ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

( ମିଶ୍ର ) ସମାଶ୍ରିତା ଯେ ପଦପଲ୍ଲଵପ୍ଲଵଂ ମହତ୍ପଦଂ ପୁଣ୍ଯଯଶୋ ମୁରାରେଃ । ଭଵାମ୍ବୁଧିର୍ଵତ୍ସପଦଂ ପରଂ ପଦଂ ପଦଂ ପଦଂ ଯଦ୍ ଵିପଦାଂ ନ ତେଷାମ୍

ଯେମାନେ ମୁରାରିଙ୍କର ପବିତ୍ର ଯଶସ୍ୱୀ ପଦପଦ୍ମର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ର ଗୋଁଖୁରର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ; ସେହି ପରମ ପଦକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସେ ନାହିଁ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ ପୃଷ୍ଟୋଽହମିହ ତ୍ଵଯା । ଯତ୍ କୌମାରେ ହରିକୃତଂ ପୌଗଣ୍ଡେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍

ତୁମେ ଯେଉଁପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ତାହା ଅନୁସାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୈଶବ ଓ ବାଳ୍ୟକାଳର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେସବୁ ତୁମକୁ ଜଣାଇଲି।

( ମିଶ୍ର ) ଏତତ୍ସୁହୃଦ୍‌ଭିଶ୍ଚରିତଂ ମୁରାରେଃ ଅଘାର୍ଦନଂ ଶାଦ୍ଵଲଜେମନଂ ଚ । ଵ୍ଯକ୍ତେତରଦ୍ ରୂପମଜୋର୍ଵଭିଷ୍ଟଵଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଗୃଣନ୍ନେତି ନରୋଽଖିଲାର୍ଥାନ୍

ମୁରାରିଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର—ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା, ଚରାଗାହରେ ଖେଳିବା, ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ରୂପ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଆଶା ପୂରଣ କରିବା—ଏସବୁ ଶୁଣି ଓ ସ୍ତୁତି କରିଲେ, ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁଥାଏ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂ ଵିହାରୈଃ କୌମାରୈଃ କୌମାରଂ ଜହତୁର୍ଵ୍ରଜେ । ନିଲାଯନୈଃ ସେତୁବନ୍ଧୈଃ ମର୍କଟୋତ୍ପ୍ଲଵନାଦିଭିଃ

ଏପରି ଶୈଶବ ଖେଳ, ଲୁଚିବା, ସେତୁ ବନେଇବା, ବାନର ପରି ଝାପ ଦେଇବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟକାଳ କାଟିଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଏଵଂ କୃଷ୍ଣସଖଃ କୃଷ୍ଣୋ ଭ୍ରାତ୍ର ରାଜ୍ଞାଽଽଵିକଲ୍ପିତଃ । ନାନାଶଂକାସ୍ପଦଂ ରୂପଂ କୃଷ୍ଣଵିଶ୍ଲେଷକର୍ଷିତଃ

ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସଖା ଅର୍ଜୁନ, ତାଙ୍କର ରାଜା ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିକଳ ହୋଇ, ଅନେକ ଶଙ୍କାରେ ମନ ଭରିଥିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ, ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ।

ଶୋକେନ ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଵଦନହୃତ୍ସରୋଜୋ ହତପ୍ରଭଃ । ଵିଭୁଂ ତମେଵାନୁଧ୍ଯାଯନ୍ନାଶକ୍ରୋତ୍ପ୍ରତିଭାଷିତୂମ

ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟ ମନ୍ଦାର ମଳିନ ହୋଇଗଲା, ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଗଲା; ସେ ମାନେ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ଶୁଚଃ ପାଣିନାଽଽମୃଜ୍ଯ ନେତ୍ରଯୋଃ । ପରୋକ୍ଷେଣ ସମୁନ୍ନଦ୍ଧପ୍ରଣଯୌତ୍କଣ୍ଠ୍ଯକାତରଃ

ବହୁତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଆଖି ପୁଛି, ଭଗବାନଙ୍କ ଦୂରତାରେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହେଇଥିଲେ।

ସଖ୍ଯ ମୈତ୍ରୀଂ ସୌହୃଦଂ ଚ ସାରଥ୍ଯାଦିଷୁ ସଂସ୍ମରନ । ନୃପମଗ୍ରଜମିତ୍ଯାହ ବାଷ୍ପଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା

ସେ ତାଙ୍କର ସଖ୍ୟତା, ମିତ୍ରତା, ଓ ହୃଦୟସ୍ପୃଶୀ ସମ୍ପର୍କ, ଚାରିଅଟିଅର ଭୂମିକା ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ମରଣ କରି, ରାଜା ଭାଇଙ୍କୁ କନ୍ଦୁଥିବା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।

ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ । ଵଞ୍ଚିତୋଽହଂ ମହାରାଜ ହରିଣା ବନ୍ଧୁରୁପିଣା । ଯେନ ମେଽପହୃତଂ ତେଜୋ ଦେଵଵିସ୍ମାପନଂ ମହତ

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ମହାରାଜ, ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁ ରୂପୀ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି; ଯିଏ ମୋର ସେଇ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମାନୁଥିଲେ, ତାହା ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।

ଯସ୍ଯ କ୍ଷଣଵିଯୋଗେନ ଲୋକୋ ହ୍ଯପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ । ଉକ୍ଥେନ ରହିତୋ ହ୍ଯେଷ ମୃତକଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଯଥା

ତାଙ୍କର ବିୟୋଗରେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ସଂସାର ଅପ୍ରିୟ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବିନା ମୁଁ ମୃତ ଭଳି ହୋଇଯାଏ, ଏପରି କୁହାଯାଏ।

ଯତ୍ସଂଶ୍ରଯାଦ୍ ଦ୍ରୁପଦଗେହମୁପାଗତାନାଂ ରାଜ୍ଞା ସ୍ଵଯଂଵରମୁଖେ ସ୍ମରଦୁର୍ମଦାନାମ୍ । ତେଜୋ ହୃତଂ ଖଲୁ ମଯାଭିହତଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସଜ୍ଜୀକୃତେନ ଧନୁଷ୍ଯାଧିଗତା ଚ କୃଷ୍ଣା

ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲି; ସେଠାରେ ଅହଂକାରୀ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ହରାଇଲି, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଜିତିଲି ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପାଇଲି।

ଯତ୍ସଂନିଧାଵହମୁ ଖାଣ୍ଡଵମଗ୍ନଯେଽଦାମିନ୍ଦ୍ରଂ ଚ ସାମରଗଣଂ ତରସା ଵିଜିତ୍ଯ । ଲବ୍ଧା ସଭା ମଯକୃତାଦ୍ଭୁତଶିଲ୍ପମାଯା ଦିଗ୍ଭ୍ଯୋଽହରନ୍ନୃପତଯୋ ବଲିମଧ୍ଵରେ ତେ

ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଖାଣ୍ଡବବନକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲି, ଏବଂ ଶକ୍ତିବଳରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେକୁ ହରାଇଲି; ମୟାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ସଭା ମୁଁ ପାଇଲି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗର ରାଜାମାନେ ତୁମ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବଳି ଆଣିଥିଲେ।

ଯତ୍ତେଜସା ନୃପଶିରୋଽଙ୍ଘ୍ରିମହନ୍ମଖାର୍ଥେ ଆର୍ଯୋଽନୁଜସ୍ତଵ ଗଜାଯୁତସତ୍ଵଵୀର୍ଯଃ । ତେନାହୃତାଃ ପ୍ରମଥନାଥମଖାଯ ଭୂପା ଯନ୍ମୋଚିତାସ୍ତଦନଯନ୍ ବଲିମଧ୍ଵରେ ତେ

ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, ରାଜା, ତୁମ ଭାଇ ଭୀମ, ଯାହାର ବଳ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ସେ ମହାଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେକୁ ଜିତିଲେ; ସେମାନେ ବଳି ଦେଇ ତୁମ ଯଜ୍ଞରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ପତ୍ନ୍ଯାସ୍ତଵଧିମଖକ୍ଲୃପ୍ତମହାଭିଷେକଶ୍ଲାଘିଷ୍ଠନ୍ଚାରୁକାବରଂ କିତଵୈଃ ସଭାଯାମ । ସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଵିକୀର୍ଯ ପଦଯୋଃ ପତିତାଶ୍ରୁମୁଖ୍ଯା ଯସ୍ତତ୍ସ୍ତ୍ରିଯୋଽକୃତ ହତେଶଵିମୁକ୍ତକେଶାଃ

ତୁମ ମହାଯଜ୍ଞରେ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶୋଭିତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜୁଆରୁ ତାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଅପମାନିତ କରାଗଲା; ତାଙ୍କର ଲୁହ ତୁମ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲା, ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ହାରିଗଲେ, ତାଙ୍କର କେଶ ଖୋଲିଗଲା—ସେମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ।

ଯୋ ନୋ ଜୁଗୋପ ଵନମେତ୍ଯ ଦୁରନ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରାଦ ଦୁର୍ଵାସସୋଽରିଵିହତାଦଯୁତାଗ୍ରଭୁଗ ଯଃ । ଶାକାନ୍ନଶିଶଃଟମୁପଯୁଜ୍ଯ ଯତାସ୍ତ୍ରିଲୋକୀଂ ତୃପ୍ତାମମଂସ୍ତ ସଲିଲେ ଵିନିମଂଗ୍ନସଂଘଃ

ଯିଏ ଅମାନେ ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ବିପଦରେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ଅମେ କେବଳ ଶାକ ଖାଇ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଶେଷ କରିଦେଲୁ, ସେଠି ଅମାନେ ଜଳରେ ବିପଦରେ ଘିରିଯିବା ସମୟରେ ଯିଏ ରକ୍ଷା କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଯତ୍ତେଜସାଥ ଭଗଵାନ ଯୁଧି ଶୁଲପାଣି ର୍ଵିସ୍ମାପିତଃ ସଗିରିଜୋଽସ୍ତ୍ରମଦାନ୍ନିଜଂ ମେ । ଅନ୍ଯେଽପି ଚାହମମୁନୈଵ କଲେଵରେଣ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରଭଵନେ ମହଦାସନାର୍ଧମ

ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦେଇଦେଲେ। ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାଲରେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଅସନ ଲାଗି ପାଇଲି।

ତତ୍ରୈଵ ମେ ଵିହରତୋ ଭୁଜଦଣ୍ଡଯୁଗ୍ମଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଲକ୍ଷଣମରାତିଵଧାଯ ଦେଵାଃ । ସେନ୍ଦ୍ରା ଶ୍ରିତା ଯଦନୁଭାଵିତମାଜମୀଢ ତେନାହମଦ୍ଯ ମୁଷିତଃ ପୁରୁଷେଣ ଭୂମ୍ର

ସେଠି, ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୋ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଯାହା ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ ଥିଲା, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମୋ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ମନେ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଯାଇଯିବାରୁ, ମୁଁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଭଳି ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଯାଇଛି।

ଯଦ୍ଵାନ୍ଧଵଃ କୁରୁବଲାବ୍ଧିମନନ୍ତପାର ମେକୋ ରଥେନ ତତରେଽହମତାର୍ଯସତ୍ତ୍ଵମ । ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂ ବହୁ ଧନଂ ଚ ମଯୋ ପରେଷାଂ ତେଜାସ୍ପଦଂ ମଣୀମଯଂ ଚ ହୃତଂ ଶିରୋଭ୍ଯଃ

ତୁମ ଦୟାରେ, ହେ ବନ୍ଧୁ, ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ରଥରେ ବସି, ସମୁଦ୍ର ସମାନ ବିଶାଳ କୌରବ ସେନାକୁ ଅଟୁଟ ଶୂରବଳ ଦେଖାଇ ଅଟକାଇ ପାରିଲି। ମୁଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ବହୁ ଧନ ଓ ମଣି ଆଣିଲି ଏବଂ ତାଙ୍କ ମଣିମୟ ମୁଣ୍ଡମାଳା ମଧ୍ୟ ନେଇଲି।

ଯୋ ଭୀଷ୍ମକର୍ଣଗୁରୁଶଲ୍ଯମୂଷ୍ଵଦଭ୍ର ରଜନ୍ଯଵର୍ଯରଥମଣ୍ଡଲମନ୍ଡିତାସୁ । ଅଗ୍ରେଚରୋ ମମ ଵିଭୋ ରଥଯୂଥପାନା ମାଯୁର୍ମନାଂସି ଚ ଦୃଶା ସହ ଓଜ ଆର୍ଚ୍ଛତ

ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଆଗରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାଳାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ମହାପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶତ୍ରୁ ନାୟକମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମନକୁ ଅଧୀନ କରିଦେଇଥିଲେ।

ଯଦ୍ଦୋଷ୍ଷୁ ମା ପ୍ରାଣୀହିତଂ ଗୁରୁଭିଷ୍ମକର୍ଣ ନପ୍ତୃତ୍ରିଗର୍ତଶଲସୈନ୍ଧଵବାହ୍ନିକାଦ୍ଯେଃ । ଅସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯମୋଘମାହିମାନି ନିରୁପିତାନେ ନୋ ପସ୍ପୃଶୁର୍ନୃହରିଦାସମିଵାସୁରାଣି

ଯିଏ ଦୟା କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ, ସୈନ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ହରିଙ୍କ ଦାସ ନୃହରିଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ।

ସୌତ୍ଯେ ଵୃତଃ କୁମତିନାଽଽତ୍ମଦଂ ଈଶ୍ଵରୋ ମେ ଯତ୍ପାଦପଦ୍ମମଭଵାଯ ଭଜନ୍ତି ଭଵ୍ଯାଃ । ମାଂ ଶ୍ରାନ୍ତଵାହମରଯୋ ରଥିନୋ ଭୁଵିଷ୍ଠଂ ନ ପ୍ରାହରନ ଯଦନୁଭାଵନିରସ୍ତଚିସ୍ତାଃ । \

ପ୍ରଭାସ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇଥିଲି, ଯିଏଙ୍କ ଅଘ୍ରଣ ପଦପଦ୍ମକୁ ଭଲ ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ। ମୋ ଘୋଡ଼ା ଥକିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲି, ଶତ୍ରୁ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମନ ହରାଇ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ନର୍ମାଣ୍ଯୁଦାରରୁଚିରସ୍ମିତଶୋଭିତାନି ହେ ପାର୍ଥ ହେଽର୍ଜୁନ ସଖେ କୁରୁନନ୍ଦନେତି । ସଂଜଲ୍ପିତାନି ନରଦେଵ ହୃଦିସ୍ପୃଶାନି ସ୍ମର୍ତୂର୍ଲୁଠନ୍ତି ହୃଦଯଂ ମମ ମାଧଵସ୍ଯ

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଉଦାର କଥା, ହସର ଅଲୋକରେ ଶୋଭିତ—'ହେ ପାର୍ଥ! ହେ ଅର୍ଜୁନ! ବନ୍ଧୁ! କୁରୁବଂଶର ଗର୍ବ!'—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ହେ ରାଜା, ମୋ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଯାଏ ଏବଂ ସ୍ମରଣ କଲେ ମୋ ପାଥର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଗଳିଯାଏ।

ଶଯ୍ଯାସନାଟନଵିକଥନଭୋଜନାଦି ଷ୍ଵୈକ୍ଯାଦ୍ଵଯସ୍ଯ ଋତଵାନିତି ଵିପ୍ରଲବ୍ଧଃ । ସଖ୍ଯୁଃ ସଖେଵ ପିତୃଵତ୍ତନଯସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସେହେ ମହାନ୍ମହିତଯା କୁମତେରଘଂ ମେ

ସେଇ ମିଳିତ ଶୟନ, ଆସନ, ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଭୋଜନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ମୁଁ କେବେ କେବେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ବା ପିତାପୁତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ ଭାବି ଭୁଲ କରିଥିଲି। ତଥାପି, ତାଙ୍କ ଅତି ମହାନ ସ୍ନେହରେ, ସେ ମୋ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ ସହିଥିଲେ।

ସୋଽହଂ ନୃପେନ୍ଦ୍ର ରହିତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମେନ ସଖ୍ଯା ପ୍ରିଯେଣ ସୁହୃଦା ହୃଦଯନେ ଶୁନ୍ଯ । ଅଧ୍ଵନ୍ଯୁରୁକ୍ରମପରିଗ୍ରହମଂଗ ରକ୍ଷନ ଗୋପୈରସାଦ୍ଭିବଲେଵ ଵିନିର୍ଜିତୋଽସ୍ମି

ଏବେ, ହେ ରାଜା, ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ମୋ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ସହଚର ବିନା, ମୋ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହି ଜୀବନପଥରେ ତାଙ୍କ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟର ରକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକ ଅସହାୟ ଜଣା ନାରୀ ଭଳି ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହାରିଯିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।

ତଦ୍ଵୈ ଧନୁସ୍ତ ଇଷଵଃ ସ ରଥୋ ହଯାସ୍ତେ ସୋଽହଂ ରଥୀ ନୄପତଯୋ ଯତ ଆନମନ୍ତି । ସର୍ଵ କ୍ଷଣେନ ତଦଭୁଦସଦୀଶରିକ୍ତଂ ଭସ୍ମନ ହୁତଂ କୁହକାରାଦ୍ଭମୋଵୋତ୍ପମୁଷ୍ଯାମ

ସେଇ ଧନୁଷ, ସେଇ ବାଣ, ସେଇ ରଥ, ସେଇ ଘୋଡ଼ା ଓ ମୁଁ ରଥୀ—ଯାହାକୁ ଦେଖି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଥିଲେ—ଏହା ସମସ୍ତ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅକାମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ମାୟାର ଖେଳରେ ହବି ଆଗରେ ଛାର ହୋଇଯାଏ।

ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯାଭିଷୁଷ୍ଟାଂନା ସୁହୃଦାଂ ନ ସୁହୃତ୍ପୁରେଃ । ଵିପ୍ରଶପଵିମୁଢାଂନା ନିଘ୍ନତାଂ ମୁଷ୍ଟିଭିର୍ମିଥଃ

ହେ ରାଜା, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ନିଜ ସହର ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସହଯୋଗୀ ନ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୁହଁ ହରାଇ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ମୁଷ୍ଟି ମାରି ଆଘାତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଵାରୁଣୀଂ ମଦିରାଂ ପୀତ୍ଵା ମଦୋନ୍ମଥିତଚେତସାମ । ଅଜାନତାମିଵ୍ଯାନ୍ଯୋନ୍ଯ ଚତୂଃ ପଂଚାଵଶେଷିତାଃ

ଯଦୁମାନେ ବାରୁଣୀ ମଦ୍ୟ ପିଇ, ମଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଶେଷରେ କେବଳ ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।

ପ୍ରାଯେଣୈତଦ ଭଗଵତ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ । ମିଥୋ ନିଘ୍ନନ୍ତି ଭୂତାନି ଭାଵଯନ୍ତି ଚ ଯନ୍ମିଥଃ

ହେ ରାଜା, ଏହା ପ୍ରାୟଃ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଚଳାଚଳ। ତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରସ୍ପରେ ନାଶ କରନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପରେ ପୋଷଣ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।

ଜଲୌକସାଂ ଜଲେ ଯଦ୍ଵନ୍ମହାନ୍ତୋଽଦନ୍ତ୍ଯଣୀଯସଃ । ଦୁର୍ବଲାନ୍ବାଲିନୋ ରାଜନ୍ମହାନ୍ତୋ ବଲିନୋ ମିଥଃ

ଯେପରି ଜଳରେ ବଡ଼ ମାଛ ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଏ, ସେପରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଓ ବଳବାନ ଅନ୍ୟ ବଳହୀନକୁ ଜିତିନେଇଥାଏ।