ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

କାଲିଯ ଉଵାଚ । ଵଯଂ ଖଲାଃ ସହୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯା ତମସା ଦୀର୍ଘମନ୍ଯଵଃ । ସ୍ଵଭାଵୋ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜୋ ନାଥ ଲୋକାନାଂ ଯଦସଦ୍ଗ୍ରହଃ

କାଳିୟ କହିଲେ: ଆମେ ଜନ୍ମରୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୀର୍ଘ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ। ଏହି ପ୍ରକୃତି ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟକର, କାରଣ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଧରିଥିବା ଭ୍ରମ।

ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଧାତର୍ଗୁଣଵିସର୍ଜନମ୍ । ନାନାସ୍ଵଭାଵଵୀର୍ଯୌଜୋ ଯୋନିବୀଜାଶଯାକୃତି

ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଗୁଣର ବିଭାଜନ ସହିତ ତିଆରି କରିଛ। ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତି, ଶକ୍ତି, ଉର୍ଜା, ଆକୃତି, ବୀଜ ଓ ଆଶୟ ସବୁ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ଵଯଂ ଚ ତତ୍ର ଭଗଵନ୍ ସର୍ପା ଜାତ୍ଯୁରୁମନ୍ଯଵଃ । କଥଂ ତ୍ଯଜାମସ୍ତ୍ଵନ୍ମାଯାଂ ଦୁସ୍ତ୍ଯଜାଂ ମୋହିତାଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମରୁ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧର ସହିତ ଆସିଛୁ। ଆମେ ନିଜେ ତୁମ ମାୟାରେ ମୋହିତ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ମାୟାକୁ କିପରି ଛାଡ଼ିପାରିବୁ?

ଭଵାନ୍ ହି କାରଣଂ ତତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ । ଅନୁଗ୍ରହଂ ନିଗ୍ରହଂ ଵା ମନ୍ଯସେ ତଦ୍ ଵିଧେହି ନଃ

ତୁମେ ସମସ୍ତର କାରଣ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା, ବିଶ୍ୱର ନାଥ। ତୁମେ ଚାହିଁଲେ କୃପା କର, କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବ, ଆମ ପାଇଁ ତାହା କର।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଭଗଵାନ୍ କାର୍ଯମାନୁଷଃ । ନାତ୍ର ସ୍ଥେଯଂ ତ୍ଵଯା ସର୍ପ ସମୁଦ୍ରଂ ଯାହି ମା ଚିରମ୍ । ସ୍ଵଜ୍ଞାତ୍ଯପତ୍ଯଦାରାଢ୍ଯୋ ଗୋନୃଭିର୍ଭୁଜ୍ଯତାଂ ନଦୀ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ କହିଲେ: 'ହେ ସର୍ପ, ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦେରି କରିନାହିଁ, ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାଲିଯାଅ। ଏହି ନଦୀକୁ ଗାଈ, ମଣିଷ, ତୁମ ନିଜ ଜାତି, ପିଲା ଓ ଜଣାନୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରୁନ।'

ଯ ଏତତ୍ ସଂସ୍ମରେନ୍ ମର୍ତ୍ଯଃ ତୁଭ୍ଯଂ ମଦନୁଶାସନମ୍ । କୀର୍ତଯନ୍ ଉଭଯୋଃ ସନ୍ଧ୍ଯୋଃ ନ ଯୁଷ୍ମଦ୍ ଭଯମାପ୍ନୁଯାତ୍

ଏହି ଆଦେଶକୁ ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ମନେ ରଖିବେ ଓ ପ୍ରଭାତ ସାନ୍ଧ୍ୟାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସେ ତୁମ ପକ୍ଷରୁ କେବେ ଭୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।

ଯୋଽସ୍ମିନ୍ ସ୍ନାତ୍ଵା ମଦାକ୍ରୀଡେ ଦେଵାଦୀନ୍ ତର୍ପଯେଜ୍ଜଲୈଃ । ଉପୋଷ୍ଯ ମାଂ ସ୍ମରନ୍ନର୍ଚେତ୍ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଏଠାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଖେଳିଥିଲି, ଯିଏ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଉପବାସ କରି ମୋତେ ସ୍ମରଣ ଓ ପୂଜା କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।

ଦ୍ଵୀପଂ ରମଣକଂ ହିତ୍ଵା ହ୍ରଦମେତମୁପାଶ୍ରିତଃ । ଯଦ୍ ଭଯାତ୍ସ ସୁପର୍ଣସ୍ତ୍ଵାଂ ନାଦ୍ଯାନ୍ମତ୍ପାଦ ଲାଞ୍ଛିତମ୍

ତୁମେ ରମଣକ ଦ୍ୱୀପ ଛାଡ଼ି ଏହି ହ୍ରଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲ। ମୋର ପାଦ ଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ ଭୟରେ ଖାଇନଥିଲେ।

ଶ୍ରୀଋଷିରୁଵାଚ । ଏଵମୁକ୍ତୋ ଭଗଵତା କୃଷ୍ଣେନାଦ୍‌ଭୁତକର୍ମଣା । ତଂ ପୂଜଯାମାସ ମୁଦା ନାଗପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ସାଦରମ୍

ଋଷି କହିଲେ: ଏଭଳି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ପୀଣୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରସ୍ରଙ୍‌ ମଣିଭିଃ ପରାର୍ଧ୍ଯୈରପି ଭୂଷଣୈଃ । ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଲେପୈଶ୍ଚ ମହତ୍ଯୋତ୍ପଲମାଲଯା

ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ଓ ବଡ଼ ଉତ୍ପଳ ମାଳା ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।

ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜଗନ୍ନାଥଂ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ । ତତଃ ପ୍ରୀତୋଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପରିକ୍ରମ୍ଯାଭିଵନ୍ଦ୍ଯ ତମ୍

ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସକଲତ୍ରସୁହୃତ୍ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ଵୀପମବ୍ଧେର୍ଜଗାମ ହ । ତଦୈଵ ସାମୃତଜଲା ଯମୁନା ନିର୍ଵିଷାଭଵତ୍ । ଅନୁଗ୍ରହାଦ୍ ଭଗଵତଃ କ୍ରୀଡାମାନୁଷରୂପିଣଃ

ସମସ୍ତ ଜଣାନୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ସେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କର କୃପାରେ ଯମୁନା ନଦୀ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା।

  ଗନ୍ଧଧୂପାଦିଭିଶ୍ଚାର୍ଚେଦ୍ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରଵିଦ୍ଯଯା

ସେ ଧୂପ, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ ତତ୍ର ଗୋମିଥୁନଂ ରାଜା ହନ୍ଯମାନମନାଥଵତ୍ । ଦଣ୍ଡହସ୍ତଂ ଚ ଵୃଷଲଂ ଦଦୃଶେ ନୃପଲାଞ୍ଛନମ୍

ସୂତ କହିଲେ: ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ, ଏକ ଗାଈ ଓ ଏକ ବଳଦକୁ ଅନାଥ ଭଳି ପିଟାଯାଉଛି, ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକ ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛି, ଯିଏ ରାଜସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଅପମାନ।

ଵୃଷଂ ମୃଣାଲଧଵଲଂ ମେହନ୍ତମିଵ ବିଭ୍ଯତମ୍ । ଵେପମାନଂ ପଦୈକେନ ସୀଦନ୍ତଂ ଶୂଦ୍ରତାଡିତମ୍

ସେ ଦେଖିଲେ, ବଳଦ ମାନ୍ଦାର ଡଣ୍ଡା ଭଳି ସ୍ୱେତ, ଭୟରେ ମୁତ୍ର କରୁଥିବା ପରି କମ୍ପିତ, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଖାଇ ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁର୍ବଳ।

ଗାଂ ଚ ଘର୍ମଦୁଘାଂ ଦୀନାଂ ଭୃଶଂ ଶୂଦ୍ରପଦାହତାମ୍ । ଵିଵତ୍ସାମାଶ୍ରୁଵଦନାଂ କ୍ଷାମାଂ ଯଵସମିଚ୍ଛତୀମ୍

ସେ ଦେଖିଲେ, ଗାଈ ଯିଏ ପୂର୍ବେ ତାତି ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଃଖିତ, ନିମ୍ନଜାତିର ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ ପାଇଛି, ଛୁଆଁଠାରୁ ଅଲଗା, ଚକୁରେ ଅଶ୍ରୁ, ଶରୀର ଶୁଖିଗଲା, ଘାସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି।

ପପ୍ରଚ୍ଛ ରଥମାରୂଢଃ କାର୍ତସ୍ଵରପରିଚ୍ଛଦମ୍ । ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ସମାରୋପିତକାର୍ମୁକଃ

ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଲାଗିଥିବା ରଥରେ ଚଢି, ମେଘର ଭଳି ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ ଓ ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

କସ୍ତ୍ଵଂ ମଚ୍ଛରଣେ ଲୋକେ ବଲାଦ୍ଧଂସ୍ଯବଲାନ୍ ବଲୀ । ନରଦେଵୋଽସି ଵେଷେଣ ନଟଵତ୍କର୍ମଣାଦ୍ଵିଜଃ

ତୁମେ କିଏ, ଯିଏ ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ସବୁଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ନଷ୍ଟ କରୁଛ? ତୁମର ଭେଷ ରାଜା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନଟ ଭଳି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ।

ଯସ୍ତ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣେ ଗତେ ଦୂରଂ ସହଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା । ଶୋଚ୍ଯୋଽସ୍ଯଶୋଚ୍ଯାନ୍ ରହସି ପ୍ରହରନ୍ ଵଧମର୍ହସି

ତୁମେ ଯିଏ ଦୟାହୀନଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ, ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ।

ତ୍ଵଂ ଵା ମୃଣାଲଧଵଲଃ ପାଦୈର୍ନ୍ଯୂନଃ ପଦା ଚରନ୍ । ଵୃଷରୂପେଣ କିଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଦେଵୋ ନଃ ପରିଖେଦଯନ୍

ନାହିଁଲେ, ତୁମେ ମାନ୍ଦାର ଡଣ୍ଡା ଭଳି ସ୍ୱେତ, ତିନି ପାଉଁ ହରାଇ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଚାଲୁଛ, ବଳଦ ରୂପରେ କୌଣସି ଦେବତା ତୋ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ କି?

ନ ଜାତୁ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଦୋର୍ଦଣ୍ଡପରିରମ୍ଭିତେ । ଭୂତଲେଽନୁପତନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଵିନା ତେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଶୁଚଃ

କୌରବ ରାଜାମାନେ ଦୃଢ ହସ୍ତେ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ବେଳେ, ତୁମ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଏଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୋଗ କରିନଥିଲେ।

ମା ସୌରଭେଯାତ୍ର ଶୁଚୋ ଵ୍ଯେତୁ ତେ ଵୃଷଲାଦ୍ଭଯମ୍ । ମା ରୋଦୀରମ୍ବ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଖଲାନାଂ ମଯି ଶାସ୍ତରି

ହେ ସୌରଭୀର କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ କରନି; ତୁମର ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରତି ଭୟ ଯାଉ। ମା, ତୁମେ କାନ୍ଦନି; ଭଲ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ଦଣ୍ଡଦାତା।

ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରସ୍ଯନ୍ତେ ସାଧ୍ଵ୍ଯସାଧୁଭିଃ । ତସ୍ଯ ମତ୍ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି କୀର୍ତିରାଯୁର୍ଭଗୋ ଗତିଃ

ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଭଲମନେଷ୍ଟ ଓ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେଉଁଠି ମଦମସ୍ତ ରାଜାର କୀର୍ତି, ଆୟୁ, ଧନ ଓ ଗତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଏଷ ରାଜ୍ଞାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ହ୍ଯାର୍ତାନାମାର୍ତିନିଗ୍ରହଃ । ଅତ ଏନଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ଭୂତଦ୍ରୁହମସତ୍ତମମ୍

ରାଜାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ଏହିଠାରୁ, ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କର ଶତ୍ରୁ, ସବୁଠାରୁ ଖରାପକୁ ମାରିଦେବି।

କୋଽଵୃଶ୍ଚତ୍ତଵ ପାଦାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ସୌରଭେଯ ଚତୁଷ୍ପଦ । ମା ଭୂଵଂସ୍ତ୍ଵାଦୃଶା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ରାଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣାନୁଵର୍ତିନାମ୍

ହେ ସୌରଭୀର କନ୍ୟା, ଚାରି ପାଉଁ ଥିବା ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ କିଏ କାଟିଦେଲା? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତୁମଭଳି କେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନ ଥାଉ।

ଆଖ୍ଯାହି ଵୃଷ ଭଦ୍ରଂ ଵଃ ସାଧୂନାମକୃତାଗସାମ୍ । ଆତ୍ମଵୈରୂପ୍ଯକର୍ତାରଂ ପାର୍ଥାନାଂ କୀର୍ତିଦୂଷଣମ୍

ହେ ବଳଦ, ତୁମକୁ ଭଲ ହେଉ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସାଧୁମାନେଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କାରଣ କିଏ, ମତେ କୁହ।

ଜନେଽନାଗସ୍ଯଘଂ ଯୁଞ୍ଜନ୍ ସର୍ଵତୋଽସ୍ଯ ଚ ମଦ୍ଭଯମ୍ । ସାଧୂନାଂ ଭଦ୍ରମେଵ ସ୍ଯାଦସାଧୁଦମନେ କୃତେ

ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ସେଠି ସାଧୁମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହୁଏ।

ଅନାଗଃସ୍ଵିହ ଭୂତେଷୁ ଯ ଆଗସ୍କୃନ୍ନିରଙ୍କୁଶଃ । ଆହର୍ତାସ୍ମି ଭୁଜଂ ସାକ୍ଷାଦମର୍ତ୍ଯସ୍ଯାପି ସାଙ୍ଗଦମ୍

ଏଠାରେ ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ମୁଁ ସେଠି ମଣିଷ ହେଉ କି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ବଳେଇଦେବି, ସେ ଅଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

ରାଜ୍ଞୋ ହି ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥାନୁପାଲନମ୍ । ଶାସତୋଽନ୍ଯାନ୍ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମନାପଦ୍ଯୁତ୍ପଥାନିହ

ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କରିବା, ଓ ଅପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ନ ହେବା।