ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଇଦାନୀଂ ଧର୍ମ ପାଦସ୍ତେ ସତ୍ଯଂ ନିର୍ଵର୍ତଯେଦ୍ଯତଃ । ତଂ ଜିଘୃକ୍ଷତ୍ଯଧର୍ମୋଽଯମନୃତେନୈଧିତଃ କଲିଃ

ଏବେ, ଧର୍ମ, ତୁମର ଏକମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଦ ହେଉଛି—ସତ୍ୟ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କଳି ଏହାକୁ ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଇଯଂ ଚ ଭୂମିର୍ଭଗଵତା ନ୍ଯାସିତୋରୁଭରା ସତୀ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିସ୍ତତ୍ପଦନ୍ଯାସୈଃ ସର୍ଵତଃ କୃତକୌତୁକା

ଏହି ଭୂମି ମଧ୍ୟ, ଭାର ବହି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି; ସେଇ ମହିମାଶାଳୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୋଭିତ।

ଶୋଚତ୍ଯଶ୍ରୁକଲା ସାଧ୍ଵୀ ଦୁର୍ଭଗେଵୋଜ୍ଝିତା ସତୀ । ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯା ନୃପଵ୍ଯାଜାଃ ଶୂଦ୍ରା ଭୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାମିତି

ସେଇ ସତୀ ଓ ସାଧ୍ବୀ ଭୂମି, ଦୁଃଖିତ ଓ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦୁଛି; 'ଅଯୋଗ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିବେ' ବୋଲି ଶୋକ କରୁଛି।

ଇତି ଧର୍ମଂ ମହୀଂ ଚୈଵ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ମହାରଥଃ । ନିଶାତମାଦଦେ ଖଡ୍ଗଂ କଲଯେଽଧର୍ମହେତଵେ

ଏଭଳି ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତନ କରି, ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ଧାରାଳ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ତଂ ଜିଘାଂସୁମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଵିହାଯ ନୃପଲାଞ୍ଛନମ୍ । ତତ୍ପାଦମୂଲଂ ଶିରସା ସମଗାଦ୍ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ

ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସି, ରାଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନ ଛାଡି, ସେ ଭୟରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପାଦମୂଳରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

ପତିତଂ ପାଦଯୋର୍ଵୀରଃ କୃପଯା ଦୀନଵତ୍ସଲଃ । ଶରଣ୍ଯୋ ନାଵଧୀଚ୍ଛ୍ଲୋକ୍ଯ ଆହ ଚେଦଂ ହସନ୍ନିଵ

ବୀର ପରି, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ପାଦରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ; ଶରଣ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ, ସେ ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

ରାଜୋଵାଚ ନ ତେ ଗୁଡାକେଶଯଶୋଧରାଣାଂ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲେର୍ଵୈ ଭଯମସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ । ନ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଭଵତା କଥଞ୍ଚନ କ୍ଷେତ୍ରେ ମଦୀଯେ ତ୍ଵମଧର୍ମବନ୍ଧୁଃ

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଗୁଡାକେଶଙ୍କ ବଂଶର ମହିମାଶାଳୀମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ହାତ ଜୋଡିଛ, ସେଉଁଥିରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ। ମୋ ଦେଶରେ ତୁମେ କେବେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ।

ତ୍ଵାଂ ଵର୍ତମାନଂ ନରଦେଵଦେହେଷ୍ଵନୁପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽଯମଧର୍ମପୂଗଃ । ଲୋଭୋଽନୃତଂ ଚୌର୍ଯମନାର୍ଯମଂହୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ମାଯା କଲହଶ୍ଚ ଦମ୍ଭଃ

ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବସିବା ସମୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମ ଉପଜିଛି: ଲୋଭ, ଅସତ୍ୟ, ଚୋରି, ଅନାଚାର, ପାପ, ମାୟା, ବିବାଦ ଓ ଢୋଙ୍ଗ।

ନ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ତଦଧର୍ମବନ୍ଧୋ ଧର୍ମେଣ ସତ୍ଯେନ ଚ ଵର୍ତିତଵ୍ଯେ । ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତେ ଯତ୍ର ଯଜନ୍ତି ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ଯଜ୍ଞଵିତାନଵିଜ୍ଞାଃ

ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ସେଠି, ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଯସ୍ମିନ୍ ହରିର୍ଭଗଵାନିଜ୍ଯମାନ ଇଜ୍ଯାତ୍ମମୂର୍ତିର୍ଯଜତାଂ ଶଂ ତନୋତି । କାମାନମୋଘାନ୍ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମାନାମନ୍ତର୍ବହିର୍ଵାଯୁରିଵୈଷ ଆତ୍ମା

ଯେଉଁଠି ହରି, ଭଗବାନ୍, ଯଜ୍ଞର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଭଳି, ବାୟୁ ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଯେପରି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା।

ସୂତ ଉଵାଚ ପରୀକ୍ଷିତୈଵମାଦିଷ୍ଟଃ ସ କଲିର୍ଜାତଵେପଥୁଃ । ତମୁଦ୍ଯତାସିମାହେଦଂ ଦଣ୍ଡପାଣିମିଵୋଦ୍ଯତମ୍

ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଏଭଳି ଆଦେଶରେ, କଳି ଭୟରେ କାପିଲା; ତଳୱାର ଉଠାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲା।

କଲିରୁଵାଚ ଯତ୍ର କ୍ଵ ଵାଥ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ସାର୍ଵଭୌମ ତଵାଜ୍ଞଯା । ଲକ୍ଷଯେ ତତ୍ର ତତ୍ରାପି ତ୍ଵାମାତ୍ତେଷୁଶରାସନମ୍

କଳି କହିଲେ: ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, ଯେଉଁଠି ଯାଉଛି, ସେଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖୁଛି।

ତନ୍ମେ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନଂ ନିର୍ଦେଷ୍ଟୁମର୍ହସି । ଯତ୍ରୈଵ ନିଯତୋ ଵତ୍ସ୍ଯ ଆତିଷ୍ଠଂସ୍ତେଽନୁଶାସନମ୍

ଏହିଯୋଗୁଁ, ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷକ, ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ରହିପାରିବି।

ସୂତ ଉଵାଚ ଅଭ୍ଯର୍ଥିତସ୍ତଦା ତସ୍ମୈ ସ୍ଥାନାନି କଲଯେ ଦଦୌ । ଦ୍ଯୂତଂ ପାନଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସୂନା ଯତ୍ରାଧର୍ମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ

ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ପାଇଁ, ସେତେବେଳେ ରାଜା କଳିଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦେଲେ—ଜୁଆ, ମଦପାନ, ଅସତୀ ମହିଳା, ଓ ପଶୁବଧ—ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପୁନଶ୍ଚ ଯାଚମାନାଯ ଜାତରୂପମଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତତୋଽନୃତଂ ମଦଂ କାମଂ ରଜୋ ଵୈରଂ ଚ ପଞ୍ଚମମ୍

ପୁଣି, କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ; ଏଠାରୁ ଅସତ୍ୟ, ମଦ, କାମନା, ରାଗ ଓ ପଞ୍ଚମରେ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅମୂନି ପଞ୍ଚ ସ୍ଥାନାନି ହ୍ଯଧର୍ମପ୍ରଭଵଃ କଲିଃ । ଔତ୍ତରେଯେଣ ଦତ୍ତାନି ନ୍ଯଵସତ୍ତନ୍ନିଦେଶକୃତ୍

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠାରୁ ଅଧର୍ମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁଅ କଳିଙ୍କୁ ଦେଲେ; କଳି ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ସେଠି ରହିଲେ।

ଅଥୈତାନି ନ ସେଵେତ ବୁଭୂଷୁଃ ପୁରୁଷଃ କ୍ଵଚିତ୍ । ଵିଶେଷତୋ ଧର୍ମଶୀଲୋ ରାଜା ଲୋକପତିର୍ଗୁରୁଃ

ଏହିଯୋଗୁଁ, ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ ନାହିଁ; ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜା, ଲୋକନାୟକ କିମ୍ବା ଗୁରୁ।

ଵୃଷସ୍ଯ ନଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ପାଦାନ୍ ତପଃ ଶୌଚଂ ଦଯାମିତି । ପ୍ରତିସନ୍ଦଧ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହୀଂ ଚ ସମଵର୍ଧଯତ୍

ସେ ଶୂରବୃଷ ଙ୍କର ହରାଯାଇଥିବା ତିନିଟି ପାଦ—ତପ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଦୟା—ପୁନି ଫେରାଇଲେ, ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉନ୍ନତ କଲେ।

ସ ଏଷ ଏତର୍ହ୍ଯଧ୍ଯାସ୍ତ ଆସନଂ ପାର୍ଥିଵୋଚିତମ୍ । ପିତାମହେନୋପନ୍ଯସ୍ତଂ ରାଜ୍ଞାରଣ୍ଯଂ ଵିଵିକ୍ଷତା

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ରାଜାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ।

ଆସ୍ତେଽଧୁନା ସ ରାଜର୍ଷିଃ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରଶ୍ରିଯୋଲ୍ଲସନ୍ । ଗଜାହ୍ଵଯେ ମହାଭାଗଶ୍ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ବୃହଚ୍ଛ୍ରଵାଃ

ସେଇ ରାଜାର୍ଷି, କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବର୍ତ୍ତମାନ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ବସିଛନ୍ତି, ମହାଭାଗ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ।

ଇତ୍ଥମ୍ଭୂତାନୁଭାଵୋଽଯମଭିମନ୍ଯୁସୁତୋ ନୃପଃ । ଯସ୍ଯ ପାଲଯତଃ କ୍ଷୌଣୀଂ ଯୂଯଂ ସତ୍ରାଯ ଦୀକ୍ଷିତାଃ

ଏହି ଅଭିମନ୍ୟୁପୁତ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଏତେ ଶକ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ତୁମେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ।

ଏଵଂଵିଧୋ ନରପତିଃ ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଚସା । ଵିଧୂଯ ଇହ ଅଶୁଭଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଇଂଦ୍ରେଣ ସହ ମୋଦତେ

ଏପରି ଏକ ନରପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ଦୂର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ବସୁଛନ୍ତି।

ସୀଦନ୍ ଵିପ୍ରଃ ଵଣିକ୍ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ପଣ୍ଯୈଃ ଏଵାପଦଂ ତରେତ୍ । ଖଡ୍ଗେନ ଵା ଆପଦାକ୍ରାଂତୋ ନ ଶ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ

ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ଚଳାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆପତ୍କାଳରେ ତାଲୱାର ଧରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବିକା ନ ଚଳାନ୍ତୁ।

ଵୈଶ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ତୁ ରାଜନ୍ଯୋ ଜୀଵେତ୍ ମୃଗଯଯାପଦି । ଚରେଦ୍ ଵା ଵିପ୍ରରୂପେଣ ନ ଶ୍ଵଵୃତ୍ତ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ

କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆପତ୍କାଳରେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଶିକାର କରି ଜୀବିକା ଚଳାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି ଆଚରଣ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବିକା ନ ଚଳାନ୍ତୁ।

ଶୂଦ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ଭଜେଦ୍ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଃ କାରୁକଟକ୍ରିଯାମ୍ । କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ ମୁକ୍ତୋ ନ ଗର୍ହ୍ଯେଣ ଵୃତ୍ତିଂ ଲିପ୍ସେତ କର୍ମଣା

ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ କୌଶଳ କାମ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ନିନ୍ଦାନୀୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଵେଦାଧ୍ଯାଯ ସ୍ଵଧା ସ୍ଵାହା ବଲି ଅନ୍ନାଦ୍ଯୈଃ ଯଥୋଦଯମ୍ । ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତାନି ମଦ୍ ରୂପାଣି ଅନ୍ଵହଂ ଯଜେତ୍

ବେଦ ପଢ଼ିବା, ପିତୃପିତାମହ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ, ଦାନ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଅନ୍ନଦ୍ୟାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ରୂପ ଥିବା ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଭୂତମାନେଂକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଉପପନ୍ନେନ ଶୁକ୍ଲେନ ଉପାର୍ଜିତେନ ଵା । ଧନେନ ଅପୀଡଯନ୍ ଭୃତ୍ଯାନ୍ ନ୍ଯାଯେନ ଏଵ ଆହରେତ୍ କ୍ରତୂନ୍

ଯେଉଁ ଧନ ସଯୋଗରେ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟଭାବେ ଉପାର୍ଜିତ ହୁଏ, ତାହା ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟଚାରୀମାନେଂକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ସବୁବେଳେ ନ୍ୟାୟ ମାନି।

କୁଟୁଂବେଷୁ ନ ସଜ୍ଜେତ ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯେତ୍ କୁଟୁଂବୀ ଅପି । ଵିପଶ୍ଚିତ୍ ନଶ୍ଵରଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମପି ଦୃଷ୍ଟଵତ୍

କୁଟୁମ୍ବ ମାନେଂକୁ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅସାବଧାନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ନଶ୍ୱର ଦେଖନ୍ତି।

ପୁତ୍ରଦାରା ଆପ୍ତବଂଧୂନାଂ ସଂଗମଃ ପାଂଥସଙ୍ଗମଃ । ଅନୁଦେହଂ ଵିଯନ୍ତ୍ଯେତେ ସ୍ଵପ୍ନୋ ନିଦ୍ରାନୁଗୋ ଯଥା

ପୁଅ, ଜନାନୀ, ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେଂକ ସଙ୍ଗ ଯାତ୍ରୀମାନେଂକ ସଙ୍ଗ ଭଳି; ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ସ୍ୱପ୍ନ ନିଦ୍ରା ପରେ ଚାଲିଯାଏ।