ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଧ୍ରୁଵଂ ତତୋ ମେ କୃତଦେଵହେଲନାଦ୍ ଦୁରତ୍ଯଯଂ ଵ୍ଯସନଂ ନାତିଦୀର୍ଘାତ୍ । ତଦସ୍ତୁ କାମଂ ହ୍ଯଘନିଷ୍କୃତାଯ ମେ ଯଥା ନ କୁର୍ଯାଂ ପୁନରେଵମଦ୍ଧା

'ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ କରିଥିବାରୁ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ଉପରେ ଦୁର୍ଲଘ୍ୟ ବିପଦ ଆସିବ। ଏହା ଯେପରି ଆସୁ, ମୋର ପାପ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ପୁଣି ଏପରି କାମ କରିବି ନାହିଁ।'

ଅଦ୍ଯୈଵ ରାଜ୍ଯଂ ବଲମୃଦ୍ଧକୋଶଂ ପ୍ରକୋପିତବ୍ରହ୍ମକୁଲାନଲୋ ମେ । ଦହତ୍ଵଭଦ୍ରସ୍ଯ ପୁନର୍ନ ମେଽଭୂତ୍ ପାପୀଯସୀ ଧୀର୍ଦ୍ଵିଜଦେଵଗୋଭ୍ଯଃ

'ଆଜି ମୋ ରାଜ୍ୟ, ସେନା ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ, କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଉ, ଯେପରି ମୁଁ ଏପରି ଅପବିତ୍ର ଚିନ୍ତା ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଗାଈ ପ୍ରତି ରଖିବି ନାହିଁ।'

ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନିତ୍ଥମଥାଶୃଣୋଦ୍ ଯଥା ମୁନେଃ ସୁତୋକ୍ତୋ ନିର୍‌ଋତିସ୍ତକ୍ଷକାଖ୍ଯଃ । ସ ସାଧୁ ମେନେ ନ ଚିରେଣ ତକ୍ଷକା ନଲଂ ପ୍ରସକ୍ତସ୍ଯ ଵିରକ୍ତିକାରଣମ୍

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଋଷିପୁତ୍ର ତକ୍ଷକ ନାମକ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏହାକୁ ଭଲ ମନେ କଲେ, କାରଣ ତକ୍ଷକ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଆସକ୍ତ ମନକୁ ବିରକ୍ତି ଦେଇପାରିବ।

ଅଥୋ ଵିହାଯେମମମୁଂ ଚ ଲୋକଂ ଵିମର୍ଶିତୌ ହେଯତଯା ପୁରସ୍ତାତ୍ । କୃଷ୍ଣାଙ୍‌ଘ୍ରିସେଵାମଧିମନ୍ଯମାନ ଉପାଵିଶତ୍ ପ୍ରାଯମମର୍ତ୍ଯନଦ୍ଯାମ୍

ତାପରେ ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଏହାର ଅମୂଲ୍ୟତା ବିଚାର କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ସେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅମୃତ ନଦୀ କୂଳରେ ଉପବାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଯା ଵୈ ଲସଚ୍ଛ୍ରୀତୁଲସୀଵିମିଶ୍ର କୃଷ୍ଣାଙ୍‌ଘ୍ରିରେଣ୍ଵଭ୍ଯଧିକାମ୍ବୁନେତ୍ରୀ । ପୁନାତି ଲୋକାନୁଭଯତ୍ର ସେଶାନ୍ କସ୍ତାଂ ନ ସେଵେତ ମରିଷ୍ଯମାଣଃ

ଯେ ନଦୀର ଜଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳି ସହିତ ମିଶିଛି, ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର, ସେ ନଦୀ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରିବେ ନାହିଁ?

ଇତି ଵ୍ଯଵଚ୍ଛିଦ୍ଯ ସ ପାଣ୍ଡଵେଯଃ ପ୍ରାଯୋପଵେଶଂ ପ୍ରତି ଵିଷ୍ଣୁପଦ୍ଯାମ୍ । ଦଧୌ ମୁକୁନ୍ଦାଙ୍‌ଘ୍ରିମନନ୍ଯଭାଵୋ ମୁନିଵ୍ରତୋ ମୁକ୍ତସମସ୍ତସଙ୍ଗଃ

ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଉପରେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇ, ମୁନିଙ୍କ ପରି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ସଂଯୋଗ ଛାଡି, ବିଷ୍ଣୁପଦ ତୀରେ ପ୍ରାୟୋପବେଶ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତ୍ରୋପଜଗ୍ମୁର୍ଭୁଵନଂ ପୁନାନା ମହାନୁଭାଵା ମୁନଯଃ ସଶିଷ୍ଯାଃ । ପ୍ରାଯେଣ ତୀର୍ଥାଭିଗମାପଦେଶୈଃ ସ୍ଵଯଂ ହି ତୀର୍ଥାନି ପୁନନ୍ତି ସନ୍ତଃ

ସେଠାକୁ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା, ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ। ସେମାନେ ଅଧିକାଂଶ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉପଲକ୍ଷେ ଆସିଥିଲେ, କାରଣ ନିଜେ ନିଜେ ପବିତ୍ର ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।

ଅତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ ଶରଦ୍ଵାନ୍ ଅରିଷ୍ଟନେମିର୍ଭୃଗୁରଙ୍‌ଗିରାଶ୍ଚ । ପରାଶରୋ ଗାଧିସୁତୋଽଥ ରାମ ଉତଥ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦେଧ୍ମଵାହୌ

ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଚ୍ୟବନ, ଶରଦ୍ବାନ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରା; ପରାଶର, ଗାଧିଙ୍କ ପୁଅ, ତାପରେ ରାମ, ଉତଥ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ ଓ ଇଧ୍ମବାହୁ।

ମେଧାତିଥିର୍ଦେଵଲ ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣୋ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଗୌତମଃ ପିପ୍ପଲାଦଃ । ମୈତ୍ରେଯ ଔର୍ଵଃ କଵଷଃ କୁମ୍ଭଯୋନିଃ ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଭଗଵାନ୍ ନାରଦଶ୍ଚ

ମେଧାତିଥି, ଦେବଳ, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, ପିପ୍ପଳାଦ; ମୈତ୍ରେୟ, ଔର୍ବ, କବଷ, କୁମ୍ଭଯୋନି, ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ପୂଜ୍ୟ ନାରଦ।

ଅନ୍ଯେ ଚ ଦେଵର୍ଷିବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଵର୍ଯା ରାଜର୍ଷିଵର୍ଯା ଅରୁଣାଦଯଶ୍ଚ । ନାନାର୍ଷେଯପ୍ରଵରାନ୍ ସମେତାନ୍ ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ରାଜା ଶିରସା ଵଵନ୍ଦେ

ଏହାଛଡ଼ା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଋଷି ଓ ରାଜଋଷିମାନେ, ଅରୁଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିବଂଶୀମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ରାଜା ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟେଷ୍ଵଥ ତେଷୁ ଭୂଯଃ କୃତପ୍ରଣାମଃ ସ୍ଵଚିକୀର୍ଷିତଂ ଯତ୍ । ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ଵିଵିକ୍ତଚେତା ଉପସ୍ଥିତୋଽଗ୍ରେଽଭିଗୃହୀତପାଣିଃ

ସେମାନେ ସୁଖରେ ବସିବା ପରେ, ରାଜା ପ୍ରଣାମ କରି, ନିର୍ମଳ ମନ ଓ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ, ହାତ ଜୋଡି ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ।

ରାଜୋଵାଚ ଅହୋ ଵଯଂ ଧନ୍ଯତମା ନୃପାଣାଂ ମହତ୍ତମାନୁଗ୍ରହଣୀଯଶୀଲାଃ । ରାଜ୍ଞାଂ କୁଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣପାଦଶୌଚାଦ୍ ଦୂରାଦ୍ ଵିସୃଷ୍ଟଂ ବତ ଗର୍ହ୍ଯକର୍ମ

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମହାନମାନେ ଆମ ପ୍ରତି ଦୟା କରିଛନ୍ତି। ରାଜାମାନଙ୍କ ବଂଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦ ପବିତ୍ରତାକୁ ଅବହେଳା କରିବାରୁ, ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଛି—ହାଏ, ଏହି ଦୁଷ୍କର୍ମ!

ତସ୍ଯୈଵ ମେଽଘସ୍ଯ ପରାଵରେଶୋ ଵ୍ଯାସକ୍ତଚିତ୍ତସ୍ଯ ଗୃହେଷ୍ଵଭୀକ୍ଷ୍ଣମ୍ । ନିର୍ଵେଦମୂଲୋ ଦ୍ଵିଜଶାପରୂପୋ ଯତ୍ର ପ୍ରସକ୍ତୋ ଭଯମାଶୁ ଧତ୍ତେ

ମୋ ପାଇଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାକୁରାଣୀ, ମୋ ମନ ଘରକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସକ୍ତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଭୟ ଆଣେ।

ତଂ ମୋପଯାତଂ ପ୍ରତିଯନ୍ତୁ ଵିପ୍ରା ଗଙ୍ଗା ଚ ଦେଵୀ ଧୃତଚିତ୍ତମୀଶେ । ଦ୍ଵିଜୋପସୃଷ୍ଟଃ କୁହକସ୍ତକ୍ଷକୋ ଵା ଦଶତ୍ଵଲଂ ଗାଯତ ଵିଷ୍ଣୁଗାଥାଃ

ମୋତେ ଆସିଥିବା ଏହି ଦାସକୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ରୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ମୋ ମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଲାଗିଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପ କିମ୍ବା ତକ୍ଷକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ହେଉ, ହେଉ; ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତୁ।

ପୁନଶ୍ଚ ଭୂଯାଦ୍ଭଗଵତ୍ଯନନ୍ତେ ରତିଃ ପ୍ରସଙ୍ଗଶ୍ଚ ତଦାଶ୍ରଯେଷୁ । ମହତ୍ସୁ ଯାଂ ଯାମୁପଯାମି ସୃଷ୍ଟିଂ ମୈତ୍ର୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵତ୍ର ନମୋ ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯଃ

ପୁଣି ମୋର ଭଗବାନ ଅନନ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଭକ୍ତି ଓ ଆସକ୍ତି ହେଉ, ତାଙ୍କ ଶରଣାଗତମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ। ମୁଁ ଯେଉଁ ଜନ୍ମରେ ମହାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିବି, ସେଠାରେ ସଦା ମୈତ୍ରୀ ରହୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।

ଇତି ସ୍ମ ରାଜାଧ୍ଯଵସାଯଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାଚୀନମୂଲେଷୁ କୁଶେଷୁ ଧୀରଃ । ଉଦଙ୍‌ମୁଖୋ ଦକ୍ଷିଣକୂଲ ଆସ୍ତେ ସମୁଦ୍ରପତ୍ନ୍ଯାଃ ସ୍ଵସୁତନ୍ଯସ୍ତଭାରଃ

ଏପରି ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ରାଜା ପୂର୍ବ ତୀରରେ କୁଶ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି ବସିଲେ, ନିଜ ଭାର ଜଳଦେବୀଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଉପରେ ରଖି ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ଏଵଂ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ନରଦେଵଦେଵେ ପ୍ରାଯୋପଵିଷ୍ଟେ ଦିଵି ଦେଵସଙ୍ଘାଃ । ପ୍ରଶସ୍ଯ ଭୂମୌ ଵ୍ଯକିରନ୍ ପ୍ରସୂନୈଃ ମୁଦା ମୁହୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯଶ୍ଚ ନେଦୁଃ

ଏପରି ଭାବରେ ନରଦେବ ରାଜା ଉପବାସରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୃଥିବୀରେ ଫୁଲ ଛଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଢୋଳ ବାଜିଲା।

ମହର୍ଷଯୋ ଵୈ ସମୁପାଗତା ଯେ ପ୍ରଶସ୍ଯ ସାଧ୍ଵିତ୍ଯନୁମୋଦମାନାଃ । ଊଚୁଃ ପ୍ରଜାନୁଗ୍ରହଶୀଲସାରା ଯଦୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକଗୁଣାଭିରୂପମ୍

ଯେଉଁ ମହାଋଷିମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସମ୍ମତି ଦେଇ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।'

ନ ଵା ଇଦଂ ରାଜର୍ଷିଵର୍ଯ ଚିତ୍ରଂ ଭଵତ୍ସୁ କୃଷ୍ଣଂ ସମନୁଵ୍ରତେଷୁ । ଯେଽଧ୍ଯାସନଂ ରାଜକିରୀଟଜୁଷ୍ଟଂ ସଦ୍ଯୋ ଜହୁର୍ଭଗଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵକାମାଃ

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଋଷି, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜା ମୁକୁଟ ଶୋଭିତ ସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି, ତୁରନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆଶା କରନ୍ତି—ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।

ସର୍ଵେ ଵଯଂ ତାଵଦିହାସ୍ମହେଽଦ୍ଯ କଲେଵରଂ ଯାଵଦସୌ ଵିହାଯ । ଲୋକଂ ପରଂ ଵିରଜସ୍କଂ ଵିଶୋକଂ ଯାସ୍ଯତ୍ଯଯଂ ଭାଗଵତପ୍ରଧାନଃ

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଆଜି ରହିବା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିନାହାନ୍ତି; ପରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗବତ ରାଜା ରାଗ ଓ ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

ଆଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଦ୍ ଋଷିଗଣଵଚଃ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ସମଂ ମଧୁଚ୍ଯୁଦ୍ ଗୁରୁ ଚାଵ୍ଯଲୀକମ୍ । ଆଭାଷତୈନାନଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଯୁକ୍ତାନ୍ ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣଶ୍ଚରିତାନି ଵିଷ୍ଣୋଃ

ଋଷିମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତ ମଧୁସୂଦନ ଗୁରୁ ସହିତ, କୌଣସି ଦୋଷ ଛାଡ଼ି, ସମ୍ମିଳିତ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରିତ ଶୁଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

ସମାଗତାଃ ସର୍ଵତ ଏଵ ସର୍ଵେ ଵେଦା ଯଥା ମୂର୍ତିଧରାସ୍ତ୍ରିପୃଷ୍ଠେ । ନେହାଥଵାମୁତ୍ର ଚ କଶ୍ଚନାର୍ଥ ଋତେ ପରାନୁଗ୍ରହମାତ୍ମଶୀଲମ୍

ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ବେଦ ତିନି ଲୋକରେ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ, ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।

ତତଶ୍ଚ ଵଃ ପୃଚ୍ଛ୍ଯମିମଂ ଵିପୃଚ୍ଛେ ଵିଶ୍ରଭ୍ଯ ଵିପ୍ରା ଇତି କୃତ୍ଯତାଯାମ୍ । ସର୍ଵାତ୍ମନା ମ୍ରିଯମାଣୈଶ୍ଚ କୃତ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ତତ୍ରାମୃଶତାଭିଯୁକ୍ତାଃ

ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ କହନ୍ତୁ, ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ ଶୁଦ୍ଧ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ? ଏଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।

ତତ୍ରାଭଵଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଗାମଟମାନୋଽନପେକ୍ଷଃ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯଲିଙ୍ଗୋ ନିଜଲାଭତୁଷ୍ଟୋ ଵୃତଶ୍ଚ ବାଲୈରଵଧୂତଵେଷଃ

ତାପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ପୂଜ୍ୟ, ଅପେକ୍ଷା ଛାଡ଼ି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିବା, ଅପରିଚିତ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଲାଭରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଶିଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଅବଧୂତ ବେଶରେ, ସଉଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ତଂ ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟଵର୍ଷଂ ସୁକୁମାରପାଦ କରୋରୁବାହ୍ଵଂସକପୋଲଗାତ୍ରମ୍ । ଚାର୍ଵାଯତାକ୍ଷୋନ୍ନସତୁଲ୍ଯକର୍ଣ ସୁଭ୍ର୍‌ଵାନନଂ କମ୍ବୁସୁଜାତକଣ୍ଠମ୍

ସେ ଛଅଦଶ ବର୍ଷର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସରେ, ତାଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ଜଂଘା, ବାହୁ, କନ୍ଧ ଓ ଗାଲ ଅତି କୋମଳ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦେହ ଶୋଭାମୟ, ଆଖି ବଡ଼ ଓ ଲମ୍ବା, ନାକ ଓ କାନ ସମାନ ଉଚ୍ଚତାର, ଭୂଅଁ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଗଳ ଶଂଖ ଭଳି ଗଢ଼ା ଥିଲା।

ନିଗୂଢଜତ୍ରୁଂ ପୃଥୁତୁଙ୍ଗଵକ୍ଷସଂ ଆଵର୍ତନାଭିଂ ଵଲିଵଲ୍ଗୂଦରଂ ଚ । ଦିଗମ୍ବରଂ ଵକ୍ତ୍ରଵିକୀର୍ଣକେଶଂ ପ୍ରଲମ୍ବବାହୁଂ ସ୍ଵମରୋତ୍ତମାଭମ୍

ତାଙ୍କର କନ୍ଧ ଚୁପି ଥିଲା, ଛାତି ଚଉଡ଼ ଓ ଉଚ୍ଚ, ନାଭି ଗଭୀର ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ପେଟ ମୃଦୁ ଓ ରେଖାମୟ। ସେ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଥିଲେ, କେଶ ମୁହଁ ଉପରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ବାହୁ ଲମ୍ବା ଓ ଝୁଲିଥିଲା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଉଥିଲେ।

ଶ୍ଯାମଂ ସଦାପୀଚ୍ଯଵଯୋଽଙ୍ଗଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ରୁଚିରସ୍ମିତେନ । ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥିତାସ୍ତେ ମୁନଯଃ ସ୍ଵାସନେଭ୍ଯଃ ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଜ୍ଞା ଅପି ଗୂଢଵର୍ଚସମ୍

ତାଙ୍କର ଦେହ ଶ୍ୟାମ ରଙ୍ଗର, ଯୌବନ ଏବେ ମଧୁର ଓ ତାଜା, ଅଙ୍ଗ ମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ମନୋହର ହସ ନାରୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ମହିମା ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ଭାବେ ଆପଣା ଆସନରୁ ଉଠି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିଥିଲେ।

ସ ଵିଷ୍ଣୁରାତୋଽତିଥଯ ଆଗତାଯ ତସ୍ମୈ ସପର୍ଯାଂ ଶିରସାଽଽଜହାର । ତତୋ ନିଵୃତ୍ତା ହ୍ଯବୁଧାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋଽର୍ଭକା ମହାସନେ ସୋପଵିଵେଶ ପୂଜିତଃ

ବିଷ୍ଣୁରାତ (ପରୀକ୍ଷିତ) ଆସିଥିବା ଏହି ମହାନ ଅତିଥିକୁ ମଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡ ନମି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ, ଅଜ୍ଞାନ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦୂରେଇଯିବା ପରେ, ସେ ମହାସନରେ ଗରିମା ସହିତ ବସିଥିଲେ।

ସ ସଂଵୃତସ୍ତତ୍ର ମହାନ୍ ମହୀଯସାଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିରାଜର୍ଷିଦେଵର୍ଷି ସଙ୍ଘୈଃ । ଵ୍ଯରୋଚତାଲଂ ଭଗଵାନ୍ ଯଥେନ୍ଦୁଃ ଗ୍ରହର୍କ୍ଷତାରାନିକରୈଃ ପରୀତଃ

ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ରାଜର୍ଷି ଓ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଋଷି ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଗ୍ରହ, ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।