କାଳ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖି, ଏହାର ଉତ୍ତାନ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ, ଆମ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କୃତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ସାତ ମାସ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି, ତଥାପି ତୁମର ଭାଉଣୀ ଭୀମସେନ ଫେରି ନାହାନ୍ତି, କାହିଁକି ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ କହିଥିବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି କି? ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଭୂଲୀଳା ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି କି? ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଜୟ ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲାଭ କରିଥିଲୁ। ଦେଖ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ, ପୃଥ୍ୱୀ ଓ ଦେହରେ ଯେଉଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏମିତି ଭୟ ଓ ଅସ୍ମିତି ଭରି ଦେଉଛି। ମୋ ଜଂଘା, ଆଖି ଓ ବାହୁ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପିଛି, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି; ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ଏଠି ଜଳନ୍ତି ମୁହଁ ଥିବା ମହିଳା ଖଣ୍ଡା ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ହୁଁକାରି ଉଠୁଛି; ଏଠି କୁକୁର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ମୋତେ ଦେଖି କୁହୁଛି। ପଶୁମାନେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ମୋ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି; ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ଏହି ପରିବା ଏକ ଅଶୁଭ ସୂଚନା ଦେଉଛି। ଏଠି ଏକ ଅଶୁଭ ପରିବା, ଏକ ଉଲୁ, ଏବଂ ରାତିରେ ଚିଲିକିଥିବା ଉଲୁକ ମୋର ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି; ଏହା ନିଦ୍ରାହୀନତା ଓ ଶୂନ୍ୟତାକୁ ସୂଚାଏ। ଦିଗମାନେ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଓ ଦିଗନ୍ତ ଉପ୍ରେ କମ୍ପନ ହେଉଛି, ଭୟଙ୍କର ବଜ୍ରପାତ ଓ ମେଘ ଗର୍ଜନ ହେଉଛି। ପବନ ବିପରୀତ ଭାବରେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧାର ଛାଡ଼ୁଛି; ମେଘମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏହା ଅତି ଭୟଙ୍କର। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଏକାଉଁଠି ଆଉଁଠି ଧକ୍କା ଖାଉଛନ୍ତି, ଦିଗବନ୍ଧୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛି ଓ ଅଜଣା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଛି। ନଦୀ ଓ ଝରଣାମାନେ ଉତ୍ତେଜିତ, ହ୍ରଦ ଓ ମନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର; ଘୃତ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଜଳୁନାହିଁ। ଏହି ସମୟ କଣ ନେଇଅସିବ? ଛୁଆ ଗାଈ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ପିଉନାହାନ୍ତି, ଗାଈମାନେ ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି; ବଳଦମାନେ ଖୁସି ହେଉନାହାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଘାମ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, କମ୍ପିଛନ୍ତି; ଏହି ସହର, ଗ୍ରାମ, ବାଗିଚା, ହ୍ରଦ ଓ ଆଶ୍ରମମାନେ ତାଙ୍କର ଚମକ ଓ ଆନନ୍ଦ ହରାଇଦେଇଛି। ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କଣ ସୂଚାଉଛି? ମୋ ମନେ ହେଉଛି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସାଙ୍ଗମାନେ ବିହୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ହରାଇଛି। ଏପରି ଭାବରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ବସିଥିବାବେଳେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅପଶକୁନରେ ଭରିଥିବା ସମୟରେ, ବନରେ ବନରେ ଧ୍ୱଜ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଯଦୁପୁରୀ ଦ୍ୱାରକାରୁ ଫେରିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ ଅର୍ଜୁନ ପୂର୍ବ ଭଳି ନୁହଁ, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦୁଃଖିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଛି। ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି ଚିନ୍ତିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନାରଦଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଅନର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଆମ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ—ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦଶାର୍ହ, ଆହୁକ, ସାତ୍ୱତ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ—ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୂର, ଆମ ମାମା ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆମ ମାମା ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତ ଭଉଣୀ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ବୋହୁ, ଦେବକୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଆହୁକ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଅଛନ୍ତି କି? ହୃଦିକା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅକୃର, ଜୟନ୍ତ, ଗଦ, ଶରଣା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତୃଜିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳରାମ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ରତିରେ ଗଭୀର, ସେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରୁଛି କି? ସୁଷେଣ, ଚାରୁଦେଶ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ କୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୌରୀଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ—ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରୀଷାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ୍ୱତମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ସେମାନେ ଆମ ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ସୁଧର୍ମା ନଗରରେ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ, କ୍ଷେମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହି ଆଦିପୁରୁଷ, ସେ ଅନନ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ଯଦୁବଂଶର ସମୁଦ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଯଦୁମାନେ ନିଜ ସହରରେ ଗୌରବ ପାଉଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ବିରାଟ ନାୟକମାନେ ପରି ଖେଳୁଛନ୍ତି। ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ମହିଳା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସେବା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟାମାନେ ପାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦୁମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ସାହାଯ୍ୟରେ ସଦା ନିର୍ଭୟ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେବସଭା ‘ସୁଧର୍ମା’କୁ ନିଜ ପଦପଦ୍ମରେ ବଳପୂର୍ବକ ନେଇ ତାହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ସୁସ୍ଥ ଅଛ? ତୁମର ଚେହେରାର ତେଜ ମ୍ଲାନ ଲାଗୁଛି। କିଛି ଲାଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ କି? କିମ୍ବା କେହି ଅପମାନ କଲେ କି? ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଲେ କି? କିଛି ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅପଶକୁନ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଥିତ କଲା କି? ଆଶା ପୂରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ କି? ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମେ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା କି?