ହେ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୋତା, ଏହି କଥା ଆମେ ଏଭଳି ଶୁଣୁଛୁ—ହରିଙ୍କୁ କେବଳ ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ଯାଏନି, କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇଯାଏ। ଏହାର ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ଉଦାହରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋପୀମାନେ—ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦେଖାଦେଲେ। ଏହି ଭକ୍ତି ଅନେକ ଜନ୍ମ ପରେ ମାନବ ଜୀବନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଭକ୍ତି ମାନବଙ୍କୁ ଅତି ସହଜରେ ମିଳିଥାଏ—ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ସାମ୍ନାରେ ଆସନ୍ତି। ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି। ଏହାର ଉଦାହରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଦୁର୍ବାସା ଋଷି, ଯେଉଁଥିରେ ଭକ୍ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଚର୍ଚ୍ଚା—ଏସବୁ ଅପେକ୍ଷା ମୁକ୍ତିକୁ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଶୁଣି, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଲାଗିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କିମ୍ବା ଧନ୍ୟ! ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଅଟୁଟ ପ୍ରେମ ଅଛି। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସିବି।' ଭକ୍ତି ଆଉ କହିଲେ—'ହେ କୃପାମୟ ମୁନି, ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କରିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ, ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ଅଜ୍ଞାନରେ ଅଛନ୍ତି—ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଗାଇଦିଅ, ଜଗାଇଦିଅ।' ଏହା ଶୁଣି, ନାରଦ ଦୟାରେ ପ୍ରଭୃତ ହୋଇ, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କ ଶିର ନିକଟରେ ମୁଁହ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'ହେ ଜ୍ଞାନ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ତୁମେ ଜାଗ!' ନାରଦ ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତାର ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅନେକ ପ୍ରୟାସ ପରେ, ସେମାନେ କିଛି ଉଠିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଦେଖିଲେ—ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୁଷ୍କ କାଠର ଦେହ ନେଇ ଅଳସ୍ୟରେ ଯାଉଛନ୍ତି। ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପୁଣି ଘୁମରେ ଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି, ନାରଦ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ—'ଏମିତି ଘୁମ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା?' ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ମୁନି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—'ହେ ମୁନି, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ତୁମର ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳିବ, ଏହାର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମୁନି, ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କର। ମହାପୁରୁଷମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।' 'ଯେତେବେଳେ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ, ତେବେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଘୁମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର ହେବ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିବ।' ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ—'ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ମୋତେ ଜଣା ନଥିଲା।' ତେଣୁ ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ରହିଲା। କ'ଣ ଉପାୟ, କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ସିଦ୍ଧ ହେବ?' 'ସେଇ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ ଦେଖାଇବେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି, ଯାହା ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା?' ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—'ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ରଖି, ମହାମୁନି ନାରଦ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ।' ସମସ୍ତେ ଏହି ଆଳୋଚନା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ କିଏଁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କିଏଁ କହିଲେ—'ଏହା ଅସମ୍ଭବ', କିଏଁ କହିଲେ—'ଏହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ', କିଏଁ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଗଲେ, କିଏଁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ହେଲା—ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ଗୀତାର ଘୋଷଣାରେ ଏହି ଚମତ୍କାର ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ତ୍ରୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲାନି, ଲୋକେ କାନ୍ଥରୁ କାନ୍ଥକୁ କହିଲେ—'ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।' ନାରଦ ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଯୋଗୀ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏପରିଭାବେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ ହେବା ପରେ ଏହି ଉପାୟ ଅଗମ୍ୟ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଲା। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନାରଦ ବଦରୀବନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ସେ ଦେଖିଲେ—ସନକାଦି ମହାମୁନିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କିରଣ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ପ୍ରମୁଖ ମୁନି କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ—'ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ହେ କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କଥା କହନ୍ତୁ, ମୋପରି କୃପା କରନ୍ତୁ।' 'ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ପଞ୍ଚ ଦମ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟେ ପ୍ରଥମ।' 'ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କ ଲୀଳାମୃତରେ ମତ୍ତ, ତାଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି।' 'ଯେମାନେ ସଦା ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କାଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ବିପଦ ଦେଇ ଯାଏନି।' 'ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗିବାରେ, ଏକଥର ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ପଦପଦେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ସେମାନେ ପୁଣି ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।' 'ଏହି ଯୋଗ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାଇଲି; ଆପଣମାନେ କୃପାମୟ, ମୋ ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅତି ନିର୍ବଳ।' 'ଯାହା ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର କହିଥିଲେ, ସେହି ଉପାୟ କ'ଣ? କିପରି କରିବା ଦରକାର, ସେଥିରେ ଏକ ଏକ କରି କହନ୍ତୁ।' 'ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କିପରି ସୁଖ ମିଳେ? ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଏହା କିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥାପିତ ହେବ, ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରୟାସରେ?' ତେବେ କୁମାରମାନେ କହିଲେ—'ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଦିବ୍ୟ ମୁନି; ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ। ଏହି ଉପାୟ ସହଜ ଭାବେ ଏଠାରେ ଅଛି।' 'ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟର ମୁକୁଟମଣି, ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।