ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

(ଵସଂତତିଲକା) ଯଂ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତମନୁପେତ୍ଯମପେତକୃତ୍ଯଂ ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଵିରହକାତର ଆଜୁହାଵ । ପୁତ୍ରେତି ତନ୍ମଯତଯା ତରଵୋଽଭିନେଦୁଃ ତଂ ସର୍ଵଭୂତହୃଦଯଂ ମୁନିମାନତୋଽସ୍ମି

ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ବିରକ୍ତି ନେଇ ବାହାରିଯିବାବେଳେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଗଛମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଡାକିଥିଲେ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରେ।

(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ନୈମିଷେ ସୂତଂ ଆସୀନଂ ଅଭିଵାଦ୍ଯ ମହାମତିମ୍ । କଥାମୃତ ରସାସ୍ଵାଦ କୁଶଲଃ ଶୌନକୋଽବ୍ରଵୀତ୍

ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ, ସୂତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କଥାମୃତର ଆସ୍ୱାଦନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୌନକ କହିଲେ।

ଶୌନକ ଉଵାଚ - ଅଜ୍ଞାନଧ୍ଵାନ୍ତଵିଧ୍ଵଂସ କୋଟିସୂର୍ଯସମପ୍ରଭ । ସୂତାଖ୍ଯାହି କଥାସାରଂ ମମ କର୍ଣରସାଯନମ୍

ଶୌନକ କହିଲେ – ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂତ, ମୋ ପାଇଁ କଥାର ସାର ଯାହା କାନର ଆମୃତ, ସେହି କଥା ମୋତେ କୁହ।

ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଵିରାଗାପ୍ତୋ ଵିଵେକୋ ଵର୍ଧତେ ମହାନ୍ । ମାଯାମୋହନିରାସଶ୍ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ କ୍ରିଯତେ କଥମ୍

ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ବଡ଼ ବିବେକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ବୈଷ୍ଣବମାନେ କିପରି ମାୟାର ମୋହକୁ ଦୂର କରନ୍ତି?

ଇହ ଘୋରେ କଲୌ ପ୍ରାଯୋ ଜୀଵଶ୍ଚାସୁରତାଂ ଗତଃ । କ୍ଲେଶାକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ଶୋଧନେ କିଂ ପରାଯଣମ୍

ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସୁର ସ୍ୱଭାବ ପାଇଛନ୍ତି; ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୋଧନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ କଣ?

ଶ୍ରେଯସାଂ ଯଦ୍ ଭଵେତ୍ ଶ୍ରେଯଃ ପାଵନାନାଂ ଚ ପାଵନମ୍ । କୃଷ୍ଣପ୍ରାପ୍ତିକରଂ ଶଶ୍ଵତ୍ ସାଧନଂ ତଦ୍‌ଵଦାଧୁନା

ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ପବିତ୍ରତମ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଯାହା କୃଷ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ, ସେହି ଉତ୍ତମ ଉପାୟକୁ ଏବେ ଆମକୁ କୁହ।

ଚିନ୍ତାମଣିର୍ଲୋକସୁଖଂ ସୁରଦ୍ରୁଃ ସ୍ଵର୍ଗସଂପଦମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଗୁରୁଃ ପ୍ରୀତୋ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଯୋଗିଦୁର୍ଲଭମ୍

ଚିନ୍ତାମଣି ଲୋକର ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ଭୈକୁଣ୍ଠ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ସୂତ ଉଵାଚ - ପ୍ରୀତିଃ ଶୌନକ ଚିତ୍ତେ ତେ ହ୍ଯତୋ ଵଚ୍ମି ଵିଚାର୍ଯ ଚ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନିଷ୍ପନ୍ନଂ ସଂସରଭଯନାଶନମ୍

ସୂତ କହିଲେ – ଶୌନକ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଓ ସଂସାର ଭୟର ନାଶକ ଉପଦେଶ କହିବି।

ଭକ୍ତ୍ଯୋଘଵର୍ଧନଂ ଯଚ୍ଚ କୃଷ୍ଣସଂତୋଷହେତୁକମ୍ । ତଦହଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାମି ସାଵଧାନତଯା ଶ୍ରୃଣୁ

ଯାହା ଭକ୍ତିର ବନ୍ୟା ବଢ଼ାଏ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣ।

କାଲଵ୍ଯାଲମୁଖାଗ୍ରାସ ତ୍ରାସନିର୍ଣାଶହେତଵେ । ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ କଲୌ କୀରେଣ ଭାଷିତମ୍

କାଳର ସର୍ପମୁଖର ଭୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, କଳିଯୁଗରେ କୀର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର କହାଯାଇଛି।

ଏତସ୍ମାଦ୍ ଅପରଂ କିଂଚିଦ୍ ମନଃଶୁଦ୍ଧ୍ଯୈ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ଭଵେତ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦା ଭାଗଵତଂ ଲଭେତ୍

ମନ ଶୁଧି ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ଏହି ଭାଗବତ ମିଳେ।

ପରୀକ୍ଷିତେ କଥାଂ ଵକ୍ତୁଂ ସଭାଯାଂ ସଂସ୍ଥିତେ ଶୁକେ । ସୁଧାକୁଂଭଂ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଦେଵାସ୍ତତ୍ର ସମାଗମନ୍

ପରୀକ୍ଷିତ ସଭାରେ ବସି କଥା ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଶୁକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଳ ଭରି ଅମୃତ ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ।

ଶୁକଂ ନତ୍ଵାଵଦନ୍ ସର୍ଵେ ସ୍ଵକାର୍ଯକୁଶଲାଃ ସୁରାଃ । କଥାସୁଧାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ସୁଧାଂ ଇମାମ୍

ଶୁକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ କୁଶଳ ଦେବତା କହିଲେ – ଆମେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଆଣିଛୁ, ତାହା ନେଇ, ଆମକୁ କଥାର ଅମୃତ ଦିଅ।

ଏଵଂ ଵିନିମଯେ ଜାତେ ସୁଧା ରାଜ୍ଞା ପ୍ରପୀଯତାମ୍ । ପ୍ରପାସ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତାମୃତମ୍

ଏଭଳି ବିନିମୟ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଅମୃତ ପିଇବେ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଅମୃତ ପିବିବା।

କ୍ଵ ସୁଧା କ୍ଵ କଥା ଲୋକେ କ୍ଵ କାଚଃ କ୍ଵ ମଣିର୍ମହାନ୍ । ବ୍ରହ୍ମରାତୋ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ତଦା ଦେଵାଞ୍ଜହାସ ହ

ଏହି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ଅମୃତ, କେଉଁଠି କଥା, କେଉଁଠି କାଚ, କେଉଁଠି ବଡ଼ ମଣି? ବ୍ରହ୍ମରାତ୍ନ ଏପରି ବିଚାର କରି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ହସିଲେ।

ଅଭକ୍ତାନ୍ ତାଂଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ନ ଦଦୌ ସ କଥାମୃତମ୍ । ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭାଗଵତୀ ଵାର୍ତା ସୁରାଣାଂ ଅପି ଦୁର୍ଲଭା

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଅଟୁଟି ଜାଣି, ସେ କଥାର ଅମୃତ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର କଥା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ରାଜ୍ଞୋ ମୋକ୍ଷଂ ତଥା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପୁରା ଧାତାପି ଵିସ୍ମିତଃ । ସତ୍ଯଲୋକ ତୁଲାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତୋଲଯତ୍ ସାଧନାନ୍ଯଜଃ

ରାଜାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖି, ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁଳା ବାନ୍ଧି, ଅଜ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟମାନେ ତୁଳିଲେ।

ଲଘୂନ୍ଯନ୍ଯାନି ଜାତାନି ଗୌରଵେଣ ଇଦଂ ମହତ୍ । ତଦା ଋଷିଗଣାଃ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ

ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ମେନିରେ ଭଗଵଦ୍‌ରୂପଂ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଭାଗଵତଂ କଲୌ । ପଠନାତ୍ ଶ୍ରଵଣାତ୍ ସଦ୍ଯୋ ଵୈକୁଣ୍ଠଫଲଦାଯକମ୍

ସେମାନେ ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଭଗବାନଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ବୈକୁଣ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ।

ସପ୍ତାହେନ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈତତ୍ ସର୍ଵଥା ମୁକ୍ତିଦାଯକମ୍ । ସନକାଦ୍ଯୈଃ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାରଦାଯ ଦଯାପରୈଃ

ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦୟାମୟ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।

ଯଦ୍ଯପି ବ୍ରହ୍ମସଂବଂଧାତ୍ ଶ୍ରୁତମେତତ୍ ସୁରର୍ଷିଣା । ସପ୍ତାହଶ୍ରଵଣଵିଧିଃ କୁମାରୈସ୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତଃ

ଯଦ୍ୟପି ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ଦେବ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁମାରମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।

ଶୌନକ ଉଵାଚ - ଲୋକଵିଗ୍ରହମୁକ୍ତସ୍ଯ ନାରଦସ୍ଯାସ୍ଥିରସ୍ଯ ଚ । ଵିଧିଶ୍ରଵେ କୁତଃ ପ୍ରୀତିଃ ସଂଯୋଗଃ କୁତ୍ର ତୈଃ ସହ

ଶୌନକ କହିଲେ — ନାରଦ ଯିଏ ସଂସାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଚଳିତ, ସେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିପାରିବେ?

ସୂତ ଉଵାଚ - ଅତ୍ର ତେ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଂ କଥାନକମ୍ । ଶୁକେନ ମମ ଯତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରହଃ ଶିଷ୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ଚ

ସୂତ କହିଲେ — ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ, ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, କହିଥିଲେ।

ଏକଦା ହି ଵିଶାଲାଯାଂ ଚତ୍ଵାର ଋଷଯୋଽମଲାଃ । ସତ୍ସଙ୍ଗାର୍ଥଂ ସମାଯାତା ଦଦୃଶୁସ୍ତତ୍ର ନାରଦମ୍

ଏକଥର ବିଶାଳା ନଗରରେ ଚାରିଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ଋଷି ସତ୍ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

କୁମାରାଃ ଊଚୁଃ - କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୀନମୁଖଂ କୁତଶ୍ଚିନ୍ତାତୁରୋ ଭଵାନ୍ । ତ୍ଵରିତଂ ଗମ୍ଯତେ କୁତ୍ର କୁତଶ୍ଚାଗମନଂ ତଵ

କୁମାରମାନେ କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଛି? ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କେଉଁଠି ତୁରନ୍ତ ଯାଉଛ?

ଇଦାନୀଂ ଶୂନ୍ଯଚିତ୍ତୋଽସି ଗତଵିତ୍ତୋ ଯଥା ଜନଃ । ତଵେଦଂ ମୁକ୍ତସଙ୍‌ଗସ୍ଯ ନୋଚିତଂ ଵଦ କାରଣମ୍

ଏବେ ତୁମେ ମନରେ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛ, ମନେ ହେଉଛି ତୁମ ଧନ ହରାଇଛ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି। ଏହା ମୁକ୍ତ ସଂଗ ଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ — କାରଣ କହ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଅହଂ ତୁ ପୃଥିଵୀଂ ଯାତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵୋତ୍ତମମିତି । ପୁଷ୍କରଂ ଚ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ କାଶୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ତଥା

ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଯାତ୍ରା କରିଛି, ଭାବିଛି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ ଓ ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି।

ହରିକ୍ଷେତ୍ରଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ଶ୍ରୀରଙ୍‌ଗଂ ସେତୁବନ୍ଧନମ୍ । ଏଵମାଦିଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଭ୍ରମମାଣ ଇତସ୍ତତଃ

ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୁରିଛି।

ନାପଶ୍ଯଂ କୁତ୍ରଚିତ୍ ଶର୍ମ ମନସ୍ସଂତୋଷକାରକମ୍ । କଲିନାଧର୍ମମିତ୍ରେଣ ଧରେଯଂ ବାଧିତାଧୁନା

ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିବା ସୁଖ ମିଳିଲି ନାହିଁ; ଏବେ ପୃଥିବୀ କଳିଯୁଗର ଅଧର୍ମ ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ।