श्रीमद्भागवतमाहात्म्यम् - प्रथमोऽध्यायः नारदसनकादिसमागमः, नारदकर्तृकं भक्तिज्ञानवैराग्य वृत्तान्तनिवेदनं च - (अनुष्टुप्) सच्चिदानन्दरूपाय विश्वोत्पत्त्यादिहेतवे । तापत्रयविनाशाय श्रीकृष्णाय वयं नुमः
ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖର ନାଶକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଅଛୁ।
(वसंततिलका) यं प्रव्रजन्तमनुपेत्यमपेतकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव । पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽभिनेदुः तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि
ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯିଏ ବିରକ୍ତି ନେଇ ବାହାରିଯିବାବେଳେ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଗଛମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ଡାକିଥିଲେ, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରେ।
(अनुष्टुप्) नैमिषे सूतं आसीनं अभिवाद्य महामतिम् । कथामृत रसास्वाद कुशलः शौनकोऽब्रवीत्
ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ, ସୂତଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ଗଭୀର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କଥାମୃତର ଆସ୍ୱାଦନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଶୌନକ କହିଲେ।
शौनक उवाच - अज्ञानध्वान्तविध्वंस कोटिसूर्यसमप्रभ । सूताख्याहि कथासारं मम कर्णरसायनम्
ଶୌନକ କହିଲେ – ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂତ, ମୋ ପାଇଁ କଥାର ସାର ଯାହା କାନର ଆମୃତ, ସେହି କଥା ମୋତେ କୁହ।
भक्तिज्ञानविरागाप्तो विवेको वर्धते महान् । मायामोहनिरासश्च वैष्णवैः क्रियते कथम्
ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ବଡ଼ ବିବେକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ବୈଷ୍ଣବମାନେ କିପରି ମାୟାର ମୋହକୁ ଦୂର କରନ୍ତି?
इह घोरे कलौ प्रायो जीवश्चासुरतां गतः । क्लेशाक्रान्तस्य तस्यैव शोधने किं परायणम्
ଏହି ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସୁର ସ୍ୱଭାବ ପାଇଛନ୍ତି; ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୋଧନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପାୟ କଣ?
श्रेयसां यद् भवेत् श्रेयः पावनानां च पावनम् । कृष्णप्राप्तिकरं शश्वत् साधनं तद्वदाधुना
ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ପବିତ୍ରତମ, ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଯାହା କୃଷ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ, ସେହି ଉତ୍ତମ ଉପାୟକୁ ଏବେ ଆମକୁ କୁହ।
चिन्तामणिर्लोकसुखं सुरद्रुः स्वर्गसंपदम् । प्रयच्छति गुरुः प्रीतो वैकुण्ठं योगिदुर्लभम्
ଚିନ୍ତାମଣି ଲୋକର ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସମ୍ପଦ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଗୁରୁ ଯେଉଁ ଭୈକୁଣ୍ଠ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
सूत उवाच - प्रीतिः शौनक चित्ते ते ह्यतो वच्मि विचार्य च । सर्वसिद्धान्त निष्पन्नं संसरभयनाशनम्
ସୂତ କହିଲେ – ଶୌନକ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଓ ସଂସାର ଭୟର ନାଶକ ଉପଦେଶ କହିବି।
भक्त्योघवर्धनं यच्च कृष्णसंतोषहेतुकम् । तदहं तेऽभिधास्यामि सावधानतया श्रृणु
ଯାହା ଭକ୍ତିର ବନ୍ୟା ବଢ଼ାଏ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣ।
कालव्यालमुखाग्रास त्रासनिर्णाशहेतवे । श्रीमद्भागवतं शास्त्रं कलौ कीरेण भाषितम्
କାଳର ସର୍ପମୁଖର ଭୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, କଳିଯୁଗରେ କୀର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର କହାଯାଇଛି।
एतस्माद् अपरं किंचिद् मनःशुद्ध्यै न विद्यते । जन्मान्तरे भवेत् पुण्यं तदा भागवतं लभेत्
ମନ ଶୁଧି ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଥିଲେ ଏହି ଭାଗବତ ମିଳେ।
परीक्षिते कथां वक्तुं सभायां संस्थिते शुके । सुधाकुंभं गृहीत्वैव देवास्तत्र समागमन्
ପରୀକ୍ଷିତ ସଭାରେ ବସି କଥା ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ଶୁକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଳ ଭରି ଅମୃତ ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ।
शुकं नत्वावदन् सर्वे स्वकार्यकुशलाः सुराः । कथासुधां प्रयच्छस्व गृहीत्वैव सुधां इमाम्
ଶୁକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ କୁଶଳ ଦେବତା କହିଲେ – ଆମେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ଆଣିଛୁ, ତାହା ନେଇ, ଆମକୁ କଥାର ଅମୃତ ଦିଅ।
एवं विनिमये जाते सुधा राज्ञा प्रपीयताम् । प्रपास्यामो वयं सर्वे श्रीमद्भागवतामृतम्
ଏଭଳି ବିନିମୟ ହେଲାପରେ, ରାଜା ଅମୃତ ପିଇବେ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଅମୃତ ପିବିବା।
क्व सुधा क्व कथा लोके क्व काचः क्व मणिर्महान् । ब्रह्मरातो विचार्यैवं तदा देवाञ्जहास ह
ଏହି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ଅମୃତ, କେଉଁଠି କଥା, କେଉଁଠି କାଚ, କେଉଁଠି ବଡ଼ ମଣି? ବ୍ରହ୍ମରାତ୍ନ ଏପରି ବିଚାର କରି ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ହସିଲେ।
अभक्तान् तांश्च विज्ञाय न ददौ स कथामृतम् । श्रीमद्भागवती वार्ता सुराणां अपि दुर्लभा
ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଅଟୁଟି ଜାଣି, ସେ କଥାର ଅମୃତ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର କଥା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
राज्ञो मोक्षं तथा वीक्ष्य पुरा धातापि विस्मितः । सत्यलोक तुलां बद्ध्वा तोलयत् साधनान्यजः
ରାଜାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖି, ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ତୁଳା ବାନ୍ଧି, ଅଜ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟମାନେ ତୁଳିଲେ।
लघून्यन्यानि जातानि गौरवेण इदं महत् । तदा ऋषिगणाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः
ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
मेनिरे भगवद्रूपं शास्त्रं भागवतं कलौ । पठनात् श्रवणात् सद्यो वैकुण्ठफलदायकम्
ସେମାନେ ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଭଗବାନଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରରେ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ବୈକୁଣ୍ଠ ଫଳ ମିଳେ।
सप्ताहेन श्रुतं चैतत् सर्वथा मुक्तिदायकम् । सनकाद्यैः पुरा प्रोक्तं नारदाय दयापरैः
ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ଦୟାମୟ ସନକାଦି ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
यद्यपि ब्रह्मसंबंधात् श्रुतमेतत् सुरर्षिणा । सप्ताहश्रवणविधिः कुमारैस्तस्य भाषितः
ଯଦ୍ୟପି ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ଦେବ ଋଷିଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରିବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁମାରମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ।
शौनक उवाच - लोकविग्रहमुक्तस्य नारदस्यास्थिरस्य च । विधिश्रवे कुतः प्रीतिः संयोगः कुत्र तैः सह
ଶୌନକ କହିଲେ — ନାରଦ ଯିଏ ସଂସାର ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଚଳିତ, ସେ କିପରି ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନେହ କିମ୍ବା ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିପାରିବେ?
सूत उवाच - अत्र ते कीर्तयिष्यामि भक्तियुक्तं कथानकम् । शुकेन मम यत्प्रोक्तं रहः शिष्यं विचार्य च
ସୂତ କହିଲେ — ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତରେ, ଶିଷ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି, କହିଥିଲେ।
एकदा हि विशालायां चत्वार ऋषयोऽमलाः । सत्सङ्गार्थं समायाता ददृशुस्तत्र नारदम्
ଏକଥର ବିଶାଳା ନଗରରେ ଚାରିଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ଋଷି ସତ୍ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
कुमाराः ऊचुः - कथं ब्रह्मन् दीनमुखं कुतश्चिन्तातुरो भवान् । त्वरितं गम्यते कुत्र कुतश्चागमनं तव
କୁମାରମାନେ କହିଲେ — ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ଏବଂ ମନ ଚିନ୍ତାରେ ଭରିଛି? ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? କେଉଁଠି ତୁରନ୍ତ ଯାଉଛ?
इदानीं शून्यचित्तोऽसि गतवित्तो यथा जनः । तवेदं मुक्तसङ्गस्य नोचितं वद कारणम्
ଏବେ ତୁମେ ମନରେ ଶୂନ୍ୟ ଲାଗୁଛ, ମନେ ହେଉଛି ତୁମ ଧନ ହରାଇଛ, ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି। ଏହା ମୁକ୍ତ ସଂଗ ଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ଶୋଭା ଦେଉନାହିଁ — କାରଣ କହ।
नारद उवाच - अहं तु पृथिवीं यातो ज्ञात्वा सर्वोत्तममिति । पुष्करं च प्रयागं च काशीं गोदावरीं तथा
ନାରଦ କହିଲେ — ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଯାତ୍ରା କରିଛି, ଭାବିଛି ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ ଓ ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି।
हरिक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं श्रीरङ्गं सेतुबन्धनम् । एवमादिषु तीर्थेषु भ्रममाण इतस्ततः
ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁଁ ଏଠାରୁ ସେଠା ଘୁରିଛି।
नापश्यं कुत्रचित् शर्म मनस्संतोषकारकम् । कलिनाधर्ममित्रेण धरेयं बाधिताधुना
ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିବା ସୁଖ ମିଳିଲି ନାହିଁ; ଏବେ ପୃଥିବୀ କଳିଯୁଗର ଅଧର୍ମ ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ।