ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ଦୟା ଓ ବିଚ୍ଛେଦର ଦୁଃଖରେ ଦୀନ ହୋଇ ସଞ୍ଜୟ ଭିତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହି ଅପାର ବେଦନାରେ ସେ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ହାତରେ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜି ସଞ୍ଜୟ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦସ୍ମରଣ କରି ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, “ହେ ତୁମ ବଂଶର ଗର୍ବ, ମୁଁ ତୁମ ଜନକ-ଜନନୀ କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି କ’ଣ ହେଲା ଜାଣିପାରିଲି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଯାଇଛି।” ଏହି ସମୟରେ, ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ତାଙ୍କ ସହୋଦରମାନେ ଉଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ ମୋର ପିତାମାତା କେଉଁଠି ଗଲେ, ମା ଯିଏ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାଶରେ ବିଷାଦିନୀ ଓ ତପୋନିଷ୍ଠା, ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ।” ତାପରେ ନାରଦ ମୁନି ଏକ ନାଉକାର ମାଳିକ ଭଳି ସଠିକ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଯେପରି ଗାଁଠି ଦ୍ୱାରା ଗାଁଠି ଦେଇ ଗାଈମାନେ ଖୁଟିକୁ ବାନ୍ଧି ରଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜୀବ ନାମ ଓ ବାଣୀର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ନିୟମାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଖେଳନାମାନେ କ୍ରୀଡ଼କଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଏକଠା ଓ ଅଲଗା ହୁଏ, ସେପରି ଲୋକମାନଙ୍କର ମିଳନ ବିଚ୍ଛେଦ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନିତ୍ୟ ଭାବୁଛ, ତାହା କିଛି ନୁହେଁ; ମାନସିକ ମୋହ ଛଡ଼ା କାହାକୁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଅବିଦ୍ୟା ଜନିତ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ହେ ପ୍ରିୟ, ‘ମୁଁ ଥିଲି ନାହିଁ ତେବେ ସେମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିଲେ?’ ଭାବି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚଭୂତର ତିଆରି, ଏହା କାଳ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅଧୀନ; ଯେପରି ସାପ ଧରିଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଆମେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା ନୁହେଁ। ହାତ ନଥିବା ହାତ ଥିବାଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ପାଦ ନଥିବା ଚାରିପାଦିଆଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରେ—ଏହିପରି ଜୀବ ଜୀବ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତି। “ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଭିତରେ ବାହାରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ। ଏହି ଭଗବାନ୍ ଏବେ କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବେ ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ହିମାଳୟ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଋଷିମାନେ ଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କର ମଜାର ପାଇଁ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି, ଏହିଠାରେ ସେ ‘ସପ୍ତ ସ୍ରୋତା’ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, କେବଳ ଜଳ ଖାଇ ଶାନ୍ତ ମନ ଓ ନିର୍ମମ ଚିତ୍ତରେ ରହୁଛନ୍ତି। ସେ ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ରାଗ ଓ ତମୋଗୁଣକୁ ହରିଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲୀନ କରି, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଏପରି ବିଲୀନ କରି, ଘଡ଼ିର ଆକାଶ ଭଳି ଅନନ୍ତ ଆକାଶରେ ଲୟ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋହ ଓ ତାହାର ଗୁଣ ନଶ୍ଟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ନିଗ୍ରହିତ, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଳ ଭଳି ଅଚଳ ରହିଛନ୍ତି; ଯିଏ ସମସ୍ତ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ବାଧା ନ ହେଉ। ହେ ରାଜନ୍, ଆଜିଠାରୁ ପଞ୍ଚ ଦିନ ପରେ ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବ। ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭାଇ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖିବେ। ଏହି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଖବର ଶୁଣି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଭିଦୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବେ। ଏପରି କହି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ହୃଦୟରେ ଧରି ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏଠି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟୁଛି—ବସୁଦେବ ଭାଗବତ୍ ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରଜ ଓ ତାଙ୍କର ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବଢ଼ୁଛି। ସେଠାରେ ମାନବ ଓ ପଶୁ, ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁ ସମ ହୋଇ ରହୁଛନ୍ତି, କାରଣ ଅଜୟ ପ୍ରଭୁ ସେଠାରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେଠି ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଅଅପାର ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରଭୁ ଗୋପାଳ ଶିଶୁ ଭାବେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି—ଗଈ ଓ ସାଥୀମାନେ ଖୋଜିବା, ହାତରେ ଭୋଜ୍ୟ ଧରିବା, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ଭାନ୍ତିରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରି, ଭୂମିରେ ଶିର ନମାଇ, ଚାରି ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ପୁନଃପୁନଃ ଉଠି, କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ପରେ ପଡ଼ି, ପୂର୍ବର ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ବସିଲେ। ଶାନ୍ତ ଭାବେ, ଗଳା ଅଟକି, ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଦେଖି କମ୍ପିତ ଭାବେ କଥା କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୂତ କହିଲେ—ଯେତବେଳେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରକାକୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଵଜନ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଗଲେ, କିଛି ମାସ କଟିଗଲା, ତଥାପି ଅର୍ଜୁନ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ବେଳେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, କାଳ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ବଢ଼ି ଚାଲିଛି, ସଂସାର ନିୟମ ବିପରୀତ ହେଉଛି, ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ଅସତ୍ୟରେ ଲିନ। ବ୍ୟବହାର ଧୂର୍ତ୍ତତା ଭରିଥିଲା, ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଚାଲାକିରେ ଖଣ୍ଡିତ, ପିତା-ମାତା, ବନ୍ଧୁ, ଭାଇ, ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।