ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସତୀ ଗୁଣରେ ଭୂଷିତ, ସୁବଳଙ୍କ ଝିଅ ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଶାସନର ଦଣ୍ଡକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ—ଯେପରି ମହାତ୍ମାମାନେ ଜୀବନର ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି। ଏଠି ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତିଳ, ଗାଁଁ, ଜମି, ସୁନା ଦାନ କରି, ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ମା, ବାପା ବା ସୁବଳଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ଗାଭଲ୍ଗଣ, ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଏହି ବୃଦ୍ଧ ଅନ୍ଧ ବାପା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?" ସେ ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୋର ମା, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଶୋକାକୁଳ, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ମୋ ମାମା, ଆମ ସ୍ନେହିତ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ? ଶାୟଦ ମୋତେ ଅବିବେକୀ ଭାବି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ହରାଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଚାଲିଗଲେ।" ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଶେଷ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଆମ ବାପା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଆମ ଚାଚାମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏବେ ସେମାନେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ, ଆମକୁ ଛାଡ଼ି?" ସୁତଦେବୀ କହିଲେ—ବିରହ ଓ କ୍ଷମାଭାବରେ, ସଞ୍ଜୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦୁଃଖରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସଞ୍ଜୟ ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ମୁହଁରେ ହାତ ଦେଇ ପୋଉଁଛି, ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣସ୍ମରଣ କରି, ଆତ୍ମସ୍ଥିରତା ଆଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ତୁମ ବଂଶର ଶୋଭା, ମୁଁ ତୁମର ବଡ଼ମାନେ କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ।" ଏହି ସମୟରେ ମହାମୁନି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହ ଆସିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଉଠି ମୁନିଙ୍କୁ ଆଦର ଓ ପୂଜା କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ବଡ଼ମାନେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ମୋ ମା, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ଶୋକାକୁଳ, ସେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ।" ତେବେ ନାରଦ, ନୌକାର ନାଉ ଚାଳକ ଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଯେପରି ଗାଈମାନେ ନିଜ ଦୌରେ ଖୁଟିକୁ ବାନ୍ଧାଯାଇଥାନ୍ତି, ଏହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନାମ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରିଥାନ୍ତି। ଯେପରି ଖେଳନାମାନେ ଖେଳୁଆଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏକଠା ହୁଏ, ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ମିଳନ ବିଚ୍ଛେଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଜଗତରେ ଯାହାକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବୁଛ, ସେମାନେ କୌଣସି ଦିନ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି; ଏହି ସବୁ ମାୟା ଆସକ୍ତିର ଫଳ। ଏହି ଅବିଦ୍ୟାଜନିତ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର।" "ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚଭୂତର ମିଶ୍ରଣ, ଏହି ଦେହ କାଳ, କ୍ରିୟା, ଏବଂ ଗୁଣର ଅଧୀନ; ଯେପରି ସାପ ଧରିଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେନାହିଁ, ସେପରି ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେନାହିଁ। ଏଠି ଲୋକରେ ହାତ ନଥିବା ହାତିଆ ଜନ୍ତୁମାନେ ଖାଏ, ଚାରିପାଉଁଖୁର ଦ୍ୱାରା ପାଉଁ ନଥିବାକୁ ଖାଯାଏ, ଦୁର୍ବଳମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଆହାର—ଏଠି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରାଣୀକୁ ଖାଏ।" "ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଭିତରେ ବାହାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଏବେ କାଳର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ସଂହାର ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ, ଏବେ ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଉ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ତା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖ।" "ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁନିମାନେ ଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତ ଧାରାରେ ବହିଛନ୍ତି, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ। ସେଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିୟମିତ ସ୍ନାନ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, କେବଳ ଜଳପାନ କରି, ନିର୍ବିକାର ଚିତ୍ତରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି ବସିଛନ୍ତି।" "ଯୋଗାସନ ଓ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିପୁଣ, ଷଡ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିବାରଣ କରି, ରାଗ ଓ ତମୋଗୁଣକୁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ନାଶ କରି, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ କରି, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟରେ ବିଳୀନ କରି, ମଟିରେ ଥିବା ଆକାଶର ଭଳି, ବ୍ରହ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମାୟା ଓ ତାହାର ଗୁଣ ନାଶ ପାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ନିବାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଆହାର ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ଥିର ଥିବା ଖମ୍ଭର ଭଳି ଅନ୍ନ ନ ଖାଇ ଅଚଳ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଏହି ତ୍ୟାଗରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ହେଉ।" "ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ଦିନଠାରୁ ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବ। ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯିବା ସମୟରେ, ସତୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କ ଭାଉ ଶକୁନି ସହିତ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖିବେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଖବର ଶୁଣି, କୁରୁବଂଶୀ ବିଦୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଷାଦରେ ଭରି, ତିର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବିଦାୟ ନେବେ।" "ଏପରି କହି, ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଯିବେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କରିବେ।" "ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ମୋତେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି। ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଆତ୍ମା, ବ୍ରଜର ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ ବଢ଼ିଯାଉଛି।" "ସେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ, ପ୍ରକୃତି ଶତ୍ରୁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମିତ୍ରତାରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ—ଯେଉଁଠି ଅଜୟ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ବସୁଥିଲେ, ମୃଗମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ।