ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାଯଶଃ ସାଧଵୋ ଲୋକେ ପରୈର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେଷୁ ଯୋଜିତାଃ । ନ ଵ୍ଯଥନ୍ତି ନ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ଯତ ଆତ୍ମାଗୁଣାଶ୍ରଯଃ

ସାଧୁମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ସଂସାରରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇପ୍ରକାର ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ପକାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।

ନାଧୌତପାଦାପ୍ରଯତା ନାର୍ଦ୍ରପାଦା ଉଦକ୍ଶିରାଃ। ଶଯୀତ ନାପରାଙ୍ନାନ୍ଯୈର୍ନ ନଗ୍ନା ନ ଚ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋଃ

ପାଦ ଧୋଇନଥିବାବେଳେ, କିମ୍ବା ଭିଜା ପାଦରେ, କିମ୍ବା ଭିଜା ମୁଣ୍ଡରେ କେବେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ନଗ୍ନ ହୋଇ ଶୋଇବା, କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ ଓ ସାଂଧ୍ୟା ବେଳେ ଶୋଇବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଧୌତଵାସା ଶୁଚିର୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵମଙ୍ଗଲସଂଯୁତା। ପୂଜଯେତ୍ପ୍ରାତରାଶାତ୍ପ୍ରାଗ୍ଗୋଵିପ୍ରାଞ୍ଶ୍ରିଯମଚ୍ଯୁତମ୍

ସବୁବେଳେ ପବିତ୍ର ଓ ସୁଧୋଇ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରଭାତରେ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୀରଵତୀଶ୍ଚାର୍ଚେତ୍ସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧବଲିମଣ୍ଡନୈଃ। ପତିଂ ଚାର୍ଚ୍ଯୋପତିଷ୍ଠେତ ଧ୍ଯାଯେତ୍କୋଷ୍ଠଗତଂ ଚ ତମ୍

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ପ୍ରବଳ ଶୂରମାନେ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ବଳି ଓ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିଙ୍କୁ ପୂଜି ସେଠାରେ ସେବା କରିବା ଓ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ସାଂଵତ୍ସରଂ ପୁଂସଵନଂ ଵ୍ରତମେତଦଵିପ୍ଲୁତମ୍। ଧାରଯିଷ୍ଯସି ଚେତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ଶକ୍ରହା ଭଵିତା ସୁତଃ

ଯଦି ତୁମେ ଏହି ପୁଂସବନ ବ୍ରତକୁ ଏକ ବର୍ଷ ଅଭିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବ, ତେବେ ତୁମ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ।

ବାଢମିତ୍ଯଭ୍ଯୁପେତ୍ଯାଥ ଦିତୀ ରାଜନ୍ମହାମନାଃ। କଶ୍ଯପାଦ୍ଗର୍ଭମାଧତ୍ତ ଵ୍ରତଂ ଚାଞ୍ଜୋ ଦଧାର ସା

ସେ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରି, ଦିତି ମହାସଙ୍କଳ୍ପରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଶୁକ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ।

ମାତୃଷ୍ଵସୁରଭିପ୍ରାଯମିନ୍ଦ୍ର ଆଜ୍ଞାଯ ମାନଦ। ଶୁଶ୍ରୂଷଣେନାଶ୍ରମସ୍ଥାଂ ଦିତିଂ ପର୍ଯଚରତ୍କଵିଃ

ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କର ମାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି, ମହାମାନ୍ୟ ରାଜା, ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେବା କଲେ।

ନିତ୍ଯଂ ଵନାତ୍ସୁମନସଃ ଫଲମୂଲସମିତ୍କୁଶାନ୍। ପତ୍ରାଙ୍କୁରମୃଦୋଽପଶ୍ଚ କାଲେ କାଲ ଉପାହରତ୍

ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଜଙ୍ଗଲରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଫଳ, କୁଶ ଓ ଦର୍ଭା, ପତ୍ର, ଅଂକୁର, ମାଟି ଓ ପାଣି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଆଣିଥିଲେ।

ଏଵଂ ତସ୍ଯା ଵ୍ରତସ୍ଥାଯା ଵ୍ରତଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ହରିର୍ନୃପ। ପ୍ରେପ୍ସୁଃ ପର୍ଯଚରଜ୍ଜିହ୍ମୋ ମୃଗହେଵ ମୃଗାକୃତିଃ

ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ବ୍ରତରେ ଲିନ ଥିବାବେଳେ, ହରି ତାହା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକ ଚତୁର ଉପାୟରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ମୃଗ ଆକୃତିରେ ମୃଗ ଭଳି ଚଳନ କରେ।

ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵ୍ରତଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ତତ୍ପରୋଽଥ ମହୀପତେ। ଚିନ୍ତାଂ ତୀଵ୍ରାଂ ଗତଃ ଶକ୍ରଃ କେନ ମେ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଵଂ ତ୍ଵିହ

କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ରତରେ କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ମିଳିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ବ୍ରତରେ ଏତେ ଲଗନ ଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ, କିପରି ମୋ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହେବ ଭାବି।

ଏକଦା ସା ତୁ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାମୁଚ୍ଛିଷ୍ଟା ଵ୍ରତକର୍ଶିତା। ଅସ୍ପୃଷ୍ଟଵାର୍ଯଧୌତାଙ୍ଘ୍ରିଃ ସୁଷ୍ଵାପ ଵିଧିମୋହିତା

ଏକ ଦିନ ସାଂଧ୍ୟାବେଳେ, ବ୍ରତରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଭୋଜନ କରିଥିବା ଦିତି, ପାଦ ଧୋଇନଥିବା ଏବଂ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ବିଧିର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।

ଲବ୍ଧ୍ଵା ତଦନ୍ତରଂ ଶକ୍ରୋ ନିଦ୍ରା ପହୃତଚେତସଃ। ଦିତେଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଉଦରଂ ଯୋଗେଶୋ ଯୋଗମାଯଯା

ସେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଯୋଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ର ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ମନ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଲିନ ଥିଲା।

ଚକର୍ତ ସପ୍ତଧା ଗର୍ଭଂ ଵଜ୍ରେଣ କନକପ୍ରଭମ୍। ରୁଦନ୍ତଂ ସପ୍ତଧୈକୈକଂ ମା ରୋଦୀରିତି ତାନ୍ପୁନଃ

ସେ ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁନା ରଙ୍ଗର ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ସେ ପୁନି ପୁନି କହିଲେ, 'କାନ୍ଦନି ନାହିଁ'।

ତମୂଚୁଃ ପାଟ୍ଯମାନାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ନୃପ। କିଂ ନ ଇନ୍ଦ୍ର ଜିଘାଂସସି ଭ୍ରାତରୋ ମରୁତସ୍ତଵ

କାଟାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ତୁମର ଭାଇ, ମରୁତମାନେ; ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'

ମା ଭୈଷ୍ଟ ଭ୍ରାତରୋ ମହ୍ଯଂ ଯୂଯମିତ୍ଯାହ କୌଶିକଃ। ଅନନ୍ଯଭାଵାନ୍ପାର୍ଷଦାନାତ୍ମନୋ ମରୁତାଂ ଗଣାନ୍

କୌଶିକ କହିଲେ, 'ଭାଇମାନେ, ଭୟ କରନି; ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଭକ୍ତ ଓ ସହଚର, ମରୁତମାନେ।'

ନ ମମାର ଦିତେର୍ଗର୍ଭଃ ଶ୍ରୀନିଵାସାନୁକମ୍ପଯା। ବହୁଧା କୁଲିଶକ୍ଷୁଣ୍ଣୋ ଦ୍ରୌଣ୍ଯସ୍ତ୍ରେଣ ଯଥା ଭଵାନ୍

ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର କୃପାରେ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ମରିଲା ନାହିଁ; ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ହେଲା ବେଳେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ତୁମେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିଗଲା।

ସକୃଦିଷ୍ଟ୍ଵାଦିପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷୋ ଯାତି ସାମ୍ଯତାମ୍। ସଂଵତ୍ସରଂ କିଞ୍ଚିଦୂନଂ ଦିତ୍ଯା ଯଦ୍ଧରିରର୍ଚିତଃ

ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ମଣିଷ ସମତା ପାଇଥାଏ; ଦିତି ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।

ସଜୂରିନ୍ଦ୍ରେଣ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଦେଵାସ୍ତେ ମରୁତୋଽଭଵନ୍। ଵ୍ଯପୋହ୍ଯ ମାତୃଦୋଷଂ ତେ ହରିଣା ସୋମପାଃ କୃତାଃ

ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସେହି ପଞ୍ଚାଶି ଦେବତା ମରୁତ ହେଲେ; ମାଆଙ୍କର ଦୋଷ ଦୂର କରି, ହରି ସେମାନେକୁ ସୋମପାନ କରାଇଥିଲେ।

ଦିତିରୁତ୍ଥାଯ ଦଦୃଶେ କୁମାରାନନଲପ୍ରଭାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ସହିତାନ୍ଦେଵୀ ପର୍ଯତୁଷ୍ଯଦନିନ୍ଦିତା

ଦିତି ଉଠି ବସି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସହ ଦେବୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ଦରେ ଏକାଠି ରହିଛନ୍ତି।

ଅଥେନ୍ଦ୍ରମାହ ତାତାହମାଦିତ୍ଯାନାଂ ଭଯାଵହମ୍। ଅପତ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଚରଂ ଵ୍ରତମେତତ୍ସୁଦୁଷ୍କରମ୍

ତାପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି କଠିନ ବ୍ରତ ଧରିଥିଲି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି, ଏକ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଁ।'

ଏକଃ ସଙ୍କଲ୍ପିତଃ ପୁତ୍ରଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତାଭଵନ୍କଥମ୍। ଯଦି ତେ ଵିଦିତଂ ପୁତ୍ର ସତ୍ଯଂ କଥଯ ମା ମୃଷା

'ମୁଁ ଏକ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେହିଠାରୁ ସାତ ଜଣ ହେଲେ—ଏହା କିପରି ହେଲା? ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ପୁଅ, ସତ୍ୟ କହ, ମୋତେ ଭୁଲେଇବା ନାହିଁ।'

ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ। ଅମ୍ବ ତେଽହଂ ଵ୍ଯଵସିତମୁପଧାର୍ଯାଗତୋଽନ୍ତିକମ୍। ଲବ୍ଧାନ୍ତରୋଽଚ୍ଛିଦଂ ଗର୍ଭମର୍ଥବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଧର୍ମଦୃକ୍

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ମା, ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଥିଲି। ସୁଯୋଗ ମିଳିଲାବେଳେ ମୁଁ ଗର୍ଭକୁ ବାଁଟିଦେଲି, ମୋର ମନ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲା, ଧର୍ମ ଦିଗରେ ନୁହେଁ।'

କୃତ୍ତୋ ମେ ସପ୍ତଧା ଗର୍ଭ ଆସନ୍ସପ୍ତ କୁମାରକାଃ। ତେଽପି ଚୈକୈକଶୋ ଵୃକ୍ଣାଃ ସପ୍ତଧା ନାପି ମମ୍ରିରେ

'ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କରିଦେଲି, ସେଠାରୁ ସାତ ଜଣ ପୁଅ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ଆଉ ସାତ ଭାଗ କଲି, ତଥାପି କେହି ମରିଲେ ନାହିଁ।'

ତତସ୍ତତ୍ପରମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵ୍ଯଵସିତଂ ମଯା। ମହାପୁରୁଷପୂଜାଯାଃ ସିଦ୍ଧିଃ କାପ୍ଯାନୁଷଙ୍ଗିଣୀ

'ତାପରେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଦେଖି, ବୁଝିଲି ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ, ଯାହା ଏପରି ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ।'

ଆରାଧନଂ ଭଗଵତ ଈହମାନା ନିରାଶିଷଃ। ଯେ ତୁ ନେଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯପି ପରଂ ତେ ସ୍ଵାର୍ଥକୁଶଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ

'ଯେମାନେ କିଛି ଚାହିଁନଥିବା ସ୍ନେହରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତି ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି; ଯେମାନେ କେବଳ ନିଜ ଲାଭ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏପରି ନୁହଁନ୍ତି।'

ଆରାଧ୍ଯାତ୍ମପ୍ରଦଂ ଦେଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵରମ୍। କୋ ଵୃଣୀତ ଗୁଣସ୍ପର୍ଶଂ ବୁଧଃ ସ୍ଯାନ୍ନରକେଽପି ଯତ୍

'ଏପରି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କିଏ, ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଛାଡି, ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଲାଗିବାକୁ ଚାହିବ, ଯାହା ନରକକୁ ନେଇଯାଏ?'

ତଦିଦଂ ମମ ଦୌର୍ଜନ୍ଯଂ ବାଲିଶସ୍ଯ ମହୀଯସି। କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଗର୍ଭୋ ମୃତୋତ୍ଥିତଃ

'ମା, ମୋର ଏହି ଦୁଷ୍ଟତା, ମୁଁ ଅବୁଝ ଓ ନିମ୍ନ ମନର ହେବାରୁ, ତୁମେ କ୍ଷମା କର। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମ ଗର୍ଭ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଛି।'

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ତଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ଶୁଦ୍ଧଭାଵେନ ତୁଷ୍ଟଯା। ମରୁଦ୍ଭିଃ ସହ ତାଂ ନତ୍ଵା ଜଗାମ ତ୍ରିଦିଵଂ ପ୍ରଭୁଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦିତିଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମରୁତମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଏଵଂ ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି। ମଙ୍ଗଲଂ ମରୁତାଂ ଜନ୍ମ କିଂ ଭୂଯଃ କଥଯାମି ତେ

'ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ ସେ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି, ମରୁତମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜନ୍ମ। ଏଠାରୁ ଆଉ କଣ କହିବି?'