ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସୂତ ଉଵାଚ - ଇତି ନାରଦନିର୍ଣୀତଂ ସ୍ଵମାଯାତ୍ମ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ସା । ସର୍ଵାଙ୍ଗପୁଷ୍ଟିସଂଯୁକ୍ତା ନାରଦଂ ଵାକ୍ଯମଵ୍ରଵୀତ୍

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଭକ୍ତିରୁଵାଚ - ଅହୋ ନାରଦ ଧନ୍ଯୋଽସି ପ୍ରୀତିସ୍ତେ ମଯି ନିଶ୍ଚଲା । ନ କଦାଚିଦ୍ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ଚିତ୍ତେ ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ସର୍ଵଦା

ଭକ୍ତି କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ପ୍ରେମ ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି।

କୃପାଲୁନା ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ମଦ୍‌ବାଧା ଧ୍ଵଂସିତା କ୍ଷଣାତ୍ । ପୁତ୍ରଯୋଶ୍ଚେତନା ନାସ୍ତି ତତୋ ବୋଧଯ ବୋଧଯ

ହେ ଦୟାଳୁ ଋଷି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କରିଦେଲା। ମୋର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ—ସେଥିପାଇଁ, ସେମାନେକୁ ଜାଗାଅ, ଜାଗାଅ।

ସୂତ ଉଵାଚ - ତସ୍ଯା ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯଂ ନାରଦୋ ଗତଃ । ତଯୋର୍ବୋଧନମାରେଭେ କରାଗ୍ରେଣ ଵିମର୍ଦଯନ୍

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନାରଦଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗିଲା ଓ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ମସାଇ ଜାଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ମୁଖଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ କର୍ଣାନ୍ତେ ଶବ୍ଦମୁଚ୍ଚୈଃ ସମୁଚ୍ଚରନ୍ । ଜ୍ଞାନ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ରେ ଵୈରାଗ୍ଯ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତାମ୍

ମୁଁହ କାନ ଛାଡ଼ିରେ ନିକଟେ ରଖି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!'

ଵେଦଵେଦାନ୍ତଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୀତାପାଠୈର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ବୋଧ୍ଯମାନୌ ତଦା ତେନ କଥଂଚିତ୍ ଚୋତ୍ଥିତୌ ବଲାତ୍

ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠ ବାରମ୍ବାର କରି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ।

ନେତ୍ରୈଃ ଅନଵଲୋକନ୍ତୌ ଜୃମ୍ଭନ୍ତୌ ସାଲସାଵୁଭୌ । ବକଵତ୍ପଲିତୌ ପ୍ରାଯଃ ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠସମାଙ୍ଗକୌ

ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆଖି ଖୋଲିପାରୁନଥିଲେ, ହାମି ଦେଉଥିଲେ, ବକ ପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୁଷ୍କ କାଠର ଦେହ ଭଳି ପକ୍କା ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମୌ ତୌ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ପୁନଃ ସ୍ଵାପପରାଯଣୌ । ଋଷିଶ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ଜାତଃ କିଂ ଵିଧେଯଂ ମଯେତି ଚ

ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପୁଣି ଘୁମରେ ଲୀନ ଦେଖି, ଋଷି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?'

ଅହୋ ନିଦ୍ରା କଥଂ ଯାତି ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଂ ଚ ମହତ୍ତରମ୍ । ଚିନ୍ତଯନ୍ ଇତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସ୍ମାରଯାମାସ ଭାର୍ଗଵ

ହାଁ, ଏମିତି ଘୁମ କିପରି ଆସେ? ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ହୁଏ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଵ୍ଯୋମଵାଣୀ ତଦୈଵାଭୂତ୍ ମା ଋଷେ ଖିଦ୍ଯତାମିତି । ଉଦ୍ଯମଃ ସଫଲସ୍ତେଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ

ସେଇ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—'ଋଷି, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମର ଚେଷ୍ଟା ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଏତଦର୍ଥଂ ତୁ ସତ୍କର୍ମ ସୁରର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ସମାଚର । ତତ୍ତେ କର୍ମାଭିଧାସ୍ଯନ୍ତି ସାଧଵଃ ସାଧୁଭୂଷଣାଃ

'ଏହି କାରଣରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ଋଷି, ତୁମେ ନିକଟରେ ନିକଟ କର୍ମ କର। ସଜନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ, ସେମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରିବେ।'

ସତ୍କର୍ମଣି କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ ସନିଦ୍ରା ଵୃଦ୍ଧତାନଯୋଃ । ଗମିଷ୍ଯତି କ୍ଷଣାଦ୍‌ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରସରିଷ୍ଯତି

ସେଇ ନିକଟ କର୍ମ କରାଗଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉପରୁ ଘୁମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯିବ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।

ଇତ୍ଯାକାଶଵଚଃ ସ୍ପଷ୍ଟଂ ତତ୍ସର୍ଵୈରପି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ନାରଦୋ ଵିସ୍ମଯଂ ଲେଭେ ନେଦଂ ଜ୍ଞାତମିତି ବ୍ରୁଵନ୍

ଏପରି ଭାବରେ ଆକାଶରୁ ଯାହା କୁହାଗଲା, ସେଥିରେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ। ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ—'ମୋତେ ଏହି କଥା ଜଣା ନଥିଲା।'

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଅନଯାଽଽକାଶଵାଣ୍ଯାପି ଗୋପ୍ଯତ୍ଵେନ ନିରୂପିତମ୍ । କିଂ ଵା ତତ୍ସାଧନଂ କାର୍ଯଂ ଯେନ କାର୍ଯଂ ଭଵେତ୍ ତଯୋଃ

ନାରଦ କହିଲେ—'ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛି। କିଏ ସେ ଉପାୟ, କଣ କାମ କରିବା ଦରକାର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବ?'

କ୍ଵ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସନ୍ତସ୍ତେ କଥଂ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ସାଧନମ୍ । ମଯାତ୍ର କିଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ଵ୍ଯୋମଭାଷଯା

'ସେ ସଜନମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, କିପରି ସେମାନେ ଉପାୟ କହିବେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି, ଯାହା ଆକାଶରୁ କୁହାଯାଇଛି?'

ସୂତ ଉଵାଚ - ତତ୍ର ଦ୍ଵୌ ଅପି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ନିର୍ଗତୋ ନାରଦୋ ମୁନିଃ । ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥଂ ଵିନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ପୃଚ୍ଛନ୍ ମାର୍ଗେ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍

ସୂତ କହିଲେ—'ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ମହାମୁନି ନାରଦ ଏଠାଠୁ ବାହାରି, ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମାର୍ଗରେ ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।'

ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ ଶ୍ରୂଯତେ ସର୍ଵୈଃ କିଂଚିତ୍ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ନୋଚ୍ଯତେ । ଅସାଧ୍ଯଂ କେଚନ ପ୍ରୋଚୁଃ ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯମିତି ଚାପରେ । ମୂକୀଭୂତାସ୍ତଥାନ୍ଯେ ତୁ କିଯନ୍ତସ୍ତୁ ପଲାଯିତାଃ

ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କେହି କହିଲେ—'ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ', ଅନ୍ୟେ କହିଲେ—'ଏହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ', କେହି ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଗଲେ, କିଛି ଲୋକ ତ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।

ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିସ୍ମଯାଵହଃ । ଵେଦଵେଦାନ୍ତଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୀତାପାଠୈର୍ଵିବୋଧିତମ୍

ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଗଲା।

ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାଣାଂ ନୋଦତିଷ୍ଠତ୍ ତ୍ରିକଂ ଯଦା ଉପାଯୋ ନାପରୋଽସ୍ତୀତି କର୍ଣେ କର୍ଣେଽଜପଞ୍ଜନାଃ

ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଏଇ ତିନିଟି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା ନାହିଁ, ଲୋକେ ଚୁପ୍ଚାପ କାନରେ କାନ ହେବା କଥା କହିଲେ—'ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।'

ଯୋଗିନା ନାରଦେନାପି ସ୍ଵଯଂ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତୁ ଯତ୍ । ତତ୍କଥଂ ଶକ୍ଯତେ ଵକ୍ତୁଂ ଇତରୈରିହ ମାନୁଷୈଃ

ଯେଉଁଥିରେ ନାରଦ ଯୋଗୀ ମଧ୍ୟ ଏହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ?

ଏଵଂ ଋଷିଗଣୈଃ ପୃଷ୍ଟୈଃ ନିର୍ଣୀଯୋକ୍ତଂ ଦୁରାସଦମ୍

ଏଭଳି ମୁନିମାନେ ପଚାରିଲେ, ଏହା ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଏବଂ କୁହାଗଲା—'ଏହା ପ୍ରାପ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ।'

ତତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରଃ ସୋଽଥ ବଦରୀଵନମାଗତଃ । ତପଶ୍ଚରାମି ଚାତ୍ରେତି ତଦର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ

ତାପରେ ଚିନ୍ତାରେ ଭାରି ହୋଇ, ସେ ବଦରୀବନକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେଇ କାରଣ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।

ତାଵଦ୍ ଦଦର୍ଶ ପୁରତଃ ସନକାଦୀନ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରାନ୍ । କୋଟିସୂର୍ଯସମାଭାସାନ୍ ଉଵାଚ ମୁନିସତ୍ତମଃ

ସେଠି ସେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ସନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାହାପରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିଲେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଇଦାନୀଂ ଭୂରିଭାଗ୍ଯେନ ଭଵଦ୍‌ଭିଃ ସଂଗମୋଽଭଵତ୍ । କୁମାରା ବ୍ରୁଵତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି

ନାରଦ କହିଲେ—'ଏବେ ମୋର ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ସହିତ ମୋର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା। କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କଥା କହନ୍ତୁ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ।'

ଭଵନ୍ତୋ ଯୋଗିନଃ ସର୍ଵେ ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ବହୁଶ୍ରୁତାଃ । ପଞ୍ଚହାଯନସଂଯୁକ୍ତାଃ ପୂର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜାଃ

ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବହୁ ପଢ଼ିଥିବା, ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ନିୟମରେ ନିପୁଣ, ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣମାନେଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଅଛନ୍ତି।

ସଦା ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯା ହରିକୀର୍ତନତତ୍ପରାଃ । ଲୀଲାମୃତରସୋନ୍ମତ୍ତାଃ କଥାମାତ୍ରୈକଜୀଵିନଃ

ସେମାନେ ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ନିରନ୍ତର ଲଗ୍ନ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୃତର ରସରେ ମାତା ରହନ୍ତି ଏବଂ ହରିଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଜୀବନ୍ତ।

ହରିଃ ଶରଣମେଵ ହି ନିତ୍ଯଂ ଯେଷାଂ ମୁଖେ ଵଚଃ । ଅଥ କାଲସମାଦିଷ୍ଟା ଜରା ଯୁଷ୍ମାନ୍ନ ବାଧତେ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଖରେ ସଦା ହରିଙ୍କ ନାମ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କୁ କାଳର ଆଜ୍ଞାରେ ଆସୁଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କେବେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ ନାହିଁ।

ଯେଷାଂ ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗମାତ୍ରେଣ ଦ୍ଵାରପାଲୌ ହରେଃ ପୁରା । ଭ୍ରୂମୌ ନିପତିତୌ ସଦ୍ଯୋ ଯତ୍କୃପାତଃ ପୁରଂ ଗତୌ

ଏମାନେ କେବଳ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗ କଲେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦୁଇଜଣ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଗଲେ; ଏହି ମହାନ ଦୟାରୁ ସେମାନେ ପୁନି ସହରକୁ ଫେରିପାରିଲେ।

ଅହୋ ଭାଗ୍ଯସ୍ଯ ଯୋଗେନ ଦର୍ଶନଂ ଭଵତାମିହ । ଅନୁଗ୍ରହସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମଯି ଦୀନେ ଦଯାପରୈଃ

ହାଁ, ଏହି ଯୋଗର ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଛି; ଆପଣମାନେ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ଦୁଃଖୀ ଉପରେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ।