ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ଋଷିଗଣୈଃ ପୃଷ୍ଟୈଃ ନିର୍ଣୀଯୋକ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍

ଏଭଳି ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ, ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଏବଂ କୁହାଗଲା—'ଏହା ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।'

ତତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରଃ ସୋଽଥ ବଦରୀଵନମାଗତଃ । ତପଶ୍ଚରାମି ଚାତ୍ରେତି ତଦର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ

ତାପରେ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରି ହୋଇ, ସେ ବଦରୀବନକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେଇ କାରଣ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

ତାଵଦ୍ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ସନକାଦୀନ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । କୋଟିସୂର୍ଯସମାଭାସାନ୍ ଉଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମଃ

ସେଠି ସେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାହାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଇଦାନୀଂ ଭୂରିଭାଗ୍ଯେନ ଭଵଦ୍‌ଭିଃ ସଂଗମୋଽଭଵତ୍ । କୁମାରା ବ୍ରୁଵତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି

ନାରଦ କହିଲେ—'ଏବେ ମୋର ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ସହିତ ମୋର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା। କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କଥା କହନ୍ତୁ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।'

ଭଵନ୍ତୋ ଯୋଗିନଃ ସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ । ପଞ୍ଚହାଯନସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜାଃ

ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବହୁ ପଢ଼ିଥିବା, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ନିୟମରେ ନିପୁଣ, ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନେଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଅଛନ୍ତି।

ସଦା ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯା ହରିକୀର୍ତନତତ୍ପରାଃ । ଲୀଲାମୃତରସୋନ୍ମତ୍ତାଃ କଥାମାତ୍ରୈକଜୀଵିନଃ

ସେମାନେ ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୃତର ରସରେ ମାତା ରହନ୍ତି ଏବଂ ହରିଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ।

ହରିଃ ଶରଣମେଵ ହି ନିତ୍ଯଂ ଯେଷାଂ ମୁଖେ ଵଚଃ । ଅଥ କାଲସମାଦିଷ୍ଟା ଜରା ଯୁଷ୍ମାନ୍ନ ବାଧତେ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଖରେ ସଦା ହରିଙ୍କ ନାମ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କୁ କାଳର ଆଜ୍ଞାରେ ଆସୁଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ ନାହିଁ।

ଯେଷାଂ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗମାତ୍ରେଣ ଦ୍ଵାରପାଲୌ ହରେଃ ପୁରା । ଭ୍ରୂମୌ ନିପତିତୌ ସଦ୍ଯୋ ଯତ୍କୃପାତଃ ପୁରଂ ଗତୌ

ଏମାନେ କେବଳ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗ କଲେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ମହାନ ଦୟାରୁ ସେମାନେ ପୁନି ସହରକୁ ଫେରିପାରିଲେ।

ଅହୋ ଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ଯୋଗେନ ଦର୍ଶନଂ ଭଵତାମିହ । ଅନୁଗ୍ରହସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମଯି ଦୀନେ ଦଯାପରୈଃ

ହାଁ, ଏହି ଯୋଗର ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଛି; ଆପଣମାନେ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଉପରେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଶରୀରଗିରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ ତତ୍କିଂ ସାଧନମୁଚ୍ଯତାମ୍ । ଅନୁଷ୍ଠେଯଂ କଥଂ ତାଵତ୍ ପ୍ରବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସଵିସ୍ତରମ୍

ଯେଉଁଥିରେ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠରୁ କଥା ହୋଇଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ଅଛି? ଦୟାକରି, କିପରି ଏହା କରିବା ଯାଉଛି, ସେଥିରେ ସବିସ୍ତାର କହନ୍ତୁ।

ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ସୁଖଂ ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ କଥମ୍ । ସ୍ଥାପନଂ ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ପ୍ରେମପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଏହାକୁ କିପରି ପ୍ରେମ ଓ ଚେଷ୍ଟା ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ?

କୁମାରା ଊଚୁଃ - ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ଦେଵର୍ଷେ ହର୍ଷଂ ଚିତ୍ତେ ସମାଵହ । ଉପାଯଃ ସୁଖସାଧ୍ଯୋଽତ୍ର ଵର୍ତତେ ପୂର୍ଵ ଏଵ ହି

କୁମାରମାନେ କହିଲେ: ଦେବର୍ଷି, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଉପାୟ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ବି ଅଛି।

ଅହୋ ନାରଦ ଧନ୍ଯୋଽସି ଵିରକ୍ତାନାଂ ଶିରୋମଣିଃ । ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦାସାନାଂ ଅଗ୍ରଣୀଃ ଯୋଗଭାସ୍କରଃ

ହାଁ ନାରଦ, ଆପଣ ଧନ୍ୟ, ବିରକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ତ୍ଵଯି ଚିତ୍ରଂ ନ ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଅନୁଵର୍ତିନି । ଘଟତେ କୃଷ୍ଣଦାସସ୍ଯ ଭକ୍ତେଃ ସଂସ୍ଥାପନା ସଦା

ଭକ୍ତିର ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ ସ୍ଥାପନ ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦାସଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ଭକ୍ତିରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଋଷିର୍ବହଵୋ ଲୋକେ ପନ୍ଥାନଃ ପ୍ରକଟୀକୃତାଃ । ଶ୍ରମସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦାଃ

ବହୁତ ଋଷିମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଶ୍ରମ ସହ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଏବଂ ପ୍ରାୟଃ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଦିଏ।

ଵୈକୁଣ୍ଠସାଧକଂ ପନ୍ଥାଃ ସ ତୁ ଗୋପ୍ଯୋ ହି ଵର୍ତତେ । ତସ୍ଯୋପଦେଷ୍ଟା ପୁରୁଷଃ ପ୍ରାଯୋ ଭାଗ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯତେ

କିନ୍ତୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯିବା ପଥ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ଏହାର ଶିକ୍ଷକ ଦୁର୍ଲଭ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟରେ ମିଳନ୍ତି।

ସତ୍କର୍ମ ତଵ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଵ୍ଯୋମଵାଚା ତୁ ଯତ୍ପୁରା । ତଦୁଚ୍ଯତେ ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ

ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠରୁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ; ଏହି ଦିନ ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଦ୍ରଵ୍ଯଯଜ୍ଞାସ୍ତପୋଯଜ୍ଞା ଯୋଗଯଜ୍ଞାସ୍ତଥାପରେ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ତେ ତୁ କର୍ମଵିସୂଚକାଃ

କେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କେହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା; ଏସବୁ କର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ସତ୍କର୍ମସୂଚକୋ ନୂନଂ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତାଲାପଃ ସ ତୁ ଗୀତଃ ଶୁକାଦିଭିଃ

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି; ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଆଳୋଚନା ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି।

ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ତଦ୍‌ଘୋଷେଣ ବଲଂ ମହତ୍ । ଵ୍ରଜିଷ୍ଯତି ଦ୍ଵଯୋଃ କଷ୍ଟଂ ସୁଖଂ ଭକ୍ତେର୍ଭଵିଷ୍ଯତି

ଏହି ମହାନ ଗୁଣଗାନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ପାଇଁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଉପଜେ; ଦୁଃଖ ଦୂରେଇଯିବ ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ମିଳିବ।

ପ୍ରଲଯଂ ହି ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତଧ୍ଵନେଃ । କଲେର୍ଦୋଷା ଇମେ ସର୍ଵ ସିଂହଶବ୍ଦାଦ୍ ଵୃକା ଇଵ

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ କଳିଯୁଗର ସମସ୍ତ ଦୋଷ ସିଂହର ଡାକରେ ଭୟଭୀତ ଓ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯିବ, ଯେପରି ନରସିଂହ ଡାକରେ ନିଆଳା ଭୟଭୀତ ହୁଏ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରେମରସାଵହା । ପ୍ରତିଗେହଂ ପ୍ରତିଜନଂ ତତଃ କ୍ରୀଡାଂ କରିଷ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତି, ପ୍ରେମର ରସ ଆଣି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳିବ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଵେଦଵେଦାନ୍ତଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୀତାପାଠୈଃ ପ୍ରବୋଧିତମ୍ । ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ନୋଦତିଷ୍ଠତ୍ ତ୍ରିକଂ ଯଦା

ନାରଦ କହିଲେ: ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତର ଘୋଷ ଓ ଗୀତା ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଜାଗୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ଏହି ତିନିଟି ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ—

ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତ ଆଲାପାତ୍ ତତ୍କଥଂ ବୋଧମେଷ୍ଯତି । ତତ୍କଥାସୁ ତୁ ଵେଦାର୍ଥଃ ଶ୍ଲୋକେ ଶ୍ଲୋକେ ପଦେ ପଦେ

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପାଠ କରିଲେ, ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି କଥାମାଳାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦରେ ବେଦର ତାତ୍ପର୍ୟ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି ।

ଛିନ୍ଦନ୍ତୁ ସଂଶଯଂ ହ୍ଯେନଂ ଭଵନ୍ତୋଽମୋଘଦର୍ଶନାଃ । ଵିଲମ୍ବୋ ନାତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯଃ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲାଃ

ଓ ଅମୋଘ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ମହାନୁଭାବମାନେ, ଦୟାକରି ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ । ଆପଣମାନେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରନ୍ତି, ଏଠାରେ କିଛି ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

କୁମାରା ଊଚୁଃ - ଵେଦୋପନିଷଦାଂ ସାରାତ୍ ଜାତା ଭାଗଵତୀ କଥା । ଅତ୍ଯୁତ୍ତମା ତତୋ ଭାତି ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଫଲାକୃତିଃ

କୁମାରମାନେ କହିଲେ — ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦର ସାର ଠାରୁ ଭାଗବତ କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି । ଏହି କଥା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ନିଜର ଅଲଗା ଫଳ ଭାବରେ ଚମକୁଛି ।

ଆମୂଲାଗ୍ରଂ ରସସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ନାସ୍ତେ ନ ସ୍ଵାଦ୍ଯତେ ଯଥା । ସଭୂଯଃ ସଂପୃଥଗ୍ଭୂତଃ ଫଲେ ଵିଶ୍ଵମନୋହରଃ

ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ରସ ଅଲଗା କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ଏହିପରି ଭାଗବତ କଥା ଅଲଗା ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।

ଯଥା ଦୁଗ୍ଧେ ସ୍ଥିତଂ ସର୍ପିଃ ନ ସ୍ଵାଦାଯୋପକଲ୍ପତେ । ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ହି ତଦ୍‌ଗଵ୍ଯଂ ଦେଵାନାଂ ରସଵର୍ଧନମ୍

ଯେପରି ଦୁଧରେ ଘିଅ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଲଗା କରିବା ପରେ ମାତ୍ର ତାହାର ସ୍ୱାଦ ମିଳେ, ଏବଂ ଗାଈର ଏହି ଉତ୍ପାଦ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢାଏ, ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।

ଇକ୍ଷୂଣାମପି ମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ଶର୍କରା ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି । ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଚ ସା ମିଷ୍ଟା ତଥା ଭାଗଵତୀ କଥା

ଯେପରି ଇଖୁ ଗଛର ମଧ୍ୟରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଲଗା କରିଲେ ମାତ୍ର ତାହା ମିଠା ଲାଗେ, ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।