ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ନିଜ ଦେହ ପ୍ରତି ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହାରାଇ ଚାଲିଛନ୍ତି, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହର ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି ନିର୍ବିକାର ଭାବେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ 'ଜ୍ଞାନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁଠି ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇ ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ। ଏହିପରି, ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାତ ପଥରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଉ, କାରଣ ଏଠାରୁ ପରେ ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଗୁଣର ବଳେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି। ପରେ, ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ନିଜ ଛୋଟ ଭାଉଣ୍ଡି ଵିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ, ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ଗଢ଼ିଥିବା ଅତି ଗଢ଼ିଆ ଆସକ୍ତିକୁ କାଟି ଦେଲେ ଓ ନିଜ ଭାଉଣ୍ଡି ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ସୁବଳର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ନିଜର ସ୍ତୀ କ୍ଷମତାର ଛଡ଼ି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ମହାତ୍ମାମାନେ ଜୀବନ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏଉଁପରି, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତିଳ, ଗାଁ, ଜମି, ସୁନା ଦାନ କରି, ଗୃହକୁ ଯାଇ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆତୁର ହୋଇ ପଚାରିଲେ, "ହେ ଗାଵଲ୍ଗଣ, ଆମେ ଜଣା ବୟସ୍କ ପିତା, ଏବେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?" "ଆମ ମାତା, ଯିଏ ନିଜ ପୁଅମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାରେ ଶୋକରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ କେଉଁଠି? ଆମ ମାମା, ଯେଉଁଠି ଆମ ମିତ୍ର ଥିଲେ, ସେ କେଉଁଠି? ସମ୍ଭବତଃ, ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଯେ, ମୁଁ ଅବିବେକୀ ଓ ନିଜ ଜନମାନେ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୋକ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲେ,"—ଏହିପରି ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। "ଆମ ପିତା ପାଣ୍ଡୁ ପରଲୋକଗମନ କରିବା ପରେ, ଆମ ମାମାମାନେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏବେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?" ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିତ୍ତ ଅତି ଅକୁଳ ହୋଇ ଗଲା। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗରେ, ସଞ୍ଜୟ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ନିଜ ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜ ଅଶ୍ରୁ ହାତରେ ପୁଞ୍ଛି, ଚିତ୍ତକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଭଗବାନଙ୍କର ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ହେ ତୁମ ଉତ୍ତମ ବଂଶର ଶୋଭା, ମୁଁ ତୁମ ପିତାମାତା କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣିନି, ମୁଁ ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଧୋକା ଦିଆଯାଇଛି।" ଏହି ସମୟରେ, ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଉଠି ଋଷିଙ୍କୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ, "ହେ ମହାମୁନି, ମୋର ପିତାମାତା କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ, ମୋର ମାତା ଯିଏ ନିଜ ପୁଅଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୋକରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ, ସେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?" ତେବେ, ସାଗର ଉପରେ ନୌକା ଚଳାଉଥିବା ନାଉଡ଼ିଆ ପରି, ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ଯେପରି ଗାଈମାନେ ନିଜ ଦୌରେ ଖୁଟିକୁ ବାନ୍ଧି ରହନ୍ତି, ସେପରି ଜୀବମାନେ ନାମ ଓ ବାକ୍ୟରେ ବନ୍ଧି ଥାନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ। ଯେପରି ଖେଳନା ଏକଠି ହେବା ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଖେଳୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ନିର୍ଭର କରେ, ତେଣୁ ଲୋକଙ୍କର ମିଳନ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ଭି ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନିତ୍ୟ ଭାବୁଛ, ତାହା କିଛି ନୁହେଁ; ଏହା ମାନସିକ ଆସକ୍ତି ଓ ମୋହରୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଦୁର୍ବଳତା ଛାଡ଼, ଏହା ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ କିପରି ଭାବୁଛ, ମୋ ନାଥିଲେ ସେମାନେ କିପରି ଚାଲିବେ? ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଗଠନ, ଏହା କାଳ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣର ଅଧୀନ; ଯେପରି ସାପ ଧରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରେ ନାହିଁ। ହସ୍ତ ନଥିବା ଜୀବ ହସ୍ତବାନ୍କ ଖାଦ୍ୟ, ଚାରି ପାଏଁ ଥିବା ଜନ୍ତୁ ଦୁଇ ପାଏଁ ଥିବା ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ; ଏହି ପ୍ରକୃତିରେ ଦୁର୍ବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ—ଜୀବ ଉପରେ ଜୀବ ଜୀବନ୍ତି। ହେ ରାଜା, ସେ ଉତ୍ତମପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା, ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଭିତରେ ବାହାରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯିଏ ନିଜ ମାୟାରେ ପ୍ରକଟ। ଏହି ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ, ଏବେ କାଳର ରୂପେ ଅବତରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏବେ ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦେଖିବା। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ, ହିମାଲୟର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁନିମାନେ ଥିବା ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ। ଏଠାରେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ସପ୍ତ ମୁଖରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ଅନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ 'ସପ୍ତସ୍ରୋତା' ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେଠାରେ, ନିୟମିତ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜଳ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନ ଖାଇ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଆସନ ଓ ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଷଡ୍ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଉପସଂହାର କରି, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ରଜ ଓ ତମ ଦୋଷକୁ ଦୂର କରି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପରିଷ୍କୃତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ଲୟ କରି, ଦ୍ରଷ୍ଟାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଲୟ କରି, ମାଟି ଘଡ଼ର ଆକାଶ ଆକାଶରେ ଲୟ ହେବାପରି, ସେ ଅବସ୍ଥା କରୁଛନ୍ତି। ମୋହ ଓ ଗୁଣର ଅବଶେଷ ନାଷ୍ଟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ସମସ୍ତ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଖମ୍ଭ ପରି ଅଚଳ ଅଛନ୍ତି। ଯିଏ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ନ ହେଉ।