ଏଉଁଠି, ସଠିକ୍ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ସେ ମନେ ଶାନ୍ତି ଓ ନିର୍ମୋହତା ସହିତ କେବଳ ପାଣି ପିଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଆସନ ଓ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଥିଲେ, ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିବାରଣ କରି, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ରଜ ଓ ତମୋଗୁଣର ଅଶୁଦ୍ଧିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲୀନ କରି, ଯେଉଁ ଦେହୀ ସେଇ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବିଲୀନ କରିଦେଇଥିଲେ—ଯେପରି ଘଡ଼ିର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଆକାଶ ମହାକାଶରେ ଲୟ ହୁଏ। ମାୟା ଓ ତାହାର ଗୁଣ ଶେଷ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଏକ ଷ୍ଟମ୍ଭ ପରି ଅଚଳ ରହିଥିଲେ। ଏହିପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ। ହେ ରାଜନ୍, ଆଜିଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ସେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ଓ ଏହା ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯିବ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଭାଉଜ ଙ୍କ ସହିତ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହି, ପତିଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିବେ। ଏଉଁ ଚମତ୍କାର ସୂଚନା ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶୀ ଵିଦୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଷାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତଁପରେ ପୁନି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଯିବେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଦୁଃଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ। ଏହି ଚମତ୍କାର କ’ଣ? ଏହି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ, ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟରେ, ଭ୍ରଜବାସୀ ଓ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମରେ ଭରିଉଠିଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମଣିଷ ଓ ପଶୁ, ପ୍ରାକୃତିକ ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଭୂମିରେ ମିଶି ମିତ୍ର ଭାବରେ ବସୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଜୟ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ବସୁଥିଲେ, ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ। ସେଠାରେ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର, ଅନନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ୍, ଯାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଅପାର, ଗୋପାଳକ ଶିଶୁ ପରି ଚରଣ କରୁଥିଲେ, ପୂର୍ବର ପରି ବଛା ଓ ସଙ୍ଗୀମାନେକୁ ଖୋଜୁଥିଲେ, ହାତରେ ଭୋଜନ ଧରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଦୃଶ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେଖିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଦେଖି, ନିଜ ବିମାନରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତରି, ପୃଥିବୀରେ ଶିର ନମାଇ, ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଇଁ, ଆନନ୍ଦ ନୟନ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ପୁନି ପୁନି ଉଠି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି ଥିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ଦେଖିଥିବା ତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ବସିଯାଇଥିଲେ। ଏହିପରେ, ଧୀରେ ଉଠି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଛି, ଗଳା ନମ୍ର କରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ନିର୍କ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ଦୂଇହାତ ଜୋଡି, ନମ୍ରତା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶରୀର କମ୍ପିତ, ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୂତ ଗ୍ରାମୀଣ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ— କିଛି ମାସ କଟିଗଲା, ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟାନକ ଓ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ସମୟର ଭୟଙ୍କର ଗତି, ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟମର ଉଲ୍ଟା ଚଳନ, ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଅଧୋଗତି ଦେଖିଲେ—କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଓ ମିଥ୍ୟାରେ ଚଳିଥିଲେ। ମାନବ ସମ୍ପର୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଚତୁରତାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ମିତ୍ରତା ମଧ୍ୟ ଧୋକାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା, ପିତା, ମାତା, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ବଢ଼ି ଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଭୟାନକ ସଙ୍କେତ ଦେଖି, ରାଜା ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇକୁ କହିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ଏବେ ସାତ ମାସ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି, ତୁମର ଛୋଟ ଭାଇ ଭୀମସେନ ଫେରି ନାହାନ୍ତି; କାହିଁକି ଏହା ଘଟିଛି, ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ। ଏହି କି ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ କଥାମାନ୍ୟ ଦିନ ଆସିଛି, ଯେଉଁପରି ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଲୀଳା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ତ୍ରୀ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ, ଏବଂ ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କରିଥିଲୁ। ଏହି ଭୟାନକ ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଥ, ଦେବୀୟ, ପୃଥିବୀୟ, ଦେହୀୟ—ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶୁଭ, ଆମକୁ ଭୟ ଓ ଅବାକ୍ କରୁଛି। ମୋ ଉରୁ, ଚକ୍ଷୁ, ଓ ହାତ ବାରମ୍ବାର କମ୍ପି ଉଠୁଛି, ମୋ ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚିତ ଏକ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ଆସୁଛି। ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଶୀୟାଳ ଉଦୟ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି; ଏବଂ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି କୁକୁର ମୋତେ ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି। ପଶୁମାନେ ବାମ ଓ ଡାହାଣପଟେ ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଶ୍ରୁ ପ୍ରବାହ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ପାଲି, ମୃତ୍ୟୁ ଦୂତ, ଏବଂ ପେଚା, ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି, ଏବଂ ରାତିରେ ପେଚାର ଚିତ୍କାର ନିଦ୍ରାହୀନତା ଓ ଶୂନ୍ୟତାର ସୂଚନା ଦେଉଛି। ଦିଗ୍ବଳୟ ଧୂଁଆରେ ଭରିଯାଇଛି, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ପର୍ବତ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି, ଭୟଙ୍କର ବିଜୁଳି ସହିତ ଭାରି ଗର୍ଜନ ହେଉଛି। ପବନ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବରେ ବହୁଛି, ଧୂଳି ଓ ଅନ୍ଧକାର ଛଡ଼ାଉଛି; ମେଘ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛି, ବିପଦ୍ର ସୂଚନା ଦେଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଟକ୍କର ଖାଉଛନ୍ତି, ଦିଗ୍ବଳୟ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଛି, ଅଜଣା ଚରିତ୍ରମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ନଦୀ ଓ ଝରଣାମାନେ ଅସ୍ଥିର, ହୃଦୟ ଓ ହ୍ରଦ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର; ଘି ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳି ଉଠୁନାହିଁ। ଏହି ସମୟ କ’ଣ ନେଇ ଆସିବ? ବଛାମାନେ ମାଆ ଦୁଧ ଚୁଷୁନାହାନ୍ତି, ଗାଁମାନେ ଦୁଧ ଦେଉନାହାନ୍ତି; ଗାଁମାନେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଉଠ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ କରୁନାହାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ଘମ ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି, କମ୍ପିତ ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ପୁର, ଗ୍ରାମ, ବାଗିଚା, ହ୍ରଦ, ଆଶ୍ରମ ଏହି ଶୋଭା ଓ ଆନନ୍ଦ ହରାଇ ଦେଇଛି। କ’ଣ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ସୂଚିତ କରୁଛି?