ସପ୍ତ ମାସ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି, ତଥାପି ତୁମ ଚୋଟ ଭାଇ ଭୀମସେନ ଫେରି ଆସିନାହିଁ; କିଏଁ, ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି। ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥା କି ସତ୍ୟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ଯେ ଭଗବାନ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ଲୀଳା ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ପରିବାର, ମାନ୍ୟ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲାଭ କରିଥିଲୁ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖ, ଦିବ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଶରୀର ଉପରେ ଏହା ଆସିଛି, ଆମକୁ ଭୟ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଦେଉଛି। ମୋ ଜଂଘା, ଚକ୍ଷୁ, ହାତ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିଯାଉଛି, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କିଛି ଅପଶକୁନ ଆସୁଛି। ଦିନ ଉଠିବା ସମୟରେ ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ନରୀ କୁଆଁ ହୁଁ ହୁଁ କରୁଛି, ଏବଂ ଏହି କୁକୁର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମୋତେ ଉଠି କାନ୍ଦୁଛି। ପଶୁମାନେ ମୋ ଦାହିନା ବାମ ଦିଗରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ହାଇଁ ହାଇଁ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ଏହି ପରିବା ଏବଂ ଉଲ୍ଲୁ ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି, ଏବଂ ରାତିରେ ଉଲ୍ଲୁ ଚିତ୍କାର କରୁଛି; ଏହି ଅନିଦ୍ରା ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ। ଦିଗ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ସହିତ ଦିଗନ୍ତ କମ୍ପିଯାଉଛି, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତୁଡ଼ି ଏବଂ ବିଜୁଳି ଦେଖାଯାଉଛି। ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଏବଂ ଅନ୍ଧାର ଛଡ଼ି ଦେଉଛି; ମେଘମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ହରାଇଯାଇଛି, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଏକାଉଁ ହେଉଛନ୍ତି, ଆକାଶ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଛି ଏବଂ ଅଜଣା ଚରାଚର ତାହାରେ ଭରିଯାଇଛି। ନଦୀ ଏବଂ ଝରଣା ଅସ୍ଥିର, ହ୍ରଦ ଏବଂ ମନ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ଘି ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ତେଜ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ସମୟ କଣ ଆଣିବ? ଛେଉଁ ତା ଦୁଧ ନଖାଉଛି, ଗାଁ ଦୁଧ ଦେଉନାହିଁ; ଗାଁ ଅଶ୍ରୁଭରା ମୁହଁରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମେଢ଼ାମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ପ୍ରସ୍ବେଦ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ କମ୍ପିଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ପୁର, ଗ୍ରାମ, ଉଦ୍ୟାନ, ହ୍ରଦ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କର ଚମକ ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ହରାଇଯାଇଛି। ଏହି ଦୁଃଖ କଣ ଦେଖାଉଛି? ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୃଥିବୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ନିହିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ହରାଇଦେଇଛି; ଏହି ଭୂମି ତାଙ୍କର ଉନ୍ନତି ହରାଇଯାଇଛି। ଏପରି ଭାବିବା ସମୟରେ, ଏହି ଅପଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ଥିର ମନ ନେଇ, ଏକ ମକରଧ୍ୱଜ ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯାଦବମାନେ ରହିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପାଦ ପରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପରି ନୁହଁ, ଦୁଃଖିତ, ମୁହଁ ନମାଇଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯାହାର ହୃଦୟ ଚିନ୍ତିତ ଏବଂ ଚେହେରା ବଦଳିଯାଇଥିଲା, ରାଜା ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ନାରଦଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଅନର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦଶାର୍ହ, ଆହୁକ, ସାତ୍ୱତ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୂର, ଆମ ମାମା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଆମ ମାମା ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କି? ସାତ ଭଉଣୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତାଙ୍କ ଦାମାନେ, ଦେବକୀ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତେ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଆହୁକ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଏବଂ ଭାଇ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ହ୍ରିଦିକା ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ, ଅକୃରା, ଜୟନ୍ତ, ଗଦା, ସରଣା କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତ୍ରୁଜିତ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ କି? ରାମ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାୟକ, କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି କି? ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ସୁସ୍ଥ କି? ଅନିରୁଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ଭାବନାରେ ଗଭୀର, ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଶୁଭ ଅଛନ୍ତି କି? ସୁଷେଣ, ଚାରୁଦେଶ, ସାମ୍ବା—ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ—ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଷ୍ଣିମାନେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ରିଷଭା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ, ସୁସ୍ଥ କି? ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରିଷାନ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାତ୍ୱତମାନେ—ସୁସ୍ଥ କି? ରାମ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭୁଜା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଏହି ସମସ୍ତେ ସୁରକ୍ଷିତ କି? ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତେ ଆମର କୁଶଳ ମନେ କରନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ପ୍ରେମଶୀଳ, ସୁଧର୍ମା ନଗରରେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ, ଏହି ଆଦି, ଅନନ୍ତ ମିତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ, ଯାଦୁବଂଶର ସାଗରରେ ରହିଛନ୍ତି କି? ଯାଦବମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ଭଳି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳିଥିଲେ। ସତ୍ୟା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶୋଳେ ହଜାର ମହିଳା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନେ ଠାରୁ ରୂପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରେ ସେବା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟାମାନେ ପାଇଥିବା ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାଦବମାନେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜା ଦ୍ୱାରା, ସମୟରେ ଭୟ ନ ରଖି, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସୁଧର୍ମା ସଭାଗୃହକୁ ନିଜ ପାଦରେ ଜବରଦସ୍ତି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ରହୁଛ କି? ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗୁଛି ତୁମ ଚମକ ହରାଇଯାଇଛି। ତୁମେ କିଛି ପାଇନାହିଁ କି, ଅବମାନିତ ହେଲ କି, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଲ କି? ତୁମେ କି ଅପଶକୁନ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନିଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେଲ କି? ଚାହିଁଥିବା ଅନୁରୋଧକମାନେ ପାଇଁ ଦେବାକୁ ବଞ୍ଚି ଗଲ କି, କିମ୍ବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କଲ ନାହିଁ କି? ଅନୟ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଁ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗି, ମହିଳା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀବ ଆସିଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲ କି? ଏକ ଅନୁଚିତ ମହିଳା କିମ୍ବା ଯାହାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ତୁମ ସାଥୀ ହୋଇଥିବା ମହିଳା କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲ କି? ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅବନତ ମାର୍ଗରେ ହାରିଗଲ କି? ଏକାନ୍ତ ଭାବରେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲ କି?