ଏହି ସମୟରେ, ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବେ ଭଗବାନ୍ ଯେଉଁ ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ତାହା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ସେଉଁଠାରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ରହିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣମାନେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖନ୍ତୁ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଜଣା ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ, ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡି, ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତ ମୁଖ ହୋଇ ସପ୍ତ ନଦୀରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି କାରଣରୁ ସେ 'ସପ୍ତସିନ୍ଧୁ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିୟମିତ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ବେଦୋକ୍ତ ରୀତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, କେବଳ ପାଣି ପିଇ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ରହିତ। ତିନି ତାଙ୍କ ଶରୀର ଓ ଶ୍ବାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଷଡ୍ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରି, ରାଗ ଓ ତମୋଗୁଣକୁ ହରି ଧ୍ୟାନରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ନିର୍ମଳ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନରେ ତିନି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ମନକୁ ବିଲିନ କରି, ଜ୍ଞାତାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମାରେ ବିଲିନ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ମାଟିର ଘଡ଼ା ଭିତରର ଆକାଶ ବଡ଼ ଆକାଶରେ ବିଲିନ ହୁଏ। ତିନି ମାୟା ଓ ତାହାର ଗୁଣ ନଶ୍ୱର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଏକ ଖମ୍ଭା ପରି ଅଚଳ ରହିଲେ। ଏହି ଭାବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କ ପଥରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ଆସୁ। ହେ ରାଜନ, ଆଜିଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ ସେ ତାଙ୍କ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ଏବଂ ତାହା ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବ। ତାଙ୍କ ସତୀ ଭାର୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ତାଙ୍କ ଭାଉଁଜ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ବାହାରେ ଦଢ଼ାଇ ଦେଖିବେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଖବର ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶଜ ଵିଦୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଷାଦରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ପୁନି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଚାଲିଯିବେ। ଏପରି କଥା କହି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଶବ୍ଦ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟୁଛି—ବସୁଦେବ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରଜବାସୀ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିବା ଭଳି ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମରେ ଭରିଯାଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଅଜୟ ପ୍ରଭୁ ନିବାସ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁ ପ୍ରାଣୀ, ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ମିଶି ମିଳି ଏକାଠି ବସୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ, ଯାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଅପାର, ପୂର୍ବବତ୍ ଗୋପାଳ ଶିଶୁ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଓ ବଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜୁଥିବା, ହାତରେ ଭୋଜନ ଧରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଜାନ୍ତ୍ରଣାରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତରି, ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ମାଥାର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଆନନ୍ଦ ନୟନଜଳରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପୁନିପୁନି ଉଠି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ମହିମାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ବସିଲେ। ତାପରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଉଠି, ନୟନ ମୁଛି, ଗଳା ନମ୍ର କରି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମ୍ରତା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି, କମ୍ପିତ ଓ ଅଶ୍ରୁସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ। ଏଠିଏ, ଏହି ସମୟରେ, ସୂତ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି: ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ସ୍ବଜନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲେ, ତାପରେ କିଛି ମାସ ବିତିଗଲା, ତଥାପି ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଅସାଧାରଣ ସମୟରେ ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ ଯେ କାଳର ଭୟାନକ ପ୍ରଭାବ ଆସିଛି, ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ଉଲ୍ଟାଯାଉଛି, ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମିଥ୍ୟାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ। ସମ୍ପ୍ରତି ବ୍ୟବହାର ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ ପରିଣତ, ମିତ୍ରତାରେ ଧୋଖା, ପିତା-ମାତା, ମିତ୍ର, ଭାଇ, ଦମ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଳେଶ ଆସିଛି। ଏପରି ଅପଶକୁନ ବଢ଼ିବାରେ, ରାଜା ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପଠାଇଥିଲୁ, ସେଉଁଠାରେ ସ୍ବଜନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ। ସାତ ମାସ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି, ତଥାପି ତୁମର ଭାଇ ଭୀମସେନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; କାହିଁକି ଏହା ଘଟିଲା, ମୁଁ ଜାଣିନି। ଦେବ ଋଷି ଯେଉଁ ସମୟର କଥା କହିଥିଲେ, ଏହି କି ସେଇ ସମୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ସମାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ସମ୍ପଦ, ରାଜ୍ୟ, ଭାର୍ୟା, ଜୀବନ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟ ଓ ଏହି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲୁ। ଏହି ଭୟାନକ ଅପଶକୁନ ଦେଖ, ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ—ଦିବ୍ୟ, ଭୂତଳ ଓ ଶରୀରରେ ଭୟାନକ ଓ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହା ଆମକୁ ଭୟ ଓ ବିବ୍ରାନ୍ତିରେ ପକାଇଛି। ମୋ ଜଂଘା, ନୟନ ଓ ବାହୁ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିଯାଉଛି, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚିତ ଅଶୁଭ କିଛି ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି। ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଶିଆଳ ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖି ହୁଏଁ-ହୁଏଁ କରୁଛି; ଏହି କୁକୁର ମୋତେ ଭୟଭୀତ ଭଳି ଚିତ୍କାର କରୁଛି। ପଶୁମାନେ ମୋ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାଖରେ ଚକ୍ର କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ଏହି ପାଲିତ ପକ୍ଷୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଓ ଘୋର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଉଲ୍ଲୁ, ଏହି ସବୁ ନିଦ୍ରାହୀନତା ଓ ଶୂନ୍ୟତାର ସୂଚନା ଦେଉଛି। ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧୂଆଁ ଢାକି ନେଇଛି, ପର୍ବତ ସହିତ ଦିଗ୍ମଣ୍ଡଳ କମ୍ପିତ, ଭୟଙ୍କର ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ମହାନ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଛି। ବାତାସ ଦୂର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଭାବେ ବହୁଛି, ଧୁଳି ଓ ଅନ୍ଧକାର ବଢ଼ିଛି; ମେଘ ରକ୍ତ ବର୍ଷା କରୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ନିର୍ମଳ ନାହିଁ, ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଆଘାତ ହେଉଛନ୍ତି, ଦିଗ୍ମଣ୍ଡଳ ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି ଅଜଣା ଦେବତାମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ନଦୀ-ନଳା ଉତ୍କଳିତ, ସରୋବର ଓ ମନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର; ଘୃତ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳୁନାହିଁ। ଏହି କାଳ କ’ଣ ନେଇଆସିବ?