ଅର୍ଜୁନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଠିଲେ, ନୟନରୁ ଅଶୁ ଝାଡ଼ିବା ସହିତ ଗଳା ଅବନମ୍ର ଭାବରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦୂର୍ବଳ ଓ ନମ୍ର ଭାବରେ କମ୍ପିତ ଶରୀର ଓ ଅଶୁଭାସିତ କଣ୍ଠରେ କିଛି କହିଲେ। ତାପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଗଲେ, ଏକାଧିକ ମାସ କଟିଗଲା, ତଥାପି ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମୟରେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ ଯେ, କାଳ ଅତି କ୍ରୂର ଭାବରେ ଚାଲିଛି, ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ବିପରୀତ ହେଉଛି, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛନ୍ତି—କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମିଥ୍ୟାରେ ଅନୁପ୍ରେରିତ। ଲୋକମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅଧିକ ଧୂର୍ବଳ ହେଉଛି, ମିତ୍ରତା ମଧ୍ୟ ଏବେ ଅସତ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ମିଶିଯାଇଛି; ପିତା, ମାତା, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଦମ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜଗଡ଼ା ହେଉଛି। ଏପରି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯିବା ସହିତ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କିଛି କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ। ଏବେ ସାତ ମାସ ହେଉଛି, ଆମର ଭାଇ ଭୀମସେନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; କାହିଁକି, ମୁଁ କିଛି ଜାଣି ନାହିଁ। ଏହି କ୍ଷଣ କି ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଥିବା ସମୟ, ଯେପରି ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଭୂମିର ଲୀଳା ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଜୟ ଓ ଏପରି ଅନେକ ଉପଲବ୍ଧି ପାଇଥିଲୁ। ଦେଖ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ—ଦିବ୍ୟ, ଭୂମି ଓ ଶରୀରରେ—ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଆମକୁ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଦେଉଛି। ମୋ ଉରୁ, ଚକ୍ଷୁ, ଓ ଭୁଜା ଏବେ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପିଛି, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଶ୍ରୀମୁଖୀ ଶ୍ରୀଯକ୍ଷୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ହୁଁକାର କରୁଛି; ଏହି କୁକୁର ମୋତେ ଭୟଭୀତ ଅଟୁଟୁ କରୁଛି। ପଶୁମାନେ ମୋ ଦାହିନା ଓ ବାମ ଦିଗରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି; ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଶୁ ଝାଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଏହି ପରିବା ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ ଓ ଉଲ୍ଲୁ ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି; ରାତି ଉଲ୍ଲୁ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଏହି ସବୁ ନିଦ୍ରା ଓ ଶୂନ୍ୟତା ତାଲିକା ଦେଉଛି। ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧୂଆଁ ଭରିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ କମ୍ପି ଉଠିଛି; ବଜ୍ରପାତ ଓ ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଉଛି। ପବନ ରୁକ୍ଷ ଭାବରେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧାର ଭରିଦେଉଛି; ମେଘ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛି, ଏହି ସବୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛି, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଧକ୍କା ଖାଉଛନ୍ତି; ଆକାଶ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଓ ଅଜଣା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଯାଇଛି। ନଦୀ ଓ ଝରଣାମାନେ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇଯାଇଛି, ହ୍ରଦ ଓ ମନମାନେ ମଧ୍ୟ; ଘୃତ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଭାସି ନାହିଁ। ଏହି କାଳ କ’ଣ ନେଇଯିବ? ଖୁଣାମାନେ ମାଝରୁ ଦୁଧ ନାହିଁ ପିଉଛନ୍ତି, ଗାଉମାନେ ଦୁଧ ଦେଉନାହିଁ; ଗାଉମାନେ ଅଶୁ ଝାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଅଣ୍ଡ ମଣ୍ଡର ଶୂଣ୍ଯତା ଅଛି। ଦେବତାମାନେ ଅଶୁ ଝାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ଘମ ଆସୁଛି, କମ୍ପି ଉଠୁଛନ୍ତି; ଏହି ସହର, ଗ୍ରାମ, ବଗିଚା, ହ୍ରଦ, ଆଶ୍ରମମାନେ ତାଙ୍କର ଚମକ ଓ ଆନନ୍ଦ ହରାଇଛନ୍ତି। କ’ଣ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଉଛି? ମୋ ମନେ ଭାବୁଛି, ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କେତ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଭୂମି ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଖୋଇ ଦେଉଛି, ଏବଂ ଏହା ତାଙ୍କର ସମୃଦ୍ଧି ହରାଇଛି। ଏପରି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କେତରେ ଅସ୍ଥିର ମନ ନେଇ, ମନ୍ଦିର ଝଣ୍ଡା ଧାରଣ କରିଥିବା ଅର୍ଜୁନ ଯଦୁପୁରୀରୁ ଫେରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଦେଖିଥିଲେ ତାହା ଭଳି ନୁହେଁ, ଚିନ୍ତିତ ଭାବରେ, ମୁଖ ନମ୍ର, ଅଶୁ ଝାଡ଼ୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚରଣରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଓ ବଦଳିଥିବା ଚେହେରା ଦେଖି, ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରମାନେ ଥିଲେ, ନାରଦଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ଆନାର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଆମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ—ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦଶାର୍ହ, ଆହୁକ, ସାତ୍ୱତ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ—ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୂର, ଆମର ମାମା, ଓ ତାଙ୍କର ଜଣା ଭାଇ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ସପ୍ତ ଭଉଣୀ, ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ତାଙ୍କର ଝିଅମାନେ, ଦେବକୀ ସହିତ ସମସ୍ତେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଆହୁକ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଓ ଭାଇ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ହ୍ରିଦିକା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅକ୍ରୁର, ଜୟନ୍ତ, ଗଦା, ଶରଣା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତ୍ରୁଜିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ରାମ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାଥ, ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଅନେକ ଭାବରେ ଅନୁଗ୍ରହିତ, ବୃଦ୍ଧି ଅଛି କି? ସୁଶେନ, ଚାରୁଦେଶ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁଅ ସାମ୍ବ, ଏବଂ କାର୍ଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ରିଷଭା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ—ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରୀଷାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ୍ୱତମାନେ—ସମସ୍ତେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭୁଜାରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି କି? ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ଆମର ମଙ୍ଗଳ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ସୁଧର୍ମା ନଗରରେ ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି? ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଆଦି ଅନନ୍ତ ମିତ୍ର, ଯଦୁବଂଶର ସମୁଦ୍ରରେ ଅଛନ୍ତି କି?