ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଦେଶକାଲାର୍ଥଯୁକ୍ତାନି ହୃତ୍ତାପୋପଶମାନି ଚ । ହରନ୍ତି ସ୍ମରତାଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଗୋଵିନ୍ଦାଭିହିତାନି ମେ

ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଯାୟୀ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତୋ ଜିଷ୍ଣୋଃ କୃଷ୍ଣପାଦସରୋରୁହମ । ସୌହାର୍ଦେନାତିଗାଢେନ ଶାନ୍ତାଽଽସୀଦ୍ଵିମଲା ମତିଃ

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଭାବନା କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ଲଗି ଶାନ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।

ଵାସୁଦେଵାଂଗଘ୍ଯନୁଧ୍ଯାନପରିବୃଂହିତରଂହସା । ଭକ୍ତ୍ଯା ନିର୍ମଥିତାଶେଷକଷାଯାଧିଷଣୋଽର୍ଜୁନଃ

ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ମନ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ଚରଣରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ ମଳ ଦୂର ହୋଇ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ଗୀତଂ ଭଗଵତା ଜ୍ଞାନ ଯତ ତତ ସଂଗ୍ରାମମୁର୍ଧନି । କାଲକର୍ମତମୋରୁଦ୍ଧଂ ପୁନରଧ୍ଯଗମଦ ଵିଭୁଃ

ଅର୍ଜୁନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେଇ ଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, କାଳ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ମୋହର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜୟ କଲେ।

ଵିଶୋକୋ ବ୍ରହ୍ମାସମ୍ପତ୍ଯା ସଂଛିନ୍ନଦ୍ଵୈତସଂଶଯଃ । ଲୀନପ୍ରକୃତିନୈର୍ଗୁଣ୍ଯାଦଲିଂଗତ୍ଵାଦସମ୍ଭଵଃ

ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦ୍ୱିତୀୟତା ନେଇ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ କଟିଗଲା, ସେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେହ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମରୁ ଅତୀତ ହେଲେ।

ନିଶମ୍ଯ ଭଗଵନ୍ମାର୍ଗ ସଂସ୍ଥାଂ ଯଦୁକୁଲସ୍ଯ ଚ । ସ୍ଵଃପଥାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ନିଭୄତାତ୍ମା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ

ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭଗବାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ଯଦୁବଂଶର ଶେଷ ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ମନେ ଉଚ୍ଚ ଗତିର ପଥକୁ ଅନୁସରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

ପୃଥାପ୍ଯନୁଶ୍ରୁତ୍ଯ ଧନତ୍ର୍ଜ୍ଯଯୋଦିତଂ ନାଶ ଯଦୁନାଂ ଭଗଵଦ୍ଗତିଂ ଚ ତାମ । ଏକାନ୍ତଭକ୍ତ୍ଯା ଭଗଵତ୍ଯଧୋକ୍ଷଜେ ନିଵେଶିତାତ୍ମୋପରାମ ସଂସୃତେଃ

ପୃଥା ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଯଦୁବଂଶର ନାଶ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଶୁଣି, ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତିରେ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଧୋକ୍ଷଜ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମନ ଲଗାଇ, ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଯଯାହରଦୃ ଭୁଵୋ ଭାରଂ ତାଂ ତନୁଂ ଵିଜହାଵଜଃ । କଣ୍ଟକଂ କଣ୍ଟକେନେଵ ଦ୍ଵଯଂ ଚାପୀଶିତୂଃ ସମମ

ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ୍ ସେଇ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ କାଁଟାକୁ ଅନ୍ୟ କାଁଟା ଦ୍ୱାରା ଉଖଳି ଦୁହିଁଟିକୁ ଫେଲାଯାଏ।

ଯଥା ମତ୍ସ୍ଯାଦିରୁପାଣି ଧତ୍ତେ ଜାହ୍ଯାଦ ଯଥା ନଟଃ । ଭୂଭରଃ କ୍ଷପିତୋ ଯେନ ଜହୌ ତଚ୍ଚ କଲେଵରମ

ଯେପରି ଏକ ନଟ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିବା ସେ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

ଯଦା ମୁକୁନ୍ଦୋ ଭଗଵାନିମାଂ ମହୀଂ ଜହୌ ସ୍ତତନ୍ଵା ଶ୍ରଵଣୀଯସତ୍କଥଃ । ତଦାହରେଵାପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଚେତସା ମଧର୍ମହେତୂଃ କଲିରନ୍ଵଵର୍ତତ

ଯେତେବେଳେ ମୁକୁନ୍ଦ ଭଗବାନ୍ ଏହି ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ଶୁଭ ଦେହ ସହ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯେଉଁମାନେ ଜାଗୃତ ନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ କଳି, ଅଧର୍ମର କାରଣ, ପ୍ରଭାବ ପକାଇଲା।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ତତ୍ପର୍ସର୍ପଣଂ ବୁଧଃ ପୁରେ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଚ ଗୃହେ ତଥାଽଽତ୍ମନି । ଵିଭଗ୍ଯ ଲୋଭାନୃତଜିହ୍ନାହିଂସନା ଦ୍ଯଧର୍ମଚକ୍ରଂ ଗମନାଯ ପର୍ଯଧାତ

ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ଘର ଓ ନିଜ ମନରେ କଳିର ପ୍ରଭାବ—ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟାବାଦ ଓ ହିଂସା ଦେଖି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

ସ୍ଵରାଟ ପୌତ୍ରଂ ଵିନଯିନମାତ୍ମନଃ ସୁସମଂ ଗୁଣୈଃ । ତୋଯନୀଵ୍ଯାଃ ପତିଂ ଭୂମେରଭ୍ଯଷିଚଂଦ ଗଜାହୃଯେ

ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା, ନିଜ ପଉତ୍ରଙ୍କୁ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଶିଷ୍ଟତାରେ ସମ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ପୃଥିବୀର ନାୟକ ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ମଥୂରାଯାଂ ତଥା ଵଜ୍ରଂ ଶୁରସେନପତିଂ ତତଃ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଂ ନିରୁପ୍ଯୋଷ୍ଟିମଗ୍ନୀନପିବଦୀଶ୍ଵରଃ

ମଥୁରାରେ ସେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ବସାଇଲେ, ଏବଂ ନିୟମିତ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଭଗବାନ୍ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

ଵିସୃଜ୍ଯ ତତ୍ର ତତ ସର୍ଵ ଦୁକୁନଲଵଲଯାଦିକମ । ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରଃ ସଂଛିନ୍ନାଶେଷବନ୍ଧନଃ

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି—ଜଣେ ଜଣେ, ଅନୁୟାୟୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ।

ଵାଚଂ ଜୁହାଵ ମନସି ତତ୍ପ୍ରାଣ ଇତରେ ଚ ତମ । ମୃତ୍ଯାଵପାନଂ ସୋତ୍ସର୍ଗଂ ତଂ ପଂଚତ୍ଵେ ହ୍ଯାଜୋହଵୀତ

ସେ ନିଜ କଥାକୁ ମନରେ, ମନକୁ ଶ୍ୱାସରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅର୍ପଣ କଲେ; ବାହ୍ୟ ଶ୍ୱାସକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦେଇ, ପଞ୍ଚତ୍ୱରେ ଲୀନ ହେଲେ।

ତ୍ରେତ୍ଵେ ହୁତ୍ଵାଥ ପଂଚତ୍ଵଂ ତଚ୍ଚେକତ୍ଵେଽଜୁହୋନ୍ମୁନିଃ । ସର୍ଵମାତ୍ମନ୍ଯଜୁହଵୀଦ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାତ୍ମାନମଵ୍ଯଯେ

ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ପରସ୍ପରେ ଏବଂ ପରେ ଏକତ୍ୱରେ ଅର୍ପଣ କରି, ମୁନି ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

ଚୀରଵାସା ନିରାହାରୋ ବଦ୍ଧଵଡ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜଃ । ଦର୍ଶଯନ୍ନାତ୍ମନୋ ରୁପଂ ଜଡୋନ୍ମତ୍ତପିଶାଚଵତ

ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ ରହି, ଚୁଲି ବାନ୍ଧି ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲାଇ ରଖି, ସେ ନିଜ ରୂପକୁ ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରି ଜଡ, ପାଗଳ କିମ୍ବା ପିଶାଚ ପ୍ରତିତିତି।

ଅନପେକ୍ଷମାଣୋ ନିରଗାଦଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ବଧିରୋ ଯଥା । ଉଦୀଚୀଂ ପ୍ରଵିଵେଶାଂଶଂ ଗତପୁର୍ଵା ମହାତ୍ମଭିଃ । ହୃଦି ବ୍ରହ୍ମା ପରଂ ଧ୍ଯାଯାନ୍ନଵର୍ତେତ ଯତୋ ଗତଃ

କିଛି ଚିନ୍ତା ନ କରି, ସେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ମନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଇଥିଲେ, ଯେପରି ବହିରା, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାଇଥିଲେ, ହୃଦୟରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯେଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରି ଆସିନଥିଲେ।

ସର୍ଵ ତମନୁ ନିର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଭ୍ରାତରଃ କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ । କଲିନାଧର୍ମମିତ୍ରେଣ ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ପୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜା ଭୁଵି

ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ, କାରଣ କଳି, ଅଧର୍ମର ସହଚର, ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା।

ତେ ସାଧୁକୃତସର୍ଵାର୍ଥା ଜ୍ଞାତ୍ଵଽଽତ୍ଯନ୍ତିକମାତମନଃ । ମନସା ଧାରଯାମାସୁର୍ଵୈକୁଠଚରଣାମ୍ବୁଜମ

ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପୂରଣ କରି, ଆତ୍ମାର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଜାଣି, ମନକୁ ଶ୍ରୀବୈକୁଣ୍ଠ ନାଥଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଲଗାଇଦେଲେ।

ତଦ୍ଧନୋଦ୍ରିକ୍ଯଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଶୁଦ୍ଧଧିଷଣାଃ ପରେ । ତସ୍ମିନ ନାରାଯଣପଦେ ଏକାନ୍ତମତଯୋ ଗତିମ

ସେମାନେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ପବିତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଏକମାତ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ଧାମରେ ଲଗାଇଦେଲେ ।

ଅଵାପୁର୍ଦୁରଵାପାଂ ତେ ଅସଦ୍ଭିର୍ଵିଷଯାତ୍ମଭିଃ । ଵିହୁତକଲ୍ମଷାସ୍ଥାନେ ଵିରଜେନାତ୍ମନୈଵ ହି

ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଦଶାକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଓ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଲଗିଥିବା ଲୋକମାନେ କେବେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ।

ଵିଦୁରୋଽପି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଭାସେ ଦେହମାତ୍ମଵାନ । କୃଷ୍ଣାଵେଶେନ ତଚ୍ଚିତ୍ତଃ ପିତୃଭିଃ ସ୍ଵକ୍ଷଯଂ ଯଯୌ

ବିଦୁର ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭାସ ତୀରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଛାଡ଼ି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲଗାଇ, ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଏକତା ଅନୁଭବ କରି, ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ ।

ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ତଦାଽଽଜ୍ଞାଯ ପତୀନାମନପେକ୍ଷତାମ । ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି ହ୍ଯୋକାନ୍ତମତିରାପ ତମ

ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କର ଅନାସକ୍ତି ବୁଝି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦେଇ, ସେଇ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ।

ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯୈତଦ ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯାଣାଂ ପାଣ୍ଡୋଃ ସୁତାନାମିତୀ ସମ୍ପ୍ରଯାଣମ । ଶ୍ରୁଣୋତ୍ଯଲଂ ସ୍ଵତ୍ଯଯନଂ ପଵିତ୍ରଂ ଲବ୍ଧ୍ଯା ହରୌ ଭକ୍ତିମୁପୈତି ସିଦ୍ଧିମ

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଗାଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଏହା ଅତି ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭଦାୟକ; ଏହା ଶୁଣିଲେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ।

ସୂତ ଉଵାଚ ତତଃ ପରୀକ୍ଷିଦ୍ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯଶିକ୍ଷଯା ମହୀଂ ମହାଭାଗଵତଃ ଶଶାସ ହ । ଯଥା ହି ସୂତ୍ଯାମଭିଜାତକୋଵିଦାଃ ସମାଦିଶନ୍ ଵିପ୍ର ମହଦ୍ଗୁଣସ୍ତଥା

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ତାପରେ ପରୀକ୍ଷିତ, ମହାଭାଗବତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଭୂମିର ଶାସନ କଲେ; ଯେପରି ଜଣେ ଜଣ୍ମରେ ଉତ୍ତମ ଶିଶୁଙ୍କୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିର୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ।

ସ ଉତ୍ତରସ୍ଯ ତନଯାମୁପଯେମ ଇରାଵତୀମ୍ । ଜନମେଜଯାଦୀଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯତ୍ସୁତାନ୍

ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଝିଅ ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରିଜଣ ପୁଅ ପାଇଲେ ।

ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାନ୍ । ଶାରଦ୍ଵତଂ ଗୁରୁଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵା ଯତ୍ରାକ୍ଷିଗୋଚରାଃ

ସେ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ବହୁ ଦାନ ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଥିଲେ ଶାରଦ୍ୱତ, ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ।

ନିଜଗ୍ରାହୌଜସା ଵୀରଃ କଲିଂ ଦିଗ୍ଵିଜଯେ କ୍ଵଚିତ୍ । ନୃପଲିଙ୍ଗଧରଂ ଶୂଦ୍ରଂ ଘ୍ନନ୍ତଂ ଗୋମିଥୁନଂ ପଦା

ଏକଥର, ଦିଗ୍ବିଜୟ କାଳରେ, ସେ ଶୂରବୀର ରାଜା କଳିଙ୍କୁ ଧରିଲେ, ଯିଏ ରାଜା ଭେଷ ଧରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଅସଲରେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ଗାଈ ଓ ବଳଦକୁ ପାଦରେ ମାଡ଼ୁଥିଲେ ।