ରାଜାଙ୍କୁ ନାରଦ ମହାମୁନି ଏକ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ—ଏହି ଜଗତରେ ହସ୍ତବିହୀନ ଜୀବ ହସ୍ତବାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ, ପାଦବିହୀନ ଚତୁର୍ପଦୀଙ୍କର ଭୋଜନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ବଳମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କର ପୋଷଣ। ଏହିପରି ଜୀବନ ଉପରେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚି ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବର ଏକାଧିକ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ—ସମସ୍ତଙ୍କର ଏକାତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଜଗତର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଦେଖିପାରିବେ। ସେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜା, ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ପୋଷକ, ଏବେ କାଳର ରୂପରେ ଅବତରିଛନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ନାଶ କରିବା ପାଇଁ। ଦୈବୀ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା; ଏବେ ସେଉଁଠି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦେଖିବା ଚାଲାଇ ରଖ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଏବଂ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ, ହିମାଳୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାରାକୁ ସାତ ଚ୍ୟାନେଲରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ସାତ ଋଷିଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଅପରିମିତ କୃପା ଦେଲେ; ଏହିପରି ଗଙ୍ଗାକୁ "ସାପ୍ତଧାରା" ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଏଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିୟମିତ ସମୟରେ ନିସ୍ପତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରିବା, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା, ଏବଂ କେବଳ ଜଳ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମନ ଦୃଢ଼, ଅପେକ୍ଷା ନାହିଁ। ତିନି ତାଙ୍କର ଶରୀର ଓ ପ୍ରାଣକୁ ଶାସନ କରି, ଷଡ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିବୃତ୍ତ କରି, ଅଭିଲାଷ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଦୂଷଣକୁ ହରିର ଧ୍ୟାନ କରି ଦୂର କରିଛନ୍ତି; ଏବେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲିନ କରି, ଶରୀରର ଜ୍ଞାତାକୁ ଆତ୍ମାରେ ବିଲିନ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମାରେ ବିଲିନ କରି, ମାଟିରେ ଥିବା ଘଡ଼ିର ଆକାଶ ଯେପରି ବଡ଼ ଆକାଶରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ସେ ଏପରି ଅବସ୍ଥିତ। ମାୟାର ଅବଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ତାହାର ଗୁଣ ନଶ୍ଟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଲୋକ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନ ହେଉ। ରାଜା, ଆଜିଠୁ ପଞ୍ଚ ଦିନ ପରେ ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ଏବଂ ତାହା ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ। ତାଙ୍କର ପତିର ଶରୀର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିବାବେଳେ, ଏହି ଦୃଢ଼ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କର ଭାଇ-ଅଭିନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ବାହାରେ ଦଠାଇ ରହି, ତାଙ୍କର ପତିକୁ ଫାଗୁଣ ଭିତରେ ଦେଖିବେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଖବର ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା, ଭିଦୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଷାଦରେ ଭରି ଏଠାରୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଯିବେ। ନାରଦ ଏଭଳି କଥା କହି, ତୁମ୍ବୁରୁ ସହିତ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ କଥାକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି, ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ: ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ବ୍ରଜ ଏବଂ ସେଉଁଠିର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏଠାରେ ମଣିଷ ଓ ପଶୁ, ପ୍ରକୃତି ଶତ୍ରୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମିତ୍ର ଭଳି ରହୁଥିଲେ, କାରଣ ଅଜୟ ପ୍ରଭୁ ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୃଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଦୃତଗତିରେ ଚାଲିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକାତ୍ମା, ଅନନ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାର ଜ୍ଞାନ ଅପାର, ଗୋପାଳ ଶିଶୁର ରୂପରେ ନିଜ ପ୍ରାଚୀନ ଲୀଳା କରୁଥିଲେ—ଗୋବାଳ ଶିଶୁ ଭଳି ଗୋ-ଛାଉ ଓ ସାଥିମାନେ ଖୋଜୁଥିଲେ, ହାତରେ ଖାଦ୍ୟ ଧରି ରହିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ଯାନରୁ ତୁରନ୍ତ ନେମିଲେ, ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଶିର ନମାଇ, ଚାରି ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୁଇ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଆନନ୍ଦ ଲୁହାରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଗେ ଆଗେ ଉଠି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁନି ପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରଣରେ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ଦେଖିଥିବା ମହାତ୍ମ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଉଠି, ଲୁହା ପୋଛି, ଗଲା ନମାଇ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ଓ ଶାନ୍ତିରେ, କମ୍ପିତ ଭାବରେ, ଲୁହାରେ ଚୋକା ଶବ୍ଦରେ କଥା କହିଲେ। ଏପରି ଏକ ଦିନ, ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ନିଜ ପରିବାରକୁ ଦେଖିବା ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ା ଶୁଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନେକ ମାସ କଟିଗଲା, ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ କାଳର ଭୟଙ୍କର ଗତି, ପ୍ରକୃତିର ବିପରୀତ ଚଳାଚଳ, ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଏବଂ ଅସତ୍ୟରେ ଚଳିଥିଲେ। ଚାଳ, ମିତ୍ରତା ଧୂର୍ତ୍ତତାରେ ଭରିଗଲା, ପିତା-ମାତା, ସାଥୀ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଦୁଃଖଦ ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଜା ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମର ବୃଦ୍ଧି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଭାଇକୁ କଥା କହିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଗଲା, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଦେଖିବା ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ା ଶୁଣିବାକୁ। ଏବେ ସାତ ମାସ ହେବାକୁ ଚାଲିଛି, ତୁମ ଭାଇ ଭୀମସେନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; କାହିଁକି, ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ। କି ଦିବ୍ୟ ଋଷି କହିଥିବା ସମୟ ଆସିଗଲା, ଯେପରି ପ୍ରଭୁ ଏହି ଭୂମିର କ୍ରୀଡ଼ା ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ଜୀବନ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଜୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲାଭ କରିଥିଲୁ। ଦେଖ, ମନ୍ୟଷ୍ଠ, ଦେବୀ, ପୃଥିବୀ, ଶରୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଆମେ ଭୟ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଯାଉଛୁ। ମୋର ଉରୁ, ଚକ୍ଷୁ, ହାତ ପୁନିପୁନି କମ୍ପି ଯାଉଛି, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚିତ କିଛି ଅସୁଭ ଆସୁଛି। ଅଗ୍ନିମୁଖୀ ଶ୍ରୀ ଶାଳିନୀ ଜାକାଲ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ବିନ୍ଦୁବାସି ହୁଁ ଦେଉଛି; ଏହି କୁକୁର ମୋତେ ଭୟଭିତ ଭଳି ରୋଇଯାଉଛି। ପଶୁମାନେ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଲୁହା ଚୁଅଛନ୍ତି। ପରିବା ଏବଂ ଉଲ୍ଲୁ ମୋ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି; ରାତିର ଉଲ୍ଲୁ ଚିତ୍କାର କରୁଛି—ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଶୂନ୍ୟତା ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।