ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ନ ଜାତୁ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଦୋର୍ଦଣ୍ଡପରିରମ୍ଭିତେ । ଭୂତଲେଽନୁପତନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଵିନା ତେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଶୁଚଃ

କୌରବ ରାଜାମାନେ ଦୃଢ ହସ୍ତେ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ବେଳେ, ତୁମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋଗ କରିନଥିଲେ।

ମା ସୌରଭେଯାତ୍ର ଶୁଚୋ ଵ୍ଯେତୁ ତେ ଵୃଷଲାଦ୍ଭଯମ୍ । ମା ରୋଦୀରମ୍ବ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଖଲାନାଂ ମଯି ଶାସ୍ତରି

ହେ ସୌରଭୀର କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମର ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରତି ଭୟ ଯାଉ। ମା, ତୁମେ କାନ୍ଦନି; ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଦଣ୍ଡଦାତା।

ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରସ୍ଯନ୍ତେ ସାଧ୍ଵ୍ଯସାଧୁଭିଃ । ତସ୍ଯ ମତ୍ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି କୀର୍ତିରାଯୁର୍ଭଗୋ ଗତିଃ

ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଭଲମନେଷ୍ଟ ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ ରାଜାର କୀର୍ତି, ଆୟୁ, ଧନ ଓ ଗତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଏଷ ରାଜ୍ଞାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯାର୍ତାନାମାର୍ତିନିଗ୍ରହଃ । ଅତ ଏନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଭୂତଦ୍ରୁହମସତ୍ତମମ୍

ରାଜାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ସବୁଠାରୁ ଖରାପକୁ ମାରିଦେବି।

କୋଽଵୃଶ୍ଚତ୍ତଵ ପାଦାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ସୌରଭେଯ ଚତୁଷ୍ପଦ । ମା ଭୂଵଂସ୍ତ୍ଵାଦୃଶା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ରାଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣାନୁଵର୍ତିନାମ୍

ହେ ସୌରଭୀର କନ୍ୟା, ଚାରି ପାଉଁ ଥିବା ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ କିଏ କାଟିଦେଲା? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତୁମଭଳି କେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନ ଥାଉ।

ଆଖ୍ଯାହି ଵୃଷ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସାଧୂନାମକୃତାଗସାମ୍ । ଆତ୍ମଵୈରୂପ୍ଯକର୍ତାରଂ ପାର୍ଥାନାଂ କୀର୍ତିଦୂଷଣମ୍

ହେ ବଳଦ, ତୁମକୁ ଭଲ ହେଉ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କାରଣ କିଏ, ମତେ କୁହ।

ଜନେଽନାଗସ୍ଯଘଂ ଯୁଞ୍ଜନ୍ ସର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଚ ମଦ୍ଭଯମ୍ । ସାଧୂନାଂ ଭଦ୍ରମେଵ ସ୍ଯାଦସାଧୁଦମନେ କୃତେ

ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ସେଠି ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହୁଏ।

ଅନାଗଃସ୍ଵିହ ଭୂତେଷୁ ଯ ଆଗସ୍କୃନ୍ନିରଙ୍କୁଶଃ । ଆହର୍ତାସ୍ମି ଭୁଜଂ ସାକ୍ଷାଦମର୍ତ୍ଯସ୍ଯାପି ସାଙ୍ଗଦମ୍

ଏଠାରେ ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ମୁଁ ସେଠି ମଣିଷ ହେଉ କି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ବଳେଇଦେବି, ସେ ଅଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ରାଜ୍ଞୋ ହି ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥାନୁପାଲନମ୍ । ଶାସତୋଽନ୍ଯାନ୍ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମନାପଦ୍ଯୁତ୍ପଥାନିହ

ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବା, ଓ ଅପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ନ ହେବା।

ଧର୍ମ ଉଵାଚ ଏତଦ୍ଵଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଯୁକ୍ତମାର୍ତାଭଯଂ ଵଚଃ । ଯେଷାଂ ଗୁଣଗଣୈଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦୌତ୍ଯାଦୌ ଭଗଵାନ୍ କୃତଃ

ଧର୍ମ କହିଲେ: ହେ ପାଣ୍ଡବସୁତ, ତୁମର ଏହି କଥା ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ, ଯାହାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଓ ନେତା ହୋଇଥିଲେ।

ନ ଵଯଂ କ୍ଲେଶବୀଜାନି ଯତଃ ସ୍ଯୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ପୁରୁଷଂ ତଂ ଵିଜାନୀମୋ ଵାକ୍ଯଭେଦଵିମୋହିତାଃ

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କଷ୍ଟର ମୂଳ ଧାରଣ କରୁନାହିଁ; ଆମେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ କଥାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହିଁ।

କେଚିଦ୍ଵିକଲ୍ପଵସନା ଆହୁରାତ୍ମାନମାତ୍ମନଃ । ଦୈଵମନ୍ଯେଽପରେ କର୍ମ ସ୍ଵଭାଵମପରେ ପ୍ରଭୁମ୍

କିଛି ଲୋକ ଅନେକ ଧାରଣାରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଦୈବକୁ, କିଛି କର୍ମକୁ, ଆଉ କିଛି ସ୍ୱଭାବକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନନ୍ତି।

ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯାଦନିର୍ଦେଶ୍ଯାଦିତି କେଷ୍ଵପି ନିଶ୍ଚଯଃ । ଅତ୍ରାନୁରୂପଂ ରାଜର୍ଷେ ଵିମୃଶ ସ୍ଵମନୀଷଯା

କିଛି ଲୋକଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି—ଏହା ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ହେ ରାଜାର୍ଷି, ଏହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଧର୍ମେ ପ୍ରଵଦତି ସ ସମ୍ରାଡ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ସମାହିତେନ ମନସା ଵିଖେଦଃ ପର୍ଯଚଷ୍ଟ ତମ୍

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଧର୍ମ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସମ୍ରାଟ୍ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ରାଜୋଵାଚ ଧର୍ମଂ ବ୍ରଵୀଷି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମୋଽସି ଵୃଷରୂପଧୃକ୍ । ଯଦଧର୍ମକୃତଃ ସ୍ଥାନଂ ସୂଚକସ୍ଯାପି ତଦ୍ଭଵେତ୍

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ଧର୍ମ କଥା କହୁଛ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରୂପେ ବୃଷ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛ। ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠି ଖବରଦାରୀ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ଅଥଵା ଦେଵମାଯାଯା ନୂନଂ ଗତିରଗୋଚରା । ଚେତସୋ ଵଚସଶ୍ଚାପି ଭୂତାନାମିତି ନିଶ୍ଚଯଃ

କିମ୍ବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଦେବମାୟାର ଗତି ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ଓ କଥା ପାଇଁ ଅପହ୍ରେଷ୍ୟ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।

ତପଃ ଶୌଚଂ ଦଯା ସତ୍ଯମିତି ପାଦାଃ କୃତେ କୃତାଃ । ଅଧର୍ମାଂଶୈସ୍ତ୍ରଯୋ ଭଗ୍ନାଃ ସ୍ମଯସଙ୍ଗମଦୈସ୍ତଵ

ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟି କୃତଯୁଗର ଚାରିଟି ପାଦ। ତୁମର ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି ଓ ମଦରେ ତିନିଟି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।

ଇଦାନୀଂ ଧର୍ମ ପାଦସ୍ତେ ସତ୍ଯଂ ନିର୍ଵର୍ତଯେଦ୍ଯତଃ । ତଂ ଜିଘୃକ୍ଷତ୍ଯଧର୍ମୋଽଯମନୃତେନୈଧିତଃ କଲିଃ

ଏବେ, ଧର୍ମ, ତୁମର ଏକମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଦ ହେଉଛି—ସତ୍ୟ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କଳି ଏହାକୁ ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଇଯଂ ଚ ଭୂମିର୍ଭଗଵତା ନ୍ଯାସିତୋରୁଭରା ସତୀ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିସ୍ତତ୍ପଦନ୍ଯାସୈଃ ସର୍ଵତଃ କୃତକୌତୁକା

ଏହି ଭୂମି ମଧ୍ୟ, ଭାର ବହି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି; ସେଇ ମହିମାଶାଳୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୋଭିତ।

ଶୋଚତ୍ଯଶ୍ରୁକଲା ସାଧ୍ଵୀ ଦୁର୍ଭଗେଵୋଜ୍ଝିତା ସତୀ । ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯା ନୃପଵ୍ଯାଜାଃ ଶୂଦ୍ରା ଭୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାମିତି

ସେଇ ସତୀ ଓ ସାଧ୍ବୀ ଭୂମି, ଦୁଃଖିତ ଓ ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କାନ୍ଦୁଛି; 'ଅଯୋଗ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିବେ' ବୋଲି ଶୋକ କରୁଛି।

ଇତି ଧର୍ମଂ ମହୀଂ ଚୈଵ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ମହାରଥଃ । ନିଶାତମାଦଦେ ଖଡ୍ଗଂ କଲଯେଽଧର୍ମହେତଵେ

ଏଭଳି ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତନ କରି, ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ଧାରାଳ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ତଂ ଜିଘାଂସୁମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଵିହାଯ ନୃପଲାଞ୍ଛନମ୍ । ତତ୍ପାଦମୂଲଂ ଶିରସା ସମଗାଦ୍ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ

ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସି, ରାଜସ୍ୱ ଚିହ୍ନ ଛାଡି, ସେ ଭୟରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ପାଦମୂଳରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

ପତିତଂ ପାଦଯୋର୍ଵୀରଃ କୃପଯା ଦୀନଵତ୍ସଲଃ । ଶରଣ୍ଯୋ ନାଵଧୀଚ୍ଛ୍ଲୋକ୍ଯ ଆହ ଚେଦଂ ହସନ୍ନିଵ

ବୀର ପରି, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ପାଦରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ; ଶରଣ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ, ସେ ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

ରାଜୋଵାଚ ନ ତେ ଗୁଡାକେଶଯଶୋଧରାଣାଂ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲେର୍ଵୈ ଭଯମସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ । ନ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଭଵତା କଥଞ୍ଚନ କ୍ଷେତ୍ରେ ମଦୀଯେ ତ୍ଵମଧର୍ମବନ୍ଧୁଃ

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଗୁଡାକେଶଙ୍କ ବଂଶର ମହିମାଶାଳୀମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ହାତ ଜୋଡିଛ, ସେଉଁଥିରେ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ। ମୋ ଦେଶରେ ତୁମେ କେବେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ।

ତ୍ଵାଂ ଵର୍ତମାନଂ ନରଦେଵଦେହେଷ୍ଵନୁପ୍ରଵୃତ୍ତୋଽଯମଧର୍ମପୂଗଃ । ଲୋଭୋଽନୃତଂ ଚୌର୍ଯମନାର୍ଯମଂହୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ଚ ମାଯା କଲହଶ୍ଚ ଦମ୍ଭଃ

ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବସିବା ସମୟରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମ ଉପଜିଛି: ଲୋଭ, ଅସତ୍ୟ, ଚୋରି, ଅନାଚାର, ପାପ, ମାୟା, ବିବାଦ ଓ ଢୋଙ୍ଗ।

ନ ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ତଦଧର୍ମବନ୍ଧୋ ଧର୍ମେଣ ସତ୍ଯେନ ଚ ଵର୍ତିତଵ୍ଯେ । ବ୍ରହ୍ମାଵର୍ତେ ଯତ୍ର ଯଜନ୍ତି ଯଜ୍ଞୈର୍ଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ଯଜ୍ଞଵିତାନଵିଜ୍ଞାଃ

ତୁମେ ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ସେଠି, ଯେଉଁଠି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଯସ୍ମିନ୍ ହରିର୍ଭଗଵାନିଜ୍ଯମାନ ଇଜ୍ଯାତ୍ମମୂର୍ତିର୍ଯଜତାଂ ଶଂ ତନୋତି । କାମାନମୋଘାନ୍ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମାନାମନ୍ତର୍ବହିର୍ଵାଯୁରିଵୈଷ ଆତ୍ମା

ଯେଉଁଠି ହରି, ଭଗବାନ୍, ଯଜ୍ଞର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଭଳି, ବାୟୁ ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଯେପରି, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା।

ସୂତ ଉଵାଚ ପରୀକ୍ଷିତୈଵମାଦିଷ୍ଟଃ ସ କଲିର୍ଜାତଵେପଥୁଃ । ତମୁଦ୍ଯତାସିମାହେଦଂ ଦଣ୍ଡପାଣିମିଵୋଦ୍ଯତମ୍

ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଏଭଳି ଆଦେଶରେ, କଳି ଭୟରେ କାପିଲା; ତଳୱାର ଉଠାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ, ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲା।

କଲିରୁଵାଚ ଯତ୍ର କ୍ଵ ଵାଥ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ସାର୍ଵଭୌମ ତଵାଜ୍ଞଯା । ଲକ୍ଷଯେ ତତ୍ର ତତ୍ରାପି ତ୍ଵାମାତ୍ତେଷୁଶରାସନମ୍

କଳି କହିଲେ: ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ କେଉଁଠି ରହିବି, ଯେଉଁଠି ଯାଉଛି, ସେଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖୁଛି।