ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । ତତଃ ପ୍ରୀତୋଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପରିକ୍ରମ୍ଯାଭିଵନ୍ଦ୍ଯ ତମ୍

ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସକଲତ୍ରସୁହୃତ୍ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ଵୀପମବ୍ଧେର୍ଜଗାମ ହ । ତଦୈଵ ସାମୃତଜଲା ଯମୁନା ନିର୍ଵିଷାଭଵତ୍ । ଅନୁଗ୍ରହାଦ୍ ଭଗଵତଃ କ୍ରୀଡାମାନୁଷରୂପିଣଃ

ସମସ୍ତ ଜଣାନୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ସେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ ଯମୁନା ନଦୀ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା।

  ଗନ୍ଧଧୂପାଦିଭିଶ୍ଚାର୍ଚେଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରଵିଦ୍ଯଯା

ସେ ଧୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ ତତ୍ର ଗୋମିଥୁନଂ ରାଜା ହନ୍ଯମାନମନାଥଵତ୍ । ଦଣ୍ଡହସ୍ତଂ ଚ ଵୃଷଲଂ ଦଦୃଶେ ନୃପଲାଞ୍ଛନମ୍

ସୂତ କହିଲେ: ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ଏକ ଗାଈ ଓ ଏକ ବଳଦକୁ ଅନାଥ ଭଳି ପିଟାଯାଉଛି, ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛି, ଯିଏ ରାଜସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଅପମାନ।

ଵୃଷଂ ମୃଣାଲଧଵଲଂ ମେହନ୍ତମିଵ ବିଭ୍ଯତମ୍ । ଵେପମାନଂ ପଦୈକେନ ସୀଦନ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରତାଡିତମ୍

ସେ ଦେଖିଲେ, ବଳଦ ମାନ୍ଦାର ଡଣ୍ଡା ଭଳି ସ୍ୱେତ, ଭୟରେ ମୁତ୍ର କରୁଥିବା ପରି କମ୍ପିତ, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଖାଇ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁର୍ବଳ।

ଗାଂ ଚ ଘର୍ମଦୁଘାଂ ଦୀନାଂ ଭୃଶଂ ଶୂଦ୍ରପଦାହତାମ୍ । ଵିଵତ୍ସାମାଶ୍ରୁଵଦନାଂ କ୍ଷାମାଂ ଯଵସମିଚ୍ଛତୀମ୍

ସେ ଦେଖିଲେ, ଗାଈ ଯିଏ ପୂର୍ବେ ତାତି ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଃଖିତ, ନିମ୍ନଜାତିର ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ ପାଇଛି, ଛୁଆଁଠାରୁ ଅଲଗା, ଚକୁରେ ଅଶ୍ରୁ, ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ଘାସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି।

ପପ୍ରଚ୍ଛ ରଥମାରୂଢଃ କାର୍ତସ୍ଵରପରିଚ୍ଛଦମ୍ । ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ସମାରୋପିତକାର୍ମୁକଃ

ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଲାଗିଥିବା ରଥରେ ଚଢି, ମେଘର ଭଳି ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ ଓ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

କସ୍ତ୍ଵଂ ମଚ୍ଛରଣେ ଲୋକେ ବଲାଦ୍ଧଂସ୍ଯବଲାନ୍ ବଲୀ । ନରଦେଵୋଽସି ଵେଷେଣ ନଟଵତ୍କର୍ମଣାଦ୍ଵିଜଃ

ତୁମେ କିଏ, ଯିଏ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ସବୁଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ନଷ୍ଟ କରୁଛ? ତୁମର ଭେଷ ରାଜା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନଟ ଭଳି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ।

ଯସ୍ତ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ଗତେ ଦୂରଂ ସହଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା । ଶୋଚ୍ଯୋଽସ୍ଯଶୋଚ୍ଯାନ୍ ରହସି ପ୍ରହରନ୍ ଵଧମର୍ହସି

ତୁମେ ଯିଏ ଦୟାହୀନଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ, ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ।

ତ୍ଵଂ ଵା ମୃଣାଲଧଵଲଃ ପାଦୈର୍ନ୍ଯୂନଃ ପଦା ଚରନ୍ । ଵୃଷରୂପେଣ କିଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵୋ ନଃ ପରିଖେଦଯନ୍

ନାହିଁଲେ, ତୁମେ ମାନ୍ଦାର ଡଣ୍ଡା ଭଳି ସ୍ୱେତ, ତିନି ପାଉଁ ହରାଇ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଚାଲୁଛ, ବଳଦ ରୂପରେ କୌଣସି ଦେବତା ତୋ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ କି?

ନ ଜାତୁ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଦୋର୍ଦଣ୍ଡପରିରମ୍ଭିତେ । ଭୂତଲେଽନୁପତନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଵିନା ତେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଶୁଚଃ

କୌରବ ରାଜାମାନେ ଦୃଢ ହସ୍ତେ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ବେଳେ, ତୁମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋଗ କରିନଥିଲେ।

ମା ସୌରଭେଯାତ୍ର ଶୁଚୋ ଵ୍ଯେତୁ ତେ ଵୃଷଲାଦ୍ଭଯମ୍ । ମା ରୋଦୀରମ୍ବ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଖଲାନାଂ ମଯି ଶାସ୍ତରି

ହେ ସୌରଭୀର କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମର ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରତି ଭୟ ଯାଉ। ମା, ତୁମେ କାନ୍ଦନି; ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଦଣ୍ଡଦାତା।

ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରସ୍ଯନ୍ତେ ସାଧ୍ଵ୍ଯସାଧୁଭିଃ । ତସ୍ଯ ମତ୍ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି କୀର୍ତିରାଯୁର୍ଭଗୋ ଗତିଃ

ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଭଲମନେଷ୍ଟ ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ ରାଜାର କୀର୍ତି, ଆୟୁ, ଧନ ଓ ଗତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଏଷ ରାଜ୍ଞାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯାର୍ତାନାମାର୍ତିନିଗ୍ରହଃ । ଅତ ଏନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଭୂତଦ୍ରୁହମସତ୍ତମମ୍

ରାଜାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ସବୁଠାରୁ ଖରାପକୁ ମାରିଦେବି।

କୋଽଵୃଶ୍ଚତ୍ତଵ ପାଦାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ସୌରଭେଯ ଚତୁଷ୍ପଦ । ମା ଭୂଵଂସ୍ତ୍ଵାଦୃଶା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ରାଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣାନୁଵର୍ତିନାମ୍

ହେ ସୌରଭୀର କନ୍ୟା, ଚାରି ପାଉଁ ଥିବା ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ କିଏ କାଟିଦେଲା? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତୁମଭଳି କେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନ ଥାଉ।

ଆଖ୍ଯାହି ଵୃଷ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସାଧୂନାମକୃତାଗସାମ୍ । ଆତ୍ମଵୈରୂପ୍ଯକର୍ତାରଂ ପାର୍ଥାନାଂ କୀର୍ତିଦୂଷଣମ୍

ହେ ବଳଦ, ତୁମକୁ ଭଲ ହେଉ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କାରଣ କିଏ, ମତେ କୁହ।

ଜନେଽନାଗସ୍ଯଘଂ ଯୁଞ୍ଜନ୍ ସର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଚ ମଦ୍ଭଯମ୍ । ସାଧୂନାଂ ଭଦ୍ରମେଵ ସ୍ଯାଦସାଧୁଦମନେ କୃତେ

ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ସେଠି ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହୁଏ।

ଅନାଗଃସ୍ଵିହ ଭୂତେଷୁ ଯ ଆଗସ୍କୃନ୍ନିରଙ୍କୁଶଃ । ଆହର୍ତାସ୍ମି ଭୁଜଂ ସାକ୍ଷାଦମର୍ତ୍ଯସ୍ଯାପି ସାଙ୍ଗଦମ୍

ଏଠାରେ ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ମୁଁ ସେଠି ମଣିଷ ହେଉ କି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ବଳେଇଦେବି, ସେ ଅଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ରାଜ୍ଞୋ ହି ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥାନୁପାଲନମ୍ । ଶାସତୋଽନ୍ଯାନ୍ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମନାପଦ୍ଯୁତ୍ପଥାନିହ

ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବା, ଓ ଅପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ନ ହେବା।

ଧର୍ମ ଉଵାଚ ଏତଦ୍ଵଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଯୁକ୍ତମାର୍ତାଭଯଂ ଵଚଃ । ଯେଷାଂ ଗୁଣଗଣୈଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦୌତ୍ଯାଦୌ ଭଗଵାନ୍ କୃତଃ

ଧର୍ମ କହିଲେ: ହେ ପାଣ୍ଡବସୁତ, ତୁମର ଏହି କଥା ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ, ଯାହାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଗୁଣରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଓ ନେତା ହୋଇଥିଲେ।

ନ ଵଯଂ କ୍ଲେଶବୀଜାନି ଯତଃ ସ୍ଯୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ପୁରୁଷଂ ତଂ ଵିଜାନୀମୋ ଵାକ୍ଯଭେଦଵିମୋହିତାଃ

ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ କଷ୍ଟର ମୂଳ ଧାରଣ କରୁନାହିଁ; ଆମେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ କଥାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେଇ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହିଁ।

କେଚିଦ୍ଵିକଲ୍ପଵସନା ଆହୁରାତ୍ମାନମାତ୍ମନଃ । ଦୈଵମନ୍ଯେଽପରେ କର୍ମ ସ୍ଵଭାଵମପରେ ପ୍ରଭୁମ୍

କିଛି ଲୋକ ଅନେକ ଧାରଣାରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଦୈବକୁ, କିଛି କର୍ମକୁ, ଆଉ କିଛି ସ୍ୱଭାବକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ମନନ୍ତି।

ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯାଦନିର୍ଦେଶ୍ଯାଦିତି କେଷ୍ଵପି ନିଶ୍ଚଯଃ । ଅତ୍ରାନୁରୂପଂ ରାଜର୍ଷେ ଵିମୃଶ ସ୍ଵମନୀଷଯା

କିଛି ଲୋକଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉଛି—ଏହା ଅନୁମାନ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ହେ ରାଜାର୍ଷି, ଏହାକୁ ତୁମେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

ସୂତ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଧର୍ମେ ପ୍ରଵଦତି ସ ସମ୍ରାଡ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ସମାହିତେନ ମନସା ଵିଖେଦଃ ପର୍ଯଚଷ୍ଟ ତମ୍

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଧର୍ମ କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସମ୍ରାଟ୍ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ରାଜୋଵାଚ ଧର୍ମଂ ବ୍ରଵୀଷି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମୋଽସି ଵୃଷରୂପଧୃକ୍ । ଯଦଧର୍ମକୃତଃ ସ୍ଥାନଂ ସୂଚକସ୍ଯାପି ତଦ୍ଭଵେତ୍

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ଧର୍ମ କଥା କହୁଛ, ତୁମେ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରୂପେ ବୃଷ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛ। ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠି ଖବରଦାରୀ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ଅଥଵା ଦେଵମାଯାଯା ନୂନଂ ଗତିରଗୋଚରା । ଚେତସୋ ଵଚସଶ୍ଚାପି ଭୂତାନାମିତି ନିଶ୍ଚଯଃ

କିମ୍ବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ଦେବମାୟାର ଗତି ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ଓ କଥା ପାଇଁ ଅପହ୍ରେଷ୍ୟ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।

ତପଃ ଶୌଚଂ ଦଯା ସତ୍ଯମିତି ପାଦାଃ କୃତେ କୃତାଃ । ଅଧର୍ମାଂଶୈସ୍ତ୍ରଯୋ ଭଗ୍ନାଃ ସ୍ମଯସଙ୍ଗମଦୈସ୍ତଵ

ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟି କୃତଯୁଗର ଚାରିଟି ପାଦ। ତୁମର ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି ଓ ମଦରେ ତିନିଟି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।

ଇଦାନୀଂ ଧର୍ମ ପାଦସ୍ତେ ସତ୍ଯଂ ନିର୍ଵର୍ତଯେଦ୍ଯତଃ । ତଂ ଜିଘୃକ୍ଷତ୍ଯଧର୍ମୋଽଯମନୃତେନୈଧିତଃ କଲିଃ

ଏବେ, ଧର୍ମ, ତୁମର ଏକମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଦ ହେଉଛି—ସତ୍ୟ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କଳି ଏହାକୁ ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଇଯଂ ଚ ଭୂମିର୍ଭଗଵତା ନ୍ଯାସିତୋରୁଭରା ସତୀ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭିସ୍ତତ୍ପଦନ୍ଯାସୈଃ ସର୍ଵତଃ କୃତକୌତୁକା

ଏହି ଭୂମି ମଧ୍ୟ, ଭାର ବହି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି; ସେଇ ମହିମାଶାଳୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଶୋଭିତ।