ଏହି ସମୟରେ, ନାରଦ ମହାର୍ଷି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଯୋଗ ଓ ବିଯୋଗ, ଖେଳାଳିଙ୍କ ଖେଳନାଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଏକଠି ହୁଏ ଓ ବିଛିନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାକୁ ଆମେ ଅସ୍ଥାୟୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଏମିତି କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ଭାବରେ ଦୁଃଖ ପାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବଳ ମୋହ ଓ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୁଏ। ଏହିପରି ଭ୍ରମ ଜନିତ ଦୂର୍ବଳତା ଛାଡ଼, ପ୍ରିୟ; ‘ମୁଁ ନଥିଲେ ସେମାନେ କେମିତି ବଞ୍ଚିବେ?’—ଏହି ଦୟାଜନିତ ଅଶକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚମହାଭୂତର ସଂଯୋଗ, କାଳ, କର୍ମ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ବାନ୍ଧା; ଯେପରି ଅଜଗର ଧରିଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଆପଣ ଅନ୍ୟକୁ କେମିତି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ଏଠାରେ ଜଗତର ନିୟମ ଏହି—ଯାହା ପାଖରେ ହାତ ନାହିଁ, ସେମାନେ ହାତଥିବା ଜନଙ୍କ ଭୋଜନ; ଯେଉଁମାନେ ପାଁଖ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଚାରିପାଁଖ ଥିବା ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭୋଜନ; ଦୁର୍ବଳମାନେ ସଶକ୍ତଙ୍କ ଭୋଜନ—ଏଠି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି। ରାଜା, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱୟଂକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଭିତରେ ବାହାରେ ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ, କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତୃମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଅବତରିଛନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏବେ ସେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି କ’ଣ ଅଧିକ ହେବ। ସେଠାକୁ ଯାଏଁ, ତୁମେମାନେ ଦେଖିବା; ଯେଉଁଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଏଠି ଅଛନ୍ତି। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଗଙ୍ଗା ଦେବୀ ସପ୍ତ ମୁଖରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସପ୍ତଧା ଗଙ୍ଗା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବେଳେ ବେଳେ ସ୍ନାନ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, କେବଳ ଜଳପାନ କରି, ନିର୍ବିକାର ମନ ଓ ନିର୍ବାସନ୍ନ ଚେତନା ସହ ବସୁଛନ୍ତି। ତିନି ଶରୀର ଅଂଗ ଓ ପ୍ରାଣବାୟୁକୁ ବଶ କରି, ଷଡ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କରି, ରଜସ ଓ ତମସ ଦୋଷକୁ ହରିଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ କରି, ଶରୀରୀକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏମିତି ଏକତା କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଘଡ଼ିର ଆକାଶ ମହାକାଶରେ ଲିନ ହୁଏ। ମୋହ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ନଶ୍ଟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ଥିର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନ ହେଉ। ରାଜା, ଆଜିଠାରୁ ପଞ୍ଚ ଦିନ ପରେ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ଓ ତାହା ଅଂଗାର ହେବ। ସ୍ତ୍ରୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ଓ ଭାଇ ପାଣ୍ଡୁ ସେ ଦେହ ଅଗ୍ନିକୁ ସମର୍ପିତ କରୁଥିବା ବେଳେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଦଢ଼ିକୁ ଦେଖି ଦଢ଼ି ଉପରେ ଦଢ଼ି ଦେଖି ରହିବେ। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଖବର ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶୀ ବିଦୁର ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ପୁନି ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯିବେ। ଏପରି କଥା କହି ନାରଦ ଓ ତୁମ୍ବୁରୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା! ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅନନ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ରଜ ଓ ତାହାର ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବଢ଼ୁଛି। ସେଠି ଯେଉଁଠି ଅଜୟ ପ୍ରଭୁ ବସୁଛନ୍ତି, ସେଠି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁ, ହରିଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ଏକାଠି ରହୁଥିଲେ। ସେଠି ଏକାତ୍ମ, ଅନନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ, ଅଗମ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ, ଗୋପାଳ ଶିଶୁ ଭାବେ ଗୋବାଳକ ଓ ବଛା ଖୋଜୁଥିବା, ହାତରେ ଭୋଜନ ଧରି ଖେଳୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଭାନ୍ ଛାଡ଼ି ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ନମିଲେ, ଚାରି ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଆନନ୍ଦ ଲୁହରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଅନେକଥର ଉଠି ପୁଣି ପୁଣି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ମହତ୍ତ୍ୱ ସ୍ମରଣ କରି ଚିରକାଳ ଉପରେ ବସିଲେ। ପରେ ଧୀରେ ଉଠି, ଲୁହ ପୁଞ୍ଜି, ଗଳା କମ୍ପିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୃଦୟରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ହାତ ଯୋଡ଼ି କଥା କହିଲେ। ଏଉଁପରି ଘଟିଥିଲା ବେଳେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। କିଛି ମାସ ହେଉଛି ତଥାପି ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯିବା ଲାଗିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ—କାଳର ଭୟଙ୍କର ଗତି, ସ୍ୱଭାବ ରୂପାନ୍ତର, ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମିଥ୍ୟାରେ ଏକାଗ୍ର। ବ୍ୟବହାର ଧୂର୍ତ୍ତ ହେଉଛି, ମିତ୍ରତା ମିଥ୍ୟା ଓ ଦୋଷ ଭରିତ, ପିତା-ମାତା, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଝଗଡ଼ା। ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ରାଜା ଲୋଭ ଓ ଅଧର୍ମ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆମେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପଠାଇଥିଲୁ, ସେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ଏବେ ସାତ ମାସ ହେଉଛି, ତୁମର ଭାଇ ଭୀମସେନ ମଧ୍ୟ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; କିଏ ଜାଣି କାହିଁକି! ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଯେ କାଳ ଦେଖାଇଥିଲେ, ଏହି ବେଳେ କି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ମାନବ ଲୀଳା ଶେଷ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ଧନ, ରାଜ୍ୟ, ପତ୍ନୀ, ପରିବାର, ପ୍ରଜା, ଶତୃନିବାରଣ, ଏବଂ ଏହି ଲୋକ ଲାଭ କରିଥିଲୁ। ଦେଖ, ବିପଦ ସୂଚକ ଦିବ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଓ ଦେହୀୟ ଅପଶକୁନ ଆସୁଛି, ଭୟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଆଣୁଛି। ମୋ ଜଂଘା, ଆଖି, ଓ ହାତ ପୁନିପୁନି କମ୍ପିତ, ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର; ନିଶ୍ଚୟ କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି।