ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସୂତ ଉଵାଚ ଅଭ୍ଯର୍ଥିତସ୍ତଦା ତସ୍ମୈ ସ୍ଥାନାନି କଲଯେ ଦଦୌ । ଦ୍ଯୂତଂ ପାନଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୂନା ଯତ୍ରାଧର୍ମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ

ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ସେତେବେଳେ ରାଜା କଳିଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦେଲେ—ଜୁଆ, ମଦପାନ, ଅସତୀ ମହିଳା, ଓ ପଶୁବଧ—ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପୁନଶ୍ଚ ଯାଚମାନାଯ ଜାତରୂପମଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତତୋଽନୃତଂ ମଦଂ କାମଂ ରଜୋ ଵୈରଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍

ପୁଣି, କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ; ଏଠାରୁ ଅସତ୍ୟ, ମଦ, କାମନା, ରାଗ ଓ ପଞ୍ଚମରେ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅମୂନି ପଞ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି ହ୍ଯଧର୍ମପ୍ରଭଵଃ କଲିଃ । ଔତ୍ତରେଯେଣ ଦତ୍ତାନି ନ୍ଯଵସତ୍ତନ୍ନିଦେଶକୃତ୍

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରୁ ଅଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ କଳିଙ୍କୁ ଦେଲେ; କଳି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ସେଠି ରହିଲେ।

ଅଥୈତାନି ନ ସେଵେତ ବୁଭୂଷୁଃ ପୁରୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଶେଷତୋ ଧର୍ମଶୀଲୋ ରାଜା ଲୋକପତିର୍ଗୁରୁଃ

ଏହିଯୋଗୁଁ, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜା, ଲୋକନାୟକ କିମ୍ବା ଗୁରୁ।

ଵୃଷସ୍ଯ ନଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପାଦାନ୍ ତପଃ ଶୌଚଂ ଦଯାମିତି । ପ୍ରତିସନ୍ଦଧ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହୀଂ ଚ ସମଵର୍ଧଯତ୍

ସେ ଶୂରବୃଷ ଙ୍କର ହରାଯାଇଥିବା ତିନିଟି ପାଦ—ତପ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଦୟା—ପୁନି ଫେରାଇଲେ, ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉନ୍ନତ କଲେ।

ସ ଏଷ ଏତର୍ହ୍ଯଧ୍ଯାସ୍ତ ଆସନଂ ପାର୍ଥିଵୋଚିତମ୍ । ପିତାମହେନୋପନ୍ଯସ୍ତଂ ରାଜ୍ଞାରଣ୍ଯଂ ଵିଵିକ୍ଷତା

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।

ଆସ୍ତେଽଧୁନା ସ ରାଜର୍ଷିଃ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରଶ୍ରିଯୋଲ୍ଲସନ୍ । ଗଜାହ୍ଵଯେ ମହାଭାଗଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ବୃହଚ୍ଛ୍ରଵାଃ

ସେଇ ରାଜାର୍ଷି, କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବର୍ତ୍ତମାନ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ବସିଛନ୍ତି, ମହାଭାଗ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ।

ଇତ୍ଥମ୍ଭୂତାନୁଭାଵୋଽଯମଭିମନ୍ଯୁସୁତୋ ନୃପଃ । ଯସ୍ଯ ପାଲଯତଃ କ୍ଷୌଣୀଂ ଯୂଯଂ ସତ୍ରାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ

ଏହି ଅଭିମନ୍ୟୁପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଏତେ ଶକ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ।

ଏଵଂଵିଧୋ ନରପତିଃ ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଚସା । ଵିଧୂଯ ଇହ ଅଶୁଭଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଇଂଦ୍ରେଣ ସହ ମୋଦତେ

ଏପରି ଏକ ନରପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି।

ସୀଦନ୍ ଵିପ୍ରଃ ଵଣିକ୍ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ପଣ୍ଯୈଃ ଏଵାପଦଂ ତରେତ୍ । ଖଡ୍ଗେନ ଵା ଆପଦାକ୍ରାଂତୋ ନ ଶ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ଚଳାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପତ୍କାଳରେ ତାଲୱାର ଧରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବିକା ନ ଚଳାନ୍ତୁ।

ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଜୀଵେତ୍ ମୃଗଯଯାପଦି । ଚରେଦ୍ ଵା ଵିପ୍ରରୂପେଣ ନ ଶ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ

କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆପତ୍କାଳରେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଶିକାର କରି ଜୀବିକା ଚଳାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି ଆଚରଣ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବିକା ନ ଚଳାନ୍ତୁ।

ଶୂଦ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଭଜେଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ କାରୁକଟକ୍ରିଯାମ୍ । କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ ମୁକ୍ତୋ ନ ଗର୍ହ୍ଯେଣ ଵୃତ୍ତିଂ ଲିପ୍ସେତ କର୍ମଣା

ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୌଶଳ କାମ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ନିନ୍ଦାନୀୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵେଦାଧ୍ଯାଯ ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ବଲି ଅନ୍ନାଦ୍ଯୈଃ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତାନି ମଦ୍ ରୂପାଣି ଅନ୍ଵହଂ ଯଜେତ୍

ବେଦ ପଢ଼ିବା, ପିତୃପିତାମହ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ, ଦାନ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଅନ୍ନଦ୍ୟାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ରୂପ ଥିବା ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେଂକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଉପପନ୍ନେନ ଶୁକ୍ଲେନ ଉପାର୍ଜିତେନ ଵା । ଧନେନ ଅପୀଡଯନ୍ ଭୃତ୍ଯାନ୍ ନ୍ଯାଯେନ ଏଵ ଆହରେତ୍ କ୍ରତୂନ୍

ଯେଉଁ ଧନ ସଯୋଗରେ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟଭାବେ ଉପାର୍ଜିତ ହୁଏ, ତାହା ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟଚାରୀମାନେଂକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ସବୁବେଳେ ନ୍ୟାୟ ମାନି।

କୁଟୁଂବେଷୁ ନ ସଜ୍ଜେତ ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ୍ କୁଟୁଂବୀ ଅପି । ଵିପଶ୍ଚିତ୍ ନଶ୍ଵରଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମପି ଦୃଷ୍ଟଵତ୍

କୁଟୁମ୍ବ ମାନେଂକୁ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅସାବଧାନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ନଶ୍ୱର ଦେଖନ୍ତି।

ପୁତ୍ରଦାରା ଆପ୍ତବଂଧୂନାଂ ସଂଗମଃ ପାଂଥସଙ୍ଗମଃ । ଅନୁଦେହଂ ଵିଯନ୍ତ୍ଯେତେ ସ୍ଵପ୍ନୋ ନିଦ୍ରାନୁଗୋ ଯଥା

ପୁଅ, ଜନାନୀ, ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେଂକ ସଙ୍ଗ ଯାତ୍ରୀମାନେଂକ ସଙ୍ଗ ଭଳି; ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ନିଦ୍ରା ପରେ ଚାଲିଯାଏ।

ଇତ୍ଥଂ ପରିମୃଶନ୍ ମୁକ୍ତୋ ଗୃହେଷୁ ଅତିଥିଵଦ୍ ଵସନ୍ । ନ ଗୃହୈଃ ଅନୁବଧ୍ଯେତ ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କୃତଃ

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତ ଜନ ଘରେ ଅତିଥି ଭଳି ବାସ କରେ, ଘର ସହିତ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନଥାଏ, ସେ ନିର୍ମମ ଓ ନିରଅହଂକାରୀ ହୁଏ।

କର୍ମଭିଃ ଗୃହମେଧୀଯୈଃ ଇଷ୍ଟ୍ଵା ମାମେଵ ଭକ୍ତିମାନ୍ । ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଵନଂ ଵୋପଵିଶେତ୍ ପ୍ରଜାଵାନ୍ ଵା ପରିଵ୍ରଜେତ୍

ମୋ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଘର ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ଚାହିଁଲେ ଘରେ ରହିପାରିବେ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇପାରିବେ, କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରି ଭିକ୍ଷାଟଣା କରିପାରିବେ।

ଯସ୍ତୁ ଆସକ୍ତମତିଃ ଗେହେ ପୁତ୍ରଵିତ୍ତୈଷଣା ଆତୁରଃ । ସ୍ତ୍ରୈଣଃ କୃପଣଧୀଃ ମୂଢୋ ମମ ଅହଂ ଇତି ବଧ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଘର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ପୁଅ-ଧନ ପାଇଁ ଆତୁର, ଜନାନୀ ପ୍ରେମରେ ମୁଗ୍ଧ, ଦୁଃଖୀ ଚିନ୍ତା ଓ ମୂଢ଼ ମନ, 'ମୋର' ଓ 'ମୁଁ' ଭାବରେ ବନ୍ଧିଯାଏ।

ଅହୋ ମେ ପିତରୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ଭାର୍ଯା ବାଲାତ୍ମଜଽଽତ୍ମଜାଃ । ଅନାଥା ମାମୃତେ ଦୀନାଃ କଥଂ ଜୀଵନ୍ତି ଦୁଃଖିତାଃ

ହାୟ, ମୋ ପିତାମାତା ବୃଦ୍ଧ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଛୋଟ ପୁଅ-ଜିଅ, ମୋ ବିନା ଅନାଥ ଓ ଦୁଃଖୀ—ସେମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିବେ?

ଏଵଂ ଗୃହାଶଯାକ୍ଷିପ୍ତ ହୃଦଯୋ ମୂଢଧୀଃ ଅଯମ୍ । ଅତୃପ୍ତସ୍ତାନ୍ ଅନୁଧ୍ଯାଯନ୍ ମୃତୋଽନ୍ଧଂ ଵିଶତେ ତମଃ

ଏଭଳି ଘର ଆସକ୍ତିରେ ହୃଦୟ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ମନ ମୂଢ଼, ଅତୃପ୍ତ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ନିତି ଚିନ୍ତା କରି, ମୃତ୍ୟୁ କାଳେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଯୋ ଵୈ ଦ୍ରୌଣ୍ଯସ୍ତ୍ରଵିପ୍ଲୁଷ୍ଟୋ ନ ମାତୁରୁଦରେ ମୃତଃ । ଅନୁଗ୍ରହାଦ୍ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଯିଏ ଦ୍ରୌଣିଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାଆର ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ନାହିଁ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ।

ବ୍ରହ୍ମକୋପୋତ୍ଥିତାଦ୍ ଯସ୍ତୁ ତକ୍ଷକାତ୍ ପ୍ରାଣଵିପ୍ଲଵାତ୍ । ନ ସମ୍ମୁମୋହୋରୁଭଯାଦ୍ ଭଗଵତ୍ଯର୍ପିତାଶଯଃ

ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତକ୍ଷକ ନିମିତ୍ତ ଜୀବନ ଅପାୟରେ ପଡ଼ିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମନ ଦେଇଥିଲେ।

ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ସର୍ଵତଃ ସଙ୍ଗଂ ଵିଜ୍ଞାତାଜିତସଂସ୍ଥିତିଃ । ଵୈଯାସକେର୍ଜହୌ ଶିଷ୍ଯୋ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ସ୍ଵଂ କଲେଵରମ୍

ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି, ଅଜୟ ସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

ନୋତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵାର୍ତାନାଂ ଜୁଷତାଂ ତତ୍କଥାମୃତମ୍ । ସ୍ଯାତ୍ସମ୍ଭ୍ରମୋଽନ୍ତକାଲେଽପି ସ୍ମରତାଂ ତତ୍ପଦାମ୍ବୁଜମ୍

ଯେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାଥାର ଅମୃତରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭ୍ରମ ହୁଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ତାଵତ୍କଲିର୍ନ ପ୍ରଭଵେତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽପୀହ ସର୍ଵତଃ । ଯାଵଦୀଶୋ ମହାନୁର୍ଵ୍ଯାଂ ଆଭିମନ୍ଯଵ ଏକରାଟ୍

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାଭାଗବତ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ ପୃଥିବୀରେ ରାଜ କରନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳିଯୁଗ ସମସ୍ତଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ନାହିଁ।

ଯସ୍ମିନ୍ନହନି ଯର୍ହ୍ଯେଵ ଭଗଵାନ୍ ଉତ୍ସସର୍ଜ ଗାମ୍ । ତଦୈଵେହାନୁଵୃତ୍ତୋଽସୌ ଅଧର୍ମପ୍ରଭଵଃ କଲିଃ

ଯେଦିନ ଓ ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ିଗଲେ, ସେଇବେଳେ ଅଧର୍ମର ମୂଳ କଳିଯୁଗ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ନାନୁଦ୍ଵେଷ୍ଟି କଲିଂ ସମ୍ରାଟ୍ ସାରଙ୍ଗ ଇଵ ସାରଭୁକ୍ । କୁଶଲାନ୍ଯାଶୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ନେତରାଣି କୃତାନି ଯତ୍

ସମ୍ରାଟ କଳିଯୁଗକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଫୁଲରୁ ସାର ନେଇଥାଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହୁଏ ନାହିଁ।

କିଂ ନୁ ବାଲେଷୁ ଶୂରେଣ କଲିନା ଧୀରଭୀରୁଣା । ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ପ୍ରମତ୍ତେଷୁ ଯୋ ଵୃକୋ ନୃଷୁ ଵର୍ତତେ

କଳିଯୁଗ ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ଆଗରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଡରେ; ଧୀର ଓ ଭୟହୀନଙ୍କୁ କଳି କ'ଣ କରିପାରିବ? ଅସାବଧାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ନିଆଳ ଭଳି ଚଳେ।