ଏହି କଥାରେ କୁହାଯାଉଛି—ଯେଉଁମାନେ ସଦା ପ୍ରେମରୂପୀ ଭକ୍ତିରେ ମନୋଭୂମିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରଭାବ କେବେ ବି କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ, ଏହା ଦ୍ୱାପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ହେଉନାହିଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ନୁହେଁ; କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଏହା ସମ୍ଭବ—ଏହାର ଉଦାହରଣ ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମାନବ ଜୀବନରେ ଭକ୍ତିପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଉପଜେ; କଳିଯୁଗରେ ତ ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିପ୍ରତି ବିରୋଧି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ତଳିଯାଆନ୍ତି; ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଏକଥି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତକୁ ଅବମାନିତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରୟାପ୍ତ ହେଲା ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନଚର୍ଚ୍ଚା—ମୁକ୍ତି କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ। ଏପରେ ସୂତ ଉପାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି: ଏମିତି ଭାବରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନାରଦ, କେତେ ଧନ୍ୟ ତୁମେ! ତୁମର ମୋପ୍ରତି ଅଟୁଟ ପ୍ରେମ ଅଛି। ମୁଁ କେବେ ବି ତୁମକୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ, ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି। ହେ କୃପାମୟ ମୁନି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କରିଦେଲ। ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ଅଚେତନ ଅଛନ୍ତି—ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଅ, ଜଗାଅ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ନାରଦ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠିର ଛୁଆଁରେ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କର କାନ ପାଖରେ ମୁଁହ ନିକଟେ ନେଇ, ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: “ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!” ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତାର ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରି, ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ କିଛିଅଂଶ ଜଗାଇଲେ। ଦୁଇଁଜଣ, ତାଲଚେହେରା ରହି, ଦୂର୍ବଳ ଭଳି ଦେହ ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିପାରୁନାହାଁତି, ହାଡ଼ି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନାରଦ ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ଭୂଖରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପୁନି ଶୁଅଁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମୁନି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—ଏମିତି ନିଦ୍ରା କିପରି ଆସିଲା, ଏମିତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା? ଏଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ମୁନି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଧ୍ୱନି ହେଲା: “ହେ ମୁନି, ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ। ତୁମର ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହେବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ, ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଏହା ପ୍ରକାଶ କରିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦୁଇଁଜଣର ନିଦ୍ରା ଓ ବୃଦ୍ଧତା ଦୂର ହେଇଯିବ ଓ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଯିବ।” ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ, କହିଲେ—“ଏହା ମୋତେ ଜଣା ନଥିଲା।” ତେବେ ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏହି ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। କ’ଣ ଉପାୟ, କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ କହିବେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଯେପରି ଆକାଶବାଣୀ କହିଥିଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ମୁନି ନାରଦ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି କିଏଁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କିଏ କହିଲେ ଏହା ଅସମ୍ଭବ, କିଏ କହିଲେ ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ; କିଏ ଚୁପ୍ ହେଇ ରହିଲେ, ଆଉ କିଏ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳତା ହେଲା; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତାର ଘୋଷଣାରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ଏକତ୍ର ଉଦୟ ନ ହେବାରୁ, ଲୋକେ ଚୁପ୍ଚାପ କହିଲେ—“ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।” ନାରଦ ଯେଉଁଠି ବି ଯୋଗୀ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ମଣିଷମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏହିପରି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହା ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ନିଷ୍କର୍ଷ ଦେଲେ। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଭରି, ନାରଦ ବଦରୀବନକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଦେଖିଲେ—ସନକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୁମାରମାନେ, ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚମକ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ। ତେବେ ମୁଖ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: “ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ହେ କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ। ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ପଞ୍ଚନିଗ୍ରହ ଯୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରାଚୀନମାନେର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜ। ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସି, ହରିଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୃତରେ ମତ୍ତ, ତାଙ୍କର କଥା ପାଇଁ ହିଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସଦା ହରିନାମରେ ନିରନ୍ତର ମୁଖ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧତାରେ ବି ଚିନ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କ୍ଷୁଦ୍ର ଭୃକୁଟି ଦେଖି ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳି ତୁରନ୍ତ ପଦପଦ୍ମରେ ପତିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ଦ୍ୱାରପାଳି ପୁନି ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଯୋଗର ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିଛି; ଆପଣମାନେ କୃପାଶୀଳ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ନିର୍ଧନ। ଯାହା ଦିବ୍ୟ ବାଣୀରେ କୁହାଯାଇଥିଲା—ସେଉଁଠି କ’ଣ ଉପାୟ? ଦୟାକରି ସବୁ ଉପାୟ ବିସ୍ତୃତ କରି କହନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ କିପରି ସୁଖ ପାଆନ୍ତି? ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଏହା କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ?” କୁମାରମାନେ କହିଲେ: “ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି; ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ। ଏହାର ଉପାୟ ସହଜ ଭାବରେ ଏଠାରେ ଅଛି। ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବିରାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁଟମଣି, ସଦା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ସେବକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।