ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନାରଦ ଋଷି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ନାରଦ ଋଷି କହିଲେ, “ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ମୋହ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ଛାଡି ଦେଇ, ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଚଳ ଥିବେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ ।” ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ନାରଦ ଜଣାଇଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆଜିରୁ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ଏବଂ ଶରୀର ଆଗରେ ଅଂଗାର ହେଇଯିବ ।” ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସତୀ ଭାର୍ୟା ଏବଂ ଦେଉଁ ଭାଉ ଆଗରେ ଦଉଁ ଅଭିମାନ କରି ତାଙ୍କ ପତି ଶରୀର ଆଗରେ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଦଉଁ ଦେଖିବେ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଖବର ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶର ଅନୁବଂଶଜ ଭିଦୁର, ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟ ନେଇ, ତିନି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବେ । ଏପରେ, ନାରଦ ଏବଂ ତୁମ୍ବୁରୁ ଦୁଇଜଣ ଦେବଲୋକକୁ ଉଡ଼ି ଯାଇବେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡି ଦେଇବେ । ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ବସୁଦେବ, ଯିଏ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଭ୍ରଜ ଓ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବୃଦ୍ଧି ହେଉଛି । ସେଠାରେ, ଅଜୟ ଭଗବାନ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ଦେଶରେ ମାନବ ଓ ପଶୁ ଏକାଠି ମିତ୍ର ଭଳି ବସୁଥିଲେ; ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସହ ନିର୍ଭୟ ରହୁଥିଲେ । ସେଠାରେ, ଏକା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ ଅପାର ଜ୍ଞାନର ଧାରୀ, ଗୋପାଳ ପିଲା ଭଳି ଗୋ-ଫାଲା ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଖୋଜି ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ହାତରେ ଭୋଜନ ନେଇ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଯାନ ଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତରି, ଦୂର୍ବା ଶଳା ଭଳି ଭୂମିରେ ନମି, ଚାରିଟିଏ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ଛୁଇ, ଆନନ୍ଦ ଲୁହାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ । ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ଥର ଉଠି, ପୁନି ପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ି, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଉପକ୍ରମ ଚିନ୍ତା କରି ଉଠିବେ । ପରେ, ଆଖି ଚୁମି, ଗଲା ନମାଇ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାତ ଯୋଡି, ଭୟ ଓ ନମ୍ରତାରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଲୁହାରେ ଭରିତ କଣ୍ଠରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ସୂତ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଲେ—ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି । କିନ୍ତୁ ଅନେକ ମାସ କଟିଗଲା, ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ଏଠାରେ, କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ—ବିପରୀତ ଶକ୍ତିର ଗତି, ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ଭଙ୍ଗ, ଲୋକମାନେ ତ୍ରାସ, ଲୋଭ ଓ ମିଥ୍ୟାରେ ଅନୁବୃତ୍ତି । ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ମିତ୍ରତା ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ ଭରିଯାଇଛି, ପିତା, ମାତା, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଦମ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମତଭେଦ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏପରି ଦୁଃସମୟ ଆସିବା ସହ, ରାଜା ଦେଖିଲେ ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମ ଆଗ୍ରହ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି, ତେଣୁ ତିନି ନିଜ ଭାଇକୁ କହିଲେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ, “ଅର୍ଜୁନକୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପଠାଇଥିଲି, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ । ସାତ ମାସ ହେଲା, ତୁମ ଭାଇ ଭୀମସେନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; କାହିଁକି, ମୁଁ ଜାଣିନି । ଦିବ୍ୟ ଋଷି କହିଥିବା ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି କି, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଭୂଲୋକ ଲୀଳା ଛାଡିବେ? ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଜୟ, ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ମିଳିଥିଲା ।” “ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଖ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବ, ଭୂତଳ, ଶରୀରରେ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି, ଆମେ ଭୟ ଓ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଭରିଯାଉଛୁ । ମୋ ଜଘନ, ଚକ୍ଷୁ, ଭୁଜା ପୁନି ପୁନି କମ୍ପିତ ହେଉଛି, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅଶୁଭ ଆସୁଛି ।” “ଅଗ୍ନିମୁଖ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଜ୍ୟାକାଲ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ହୁଁ କରୁଛି; ଏହି କୁକୁର ମୋତେ ଭୟଭୀତ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରୁଛି । ପଶୁମାନେ ମୋ ଦଉଁ ଦଉଁ ଦିଆଁ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଲୁହା ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି । ଏହି ଟିଉଁ ପରିବା ଓ ଉଲୁ, ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି, ରାତି ଉଲୁ ଚିତ୍କାର କରୁଛି—ଏହି ଅନିଦ୍ରା ଓ ଶୂନ୍ୟତା ପ୍ରତିକ ।” “ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ସହ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ କମ୍ପିତ, ବଡ଼ ମେଘ ଗର୍ଜନ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ ଚମକୁଛି । ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବରେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧାର ଚାରିପାଖରେ ବିକ୍ରିତ; ମେଘ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛି ।” “ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ହ୍ରାସ, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଟକ୍କର ଖାଉଛନ୍ତି, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି, ଅଜଣା ଜୀବ ଭରିଯାଇଛି । ନଦୀ, ଝରଣା ଉତ୍ତେଜିତ, ହୃଦୟ ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର, ଘୀ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ନାହିଁ । ଏହି ସମୟ କଣ ଆଣିବ ?” “ବଛାମାନେ ମାଝୁ ଦୁଧ ଖାଉ ନାହିଁ, ଗାଉମାନେ ଦୁଧ ଦେଉ ନାହିଁ; ଗାଉମାନେ ଲୁହାରେ ଭରିତ ମୁହଁ ନେଇ କାନ୍ଦି, ଉଣ୍ଟ ଖୁସି ନାହିଁ । ଦେବତାମାନେ କାନ୍ଦି, ଘମ ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି, କମ୍ପିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମ, ସହର, ଉଦ୍ୟାନ, ହ୍ରଦ, ଆଶ୍ରମ ତାଙ୍କ ଭୂଷା ଓ ଆନନ୍ଦ ହାରାଇଛି । କଣ ଦୁଃଖ ଆସୁଛି ?” “ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅନୁୟାୟୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଭୂମି ନିଜ ସମୃଦ୍ଧି ହାରାଇଛି ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ, ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିବାବେଳେ, ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱଜ ଭାଇ ଅର୍ଜୁନ ଯଦୁପୁରୀରୁ ଫେରିଲେ । ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଭଳି ନ ଦେଖି, ତଳ ମୁହଁ ନେଇ, ଆଖି ଲୁହା ଝଡ଼ାଉଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ । ଭାଇର ହୃଦୟ ଦୁଃଖ ଭରା ଓ ଚେହେରା ବଦଳିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ, ନାରଦଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଅନାର୍ତ୍ତ ନଗରରେ ଆମ ଆତ୍ମୀୟ—ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦଶାର୍ହ, ଆହୁକ, ସାତ୍ୱତ, ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ଶୂର, ଆମ ମାମା, ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ସାତ ଭଉଣୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଅନ୍ୟ ମାମା, ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଜାଇଁମାନେ, ଦେବକୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି?