ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଏତଦର୍ଥଂ ତୁ ସତ୍କର୍ମ ସୁରର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ସମାଚର । ତତ୍ତେ କର୍ମାଭିଧାସ୍ଯନ୍ତି ସାଧଵଃ ସାଧୁଭୂଷଣାଃ

'ଏହି କାରଣରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଋଷି, ତୁମେ ନିକଟରେ ନିକଟ କର୍ମ କର। ସଜନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରିବେ।'

ସତ୍କର୍ମଣି କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ ସନିଦ୍ରା ଵୃଦ୍ଧତାନଯୋଃ । ଗମିଷ୍ଯତି କ୍ଷଣାଦ୍‌ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି

ସେଇ ନିକଟ କର୍ମ କରାଗଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରୁ ଘୁମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯିବ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।

ଇତ୍ଯାକାଶଵଚଃ ସ୍ପଷ୍ଟଂ ତତ୍ସର୍ଵୈରପି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ନାରଦୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଲେଭେ ନେଦଂ ଜ୍ଞାତମିତି ବ୍ରୁଵନ୍

ଏପରି ଭାବରେ ଆକାଶରୁ ଯାହା କୁହାଗଲା, ସେଥିରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ। ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ—'ମୋତେ ଏହି କଥା ଜଣା ନଥିଲା।'

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଅନଯାଽଽକାଶଵାଣ୍ଯାପି ଗୋପ୍ଯତ୍ଵେନ ନିରୂପିତମ୍ । କିଂ ଵା ତତ୍ସାଧନଂ କାର୍ଯଂ ଯେନ କାର୍ଯଂ ଭଵେତ୍ ତଯୋଃ

ନାରଦ କହିଲେ—'ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛି। କିଏ ସେ ଉପାୟ, କଣ କାମ କରିବା ଦରକାର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବ?'

କ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସନ୍ତସ୍ତେ କଥଂ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ସାଧନମ୍ । ମଯାତ୍ର କିଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ଵ୍ଯୋମଭାଷଯା

'ସେ ସଜନମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, କିପରି ସେମାନେ ଉପାୟ କହିବେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯାହା ଆକାଶରୁ କୁହାଯାଇଛି?'

ସୂତ ଉଵାଚ - ତତ୍ର ଦ୍ଵୌ ଅପି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ନିର୍ଗତୋ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ପୃଚ୍ଛନ୍ ମାର୍ଗେ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍

ସୂତ କହିଲେ—'ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ମହାମୁନି ନାରଦ ଏଠାଠୁ ବାହାରି, ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମାର୍ଗରେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।'

ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ ଶ୍ରୂଯତେ ସର୍ଵୈଃ କିଂଚିତ୍ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନୋଚ୍ଯତେ । ଅସାଧ୍ଯଂ କେଚନ ପ୍ରୋଚୁଃ ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯମିତି ଚାପରେ । ମୂକୀଭୂତାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ତୁ କିଯନ୍ତସ୍ତୁ ପଲାଯିତାଃ

ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କେହି କହିଲେ—'ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ', ଅନ୍ୟେ କହିଲେ—'ଏହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ', କେହି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଗଲେ, କିଛି ଲୋକ ତ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।

ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିସ୍ମଯାଵହଃ । ଵେଦଵେଦାନ୍ତଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୀତାପାଠୈର୍ଵିବୋଧିତମ୍

ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଗଲା।

ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ନୋଦତିଷ୍ଠତ୍ ତ୍ରିକଂ ଯଦା ଉପାଯୋ ନାପରୋଽସ୍ତୀତି କର୍ଣେ କର୍ଣେଽଜପଞ୍ଜନାଃ

ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଏଇ ତିନିଟି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା ନାହିଁ, ଲୋକେ ଚୁପ୍ଚାପ କାନରେ କାନ ହେବା କଥା କହିଲେ—'ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।'

ଯୋଗିନା ନାରଦେନାପି ସ୍ଵଯଂ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତୁ ଯତ୍ । ତତ୍କଥଂ ଶକ୍ଯତେ ଵକ୍ତୁଂ ଇତରୈରିହ ମାନୁଷୈଃ

ଯେଉଁଥିରେ ନାରଦ ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ଏହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ?

ଏଵଂ ଋଷିଗଣୈଃ ପୃଷ୍ଟୈଃ ନିର୍ଣୀଯୋକ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍

ଏଭଳି ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ, ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଏବଂ କୁହାଗଲା—'ଏହା ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।'

ତତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରଃ ସୋଽଥ ବଦରୀଵନମାଗତଃ । ତପଶ୍ଚରାମି ଚାତ୍ରେତି ତଦର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ

ତାପରେ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରି ହୋଇ, ସେ ବଦରୀବନକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେଇ କାରଣ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

ତାଵଦ୍ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ସନକାଦୀନ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । କୋଟିସୂର୍ଯସମାଭାସାନ୍ ଉଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମଃ

ସେଠି ସେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାହାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଇଦାନୀଂ ଭୂରିଭାଗ୍ଯେନ ଭଵଦ୍‌ଭିଃ ସଂଗମୋଽଭଵତ୍ । କୁମାରା ବ୍ରୁଵତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି

ନାରଦ କହିଲେ—'ଏବେ ମୋର ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ସହିତ ମୋର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା। କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କଥା କହନ୍ତୁ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।'

ଭଵନ୍ତୋ ଯୋଗିନଃ ସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ । ପଞ୍ଚହାଯନସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜାଃ

ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବହୁ ପଢ଼ିଥିବା, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ନିୟମରେ ନିପୁଣ, ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନେଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଅଛନ୍ତି।

ସଦା ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯା ହରିକୀର୍ତନତତ୍ପରାଃ । ଲୀଲାମୃତରସୋନ୍ମତ୍ତାଃ କଥାମାତ୍ରୈକଜୀଵିନଃ

ସେମାନେ ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୃତର ରସରେ ମାତା ରହନ୍ତି ଏବଂ ହରିଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ।

ହରିଃ ଶରଣମେଵ ହି ନିତ୍ଯଂ ଯେଷାଂ ମୁଖେ ଵଚଃ । ଅଥ କାଲସମାଦିଷ୍ଟା ଜରା ଯୁଷ୍ମାନ୍ନ ବାଧତେ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଖରେ ସଦା ହରିଙ୍କ ନାମ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କୁ କାଳର ଆଜ୍ଞାରେ ଆସୁଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ ନାହିଁ।

ଯେଷାଂ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗମାତ୍ରେଣ ଦ୍ଵାରପାଲୌ ହରେଃ ପୁରା । ଭ୍ରୂମୌ ନିପତିତୌ ସଦ୍ଯୋ ଯତ୍କୃପାତଃ ପୁରଂ ଗତୌ

ଏମାନେ କେବଳ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗ କଲେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ମହାନ ଦୟାରୁ ସେମାନେ ପୁନି ସହରକୁ ଫେରିପାରିଲେ।

ଅହୋ ଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ଯୋଗେନ ଦର୍ଶନଂ ଭଵତାମିହ । ଅନୁଗ୍ରହସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମଯି ଦୀନେ ଦଯାପରୈଃ

ହାଁ, ଏହି ଯୋଗର ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଛି; ଆପଣମାନେ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଉପରେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।

ଅଶରୀରଗିରୋକ୍ତଂ ଯତ୍ ତତ୍କିଂ ସାଧନମୁଚ୍ଯତାମ୍ । ଅନୁଷ୍ଠେଯଂ କଥଂ ତାଵତ୍ ପ୍ରବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ସଵିସ୍ତରମ୍

ଯେଉଁଥିରେ ଦେହବିହୀନ କଣ୍ଠରୁ କଥା ହୋଇଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ କଣ ଉପାୟ ଅଛି? ଦୟାକରି, କିପରି ଏହା କରିବା ଯାଉଛି, ସେଥିରେ ସବିସ୍ତାର କହନ୍ତୁ।

ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ସୁଖଂ ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ କଥମ୍ । ସ୍ଥାପନଂ ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ପ୍ରେମପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଏହାକୁ କିପରି ପ୍ରେମ ଓ ଚେଷ୍ଟା ସହିତ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ?

କୁମାରା ଊଚୁଃ - ମା ଚିନ୍ତାଂ କୁରୁ ଦେଵର୍ଷେ ହର୍ଷଂ ଚିତ୍ତେ ସମାଵହ । ଉପାଯଃ ସୁଖସାଧ୍ଯୋଽତ୍ର ଵର୍ତତେ ପୂର୍ଵ ଏଵ ହି

କୁମାରମାନେ କହିଲେ: ଦେବର୍ଷି, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଉପାୟ ସହଜରେ ଲଭ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ବି ଅଛି।

ଅହୋ ନାରଦ ଧନ୍ଯୋଽସି ଵିରକ୍ତାନାଂ ଶିରୋମଣିଃ । ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦାସାନାଂ ଅଗ୍ରଣୀଃ ଯୋଗଭାସ୍କରଃ

ହାଁ ନାରଦ, ଆପଣ ଧନ୍ୟ, ବିରକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ତ୍ଵଯି ଚିତ୍ରଂ ନ ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଅନୁଵର୍ତିନି । ଘଟତେ କୃଷ୍ଣଦାସସ୍ଯ ଭକ୍ତେଃ ସଂସ୍ଥାପନା ସଦା

ଭକ୍ତିର ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ ସ୍ଥାପନ ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦାସଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଭଳି ଭକ୍ତିରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଋଷିର୍ବହଵୋ ଲୋକେ ପନ୍ଥାନଃ ପ୍ରକଟୀକୃତାଃ । ଶ୍ରମସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଯଃ ସ୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦାଃ

ବହୁତ ଋଷିମାନେ ଏହି ଜଗତରେ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ଶ୍ରମ ସହ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଏବଂ ପ୍ରାୟଃ ସ୍ୱର୍ଗର ଫଳ ଦିଏ।

ଵୈକୁଣ୍ଠସାଧକଂ ପନ୍ଥାଃ ସ ତୁ ଗୋପ୍ଯୋ ହି ଵର୍ତତେ । ତସ୍ଯୋପଦେଷ୍ଟା ପୁରୁଷଃ ପ୍ରାଯୋ ଭାଗ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯତେ

କିନ୍ତୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯିବା ପଥ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ଏହାର ଶିକ୍ଷକ ଦୁର୍ଲଭ, ସେମାନେ ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟରେ ମିଳନ୍ତି।

ସତ୍କର୍ମ ତଵ ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ଵ୍ଯୋମଵାଚା ତୁ ଯତ୍ପୁରା । ତଦୁଚ୍ଯତେ ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ

ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ କଣ୍ଠରୁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ; ଏହି ଦିନ ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଦ୍ରଵ୍ଯଯଜ୍ଞାସ୍ତପୋଯଜ୍ଞା ଯୋଗଯଜ୍ଞାସ୍ତଥାପରେ । ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ତେ ତୁ କର୍ମଵିସୂଚକାଃ

କେହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କେହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା; ଏସବୁ କର୍ମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ସତ୍କର୍ମସୂଚକୋ ନୂନଂ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ । ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତାଲାପଃ ସ ତୁ ଗୀତଃ ଶୁକାଦିଭିଃ

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଗଣନା କରନ୍ତି; ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଆଳୋଚନା ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି।