ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ବିଦୁର କହିଲେ, “ପିତା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଅତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଯୁବାବସ୍ଥା ଚାଲିଯାଇଛି; ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଅନ୍ୟର ଘରରେ ରହୁଛ; ତୁମର ଦେହ ଅପେକ୍ଷା କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଆହା! ଜୀବର ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶା କେତେ ବଡ଼, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏକ ରକ୍ଷକଙ୍କ ବେଳେ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଛ। ଅଗ୍ନି ଦିଆଯାଇଛି, ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ବିଷ ଦିଆଯାଇଛି, ଜନାନୀମାନେ ଅପମାନିତ, ଭୂମି ଓ ଧନ ଚୋରାଯାଇଛି—ଏପରି ଦେଖିଲେ ଏହି ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି? ତୁମର ଦେହ, ହେ ଦୟାଳୁ, ଜୀବନ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ତଳିଯାଇ, ଫିତିକି ହୋଇଯାଇଥିବା ପୋଷାକ ପରି ଚାଲିଯିବ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଦେହର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହରାଇ, ନିର୍ମୋହ ହୋଇ, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଅଥବା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜକୁ ସଂୟମ କରି, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ରଖି, ଘର ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କର; ତୁମର ପଥ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଆଗକୁ କାଳ ସାଧାରଣତଃ ଗୁଣମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ନେଇଯାଏ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବିଦୁରଙ୍କ ସୁଚିତ୍ର ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋହ ଛାଡ଼ି, ଭାଇଙ୍କ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ସୁବଳଙ୍କ କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ନିଜ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ; ନିଜ ଅଧିକାରର ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଅନ୍ତେ ନିଜ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି। ଅଜାତଶତ୍ରୁ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି କରି, ଅଗ୍ନିୟଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତିଳ, ଗାଁ, ଭୂମି, ସୁନା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ମାତା କିମ୍ବା ସୁବଳଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଗାଭଲଗନ, ଆମର ବୃଦ୍ଧ, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ପିତା କେଉଁଠି?” “ମାତା କେଉଁଠି, ଯିଏ ନିଅତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ବିପ୍ରଳମ୍ବ ରେ ଅଶୁ ଝାଡ଼ୁଛି? ମୋର ମାମା, ଆମ ବନ୍ଧୁ କେଉଁଠି? ସମ୍ଭବତଃ, ମୋତେ ଅପ୍ରଜ୍ଞାତା ଭାବି, ବନ୍ଧୁହୀନ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଉପକୂଳକୁ ଗଲେ କି?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ। “ପିତା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପରେ, ମୋର ମାମାମାନେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏବେ ସେମାନେ କେଉଁଠି, ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି?” ସୂତ କହିଲେ: କରୁଣା ଓ ବିରହରେ ବିପ୍ରଳମ୍ବ ହୋଇ, ସଞ୍ଜୟ ନିଜ ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ନିଜ ହାତରେ ଅଶୁ ପୁଞ୍ଜି, ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ କରି, ସଞ୍ଜୟ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର କଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରି। “ହେ ତୁମର ବଂଶର ଶୋଭା, ମୁଁ ତୁମର ପିତା ଓ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣିନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ ହୋଇଛି।” ଏବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହ ଆସିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଉଠି ଋଷିଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ, ମୋର ପିତାମାତା କେଉଁଠି ଗଲେ, ମୋର ମାତା, ନିଅତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ବିରହରେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?” ଏପରି, ନାରଦ ଋଷି ନାଉ ଚାଳକ ପରି ମାନ୍ୟତା ଦେଇ କହିଲେ: “ଗୋମାନେ ନିଜ ରସିରେ ଖୁଟିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପରି, ଜୀବମାନେ ନାମ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରି। ଖେଳନାମାନେ ମିଶିବା ଓ ବିଛିନ୍ନ ହେବା ଖେଳାଳିର ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବାପରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଏକତା ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ଏହି ଜଗତରେ ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନିତ୍ୟ ଭାବୁଛ, ସେ ଏହିପରି ନୁହେଁ; ମୋହ ଜନିତ ଆସକ୍ତି ବ୍ୟତୀତ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଦୂର୍ବଳତା ଛାଡ଼; ଅବିଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜନିତ ଦୂର୍ବଳ ହୃଦୟ କିପରି ରହିପାରିବ? ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ, କାଳ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର; ଅଜଗର ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ହାତ ନଥିବା ହାତ ଥିବାର ଖାଦ୍ୟ, ପାଦ ନଥିବା ଚତୁର୍ପଦର ଖାଦ୍ୟ; ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀର ଖାଦ୍ୟ—ଜୀବ ଉପରେ ଜୀବ ଜୀବନ କରେ। ହେ ରାଜା, ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଏକ ଆତ୍ମା, ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଭିତରେ ବାହାରେ ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ଯେଉଁଠାରେ ତିନି ନିଜ ମାୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ପରମେଶ୍ୱର, ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପାଳକ, ଏବେ କାଳର ରୂପରେ ଅବତରିଛନ୍ତି, ଦେବମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଅତ ହେବା ପାଇଁ। ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏବେ ତିନି ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁଯାଁ ଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭୁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦେଖ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଗାନ୍ଧାରୀ ସହିତ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନିଜେ ସପ୍ତ ମୁନିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସପ୍ତ ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ନଦୀକୁ 'ସପ୍ତଧାରା' କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିୟମିତ ସ୍ନାନ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଜଳ ଉପରେ ଜୀବନ କରୁଛନ୍ତି, ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଭିଲାଷା ଶୂନ୍ୟ। ଦେହ ଓ ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଜୟ ପାଇ, ଷଡ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିବାରଣ କରି, ଧ୍ୟାନରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ରଜ ଓ ତମୋ ଦୋଷ ଦୂର କରି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି। ମନକୁ ଜ୍ଞାନରେ ବିଲିନ କରି, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞକୁ ଆତ୍ମାରେ ବିଲିନ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବିଲିନ କରି, ଘଡ଼ର ଆକାଶ ମେଘାକାଶରେ ବିଲିନ ହେବାପରି, ସେ ଅବସ୍ଥିତ।