ୍ନାନ କରିଛନ୍ତି, ଗୀତାର ରଚନାକାର, ସେହି ବ୍ୟାସଦେବ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡି, ଅଜ୍ଞାନର ସମୁଦ୍ରରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ତଦା ତ୍ଵଯା ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚତୁଃଶ୍ଲୋକସମନ୍ଵିତମ୍ । ତଦୀଯଶ୍ରଵଣାତ୍ ସଦ୍ଯୋ ନିର୍ବାଧୋ ବାଦରାଯଣଃ

ତାପରେ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଚାରିଟି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ଶୁଣିବା ସହିତ ବାଦରାୟଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୋଇଗଲା ।

ତତ୍ର ତେ ଵିସ୍ମଯଃ କେନ ଯତଃ ପ୍ରଶ୍ନକରୋ ଭଵାନ୍ । ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତଂ ଶ୍ରାଵ୍ଯ ଶୋକଦୁଃଖଵିନାଶନମ୍

ତେଣୁ, ଆପଣ କିଏ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ? ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହା ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - (ଵସଂତିତିଲକା) ଯଦ୍ଦର୍ଶନଂ ଚ ଵିନିହନ୍ତ୍ଯଶୁଭାନି ସଦ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯସ୍ତନୋତି ଭଵଦୁଃଖଦଵାର୍ଦିତାନାମ୍ । ନିଃଶେଷଶେଷମୁଖଗୀତକଥୈକପାନାଃ ପ୍ରେମପ୍ରକାଶକୃତଯେ ଶରଣଂ ଗତୋଽସ୍ମି

ନାରଦ କହିଲେ — ଯାହାର ଦର୍ଶନ ସହିତ ଅଶୁଭ ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହୁଏ, ଏବଂ ଭବଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ, ଶୁଦ୍ଧମନ୍ଦିରେ ଗୀତ ହେଉଥିବା କଥାର ରସରେ ଏକାନ୍ତ ଲୀନ ହୋଇ, ପ୍ରେମ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯାହାକୁ ଶରଣ ନେଇଛି ।

ଭାଗ୍ଯୋଦଯେନ ବହୁଜନ୍ମସମର୍ଜିତେନ ସତ୍ସଂଗମଂ ଚ ଲଭତେ ପୁରୁଷୋ ଯଦା ଵୈ । ଅଜ୍ଞାନହେତୁକୃତମୋହମଦାନ୍ଧକାର ନାଶଂ ଵିଧାଯ ହି ତଦୋଦଯତେ ଵିଵେକଃ

ଅନେକ ଜନ୍ମର ଉପାର୍ଜିତ ଭାଗ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ, ମଣିଷ ସତ୍ସଙ୍ଗ ପାଇଥାଏ । ତେବେ ଅଜ୍ଞାନର ମୂଳରୁ ହୋଇଥିବା ମୋହ ଓ ଅହଂକାରର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇ, ବିବେକ ଉଦିତ ହୁଏ ।

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ - ତୃତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ସନକାଦିମୁଖାତ୍ ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତଶ୍ରଵଣେନ ଭକ୍ତ୍ତେସ୍ତୁଷ୍ଟୀର୍ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଯୋଃ ପୁଷ୍ଟିଶ୍ଚ - ନାରଦ ଉଵାଚ - (ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଂ କରିଷ୍ଯାମି ଶୁକଶାସ୍ତ୍ରକଥୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ଭକ୍ତିର୍ଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ସ୍ଥାପନାର୍ଥଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ମହିମା — ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ । ସନକାଦିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶୁଣିଲେ, ଭକ୍ତଙ୍କର ମନ ତୃପ୍ତି ପାଏ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ।

କୁତ୍ର କାର୍ଯୋ ମଯା ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ଥଲଂ ତଦ୍‌ଵାଚ୍ଯତାମିହ । ମହିମା ଶୁକଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵେଦପାରଗୈଃ

ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କଥା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ କରିବି, ଏହା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିବି ।

କିଯଦ୍‌ଭିଃ ଦିଵସୈଃ ଶ୍ରାଵ୍ଯା ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତୀ କଥା । କୋ ଵିଧିଃ ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ମମେଦଂ ବ୍ରୁଵତାମିତଃ

ଏହି ଯଜ୍ଞ କେଉଁଠି କରିବି? ଦୟାକରି ସେଠାର ନାମ କହନ୍ତୁ । ଶୁକଦେବଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରର ମହିମା ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହିବା ଉଚିତ ।

କୁମାରା ଊଚୁଃ - ଶ୍ରୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ଵିନମ୍ରାଯ ଵିଵେକିନେ । ଗଂଗାଦ୍ଵାରସମୀପେ ତୁ ତଟଂ ଆନନ୍ଦନାମକମ୍

କୁମାରମାନେ କହିଲେ — ନାରଦ, ଆପଣ ନମ୍ର ଓ ବିବେକଶୀଳ, ଆମେ କହୁଛୁ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ଆନନ୍ଦ ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି ।

ନାନାଋଷିଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ଦେଵସିଦ୍ଧନିଷେଵନମ୍ । ନାନାତରୁଲତାକୀର୍ଣଂ ନଵକୋମଲଵାଲୁକମ୍

ଏହି ସ୍ଥାନ ନାନା ଋଷିମାନେ ଭରିଥାନ୍ତି, ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଘେରା, ନୂତନ କୋମଳ ବାଲୁକାରେ ଢାକା ।

ରମ୍ଯଂ ଏକାନ୍ତଦେଶସ୍ଥଂ ହେମପଦ୍ମସୁସୌରଭମ୍ । ଯତ୍ସମୀପସ୍ଥଜୀଵାନାଂ ଵୈରଂ ଚେତସି ନ ସ୍ଥିତମ୍

ଏହି ସ୍ଥାନ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଏକାନ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ସୁଗନ୍ଧ ହେମପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ଭରିଥାଏ, ଏଠାରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମନରେ କେବେ ଦ୍ୱେଷ ଥାଏ ନାହିଁ ।

ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଯା ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯୋ ହି ଅପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଅପୂର୍ଵରସରୂପା ଚ କଥା ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି

ଏହା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଶାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁନା ଲୋଟସ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ହେଉଛି, ଏବଂ ସେଠାରେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ।

ପୁରଃସ୍ଥଂ ନିର୍ବଲଂ ଚୈଵ ଜରାଜୀର୍ଣକଲେଵରମ୍ । ତଦ୍‌ଦ୍ଵଯଂ ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭକ୍ତିସ୍ତତ୍ରାଗମିଷ୍ଯତି

ବୟସ୍କ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ଦେହକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ଆସିବ।

ଯତ୍ର ଭାଗଵତୀ ଵାର୍ତା ତତ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯାଦିକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । କଥାଶବ୍ଦଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ତ୍ରିକଂ ତରୁଣାଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ଭାଗବତ କଥା ହେଉଛି, ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଯାଆନ୍ତି; କଥାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେଇ ତିନିଟି ଯୁବକ ଭଳି ହୋଇଯାନ୍ତି।

ସୂତ ଉଵାଚ - ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କୁମାରାସ୍ତେ ନାରଦେନ ସମଂ ତତଃ । ଗଂଗାତଟଂ ସମାଜଗ୍ମୁଃ କଥାପାନାଯ ସତ୍ଵରାଃ

ସୂତ କହିଲେ — ଏଭଳି କହି, ସେଇ କୁମାରମାନେ ନାରଦ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଗଙ୍ଗା ତଟକୁ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଯାଇଲେ।

ଯଦା ଯାତାସ୍ତଟଂ ତେ ତୁ ତଦା କୋଲାହଲୋଽପ୍ଯଭୂତ୍ । ଭୂର୍ଲୋକେ ଦେଵଲୋକେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ତଥୈଵ ଚ

ସେମାନେ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେବେଳେ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ଲୋକରେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଲୋକରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ଓ କୋଳାହଳ ହେଲା।

ଶ୍ରୀଭାଗଵତପୀଯୂଷ ପାନାଯ ରସଲମ୍ପଟାଃ । ଧାଵନ୍ତୋଽପ୍ଯାଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଥମଂ ଯେ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାଃ

ଶ୍ରୀଭାଗବତର ଅମୃତ ଶୁଣିବାକୁ ଆସକ୍ତ, ସମସ୍ତେ ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

(ଵଂଶସ୍ଥ) ଭୃଗୁର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ୍ଯଵନଶ୍ଚ ଗୌତମୋ ମେଧାତିଥିର୍ଦେଵଲଦେଵରାତୌ । ରାମସ୍ତଥା ଗାଧିସୁତଶ୍ଚ ଶାକଲୋ ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାତ୍ରିଜପିପ୍ପଲାଦାଃ

ଭୃଗୁ, ବଶିଷ୍ଠ, ଚ୍ୟବନ, ଗୌତମ, ମେଧାତିଥି, ଦେବଳ, ଦେବରାତ, ରାମ, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ, ଶାକଳ, ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ପିପ୍ପଳାଦ।

(ଇଂଦ୍ରଵଜ୍ରା) ଯୋଗେଶ୍ଵରୌ ଵ୍ଯାସପରାଶରୌ ଚ ଛାଯାଶୁକୋ ଜାଜଲିଜହ୍ନୁମୁଖ୍ଯାଃ । ସର୍ଵେଽପ୍ଯମୀ ମୁନିଗଣାଃ ସହପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯାଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଭିରାଯଯୁରତିପ୍ରଣଯେନ ଯୁକ୍ତାଃ

ଯୋଗଶ୍ୱର, ବ୍ୟାସ ଓ ପରାଶର, ଛାୟାଶୁକ, ଯାଜଳି, ଜହ୍ନୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ — ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ପୁଅ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଅତି ପ୍ରେମରେ ଆସିଲେ।