ଏକ ସମୟ ପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରିବାର ଶାନ୍ତି ଏବଂ ମାନ୍ୟତାରେ ରହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଉପକାର କରି ବଢିଆ ଉପଲବ୍ଧି ଦେଉଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଆର୍ୟମା ଅପରାଧୀମାନେ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯମ ଏକ ଶାପର ଫଳରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ରହିଥିଲେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଫିରାଇ ପାଇବା ପରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରପୋତ୍ରା ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଦେଖି, ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଖୁସି ଭରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହିଥିଲେ । ଏଭଳି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଅସାବଧାନ ଲୋକମାନେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସମୟ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲା । ବିଦୁର ଏହି ସ୍ଥିତି ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ରାଜା, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କର; ଦେଖ, ବିପଦ ଆସିଗଲା ।" ସେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, କୌଣସି ସମୟରେ ନାହିଁ; ଏହି କାଳ ନିଜେ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଏହି କାଳ ଦ୍ୱାରା ଅତି ପ୍ରିୟ ଜଣେ ଲୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥାଏ; ଧନ ଓ ଦୂର୍ବଳ ଜନଙ୍କ ଦେଖିବା କଥା କଣ?" "ପିତା, ଭାଇ, ମିତ୍ର, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଯୁବାବସ୍ଥା ବି ଚାଲିଗଲା; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଘରରେ ରହୁଛ।" "ଏତେ ଜୀବନ ଆଶା କେତେ ଭୟଙ୍କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭିମଙ୍କ ଛାଡିଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଛ।" "ଅଗ୍ନି ଜଳାଯାଇଛି, ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ବିଷ ଦିଆଯାଇଛି, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପମାନିତ, ଭୂମି ଓ ଧନ ଚୋରାଯାଇଛି—ଏପରି ଜୀବନ ପାଇଁ ଜଣେ ଲୋକ କେତେ ଦେଇପାରିବେ?" "ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଆଶା ରଖି, ଚାହିଲେ ନାହିଁ ତଥାପି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଚିରଯାତ୍ରା କରିଯିବ, ପରିଧାନ ହେବା ଆସନ୍ତା ଜାମା ପରି ।" "ଯେଉଁଜଣ ଏହି ଶରୀରର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହରାଇ, ଆସକ୍ତି ଛାଡି ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଗମନ କୁ କେଉଁଠି ହେବ ବୋଲି ଚିନ୍ତା ନଥାଏ; ସେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ।" "ଯେଉଁଜଣ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ରଖି ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ।" "ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଶାରେ ଯାଉ; ଏହି ପଥ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ଆଗକୁ ସମୟ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଦୂରକୁ ଶୁଣି ଯିବାକୁ ଚାଲିଥାଏ ।" ଏଭଳି ଭାବେ, ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ଜନମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନ କାଟି ନିଜ ଭାଇଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ । ସୁବଳଙ୍କ ନୀତିମାନ କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ତାଙ୍କର ପତି ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ଥିବା, ତାଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରିଲେ, ନିଜର ଶକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନମାନେ ଶେଷ ରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି । ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି କରି, ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ତିଳ, ଗାଁ, ଭୂମି ଓ ସୁନା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇ ବଡ଼ମାନେ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ପିତା ମାତା କିମ୍ବା ସୁବଳଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ସେଠାଏ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: "ହେ ଗାବଲ୍ଗଣ, ଆମ ବୃଦ୍ଧ ପିତା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଏବେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ?" "ମା, ତାଙ୍କର ନିହତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି? ମୋ ମାମୁ, ଆମ ମିତ୍ର କେଉଁଠି ଗଲେ? ଶାୟଦ, ମୋତେ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବି, ଏବେ କିନ୍ ନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ, ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ।" ଦୁଃଖରେ ପଡି, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ପିତା ପାଣ୍ଡୁ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ମାମୁମାନେ ଆମ ପୁଅ ଏବଂ ମିତ୍ରମାନେ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏବେ ସେମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ?" ସୂତ କହିଲେ: ଦୟା ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ଦୁଃଖରେ, ସଞ୍ଜୟ ଭଗବାନ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ନିଜ ହାତରେ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଚି, ହୃଦୟ ଶାନ୍ତ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରି, ସଞ୍ଜୟ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ । ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: "ହେ ବଂଶର ଗୌରବ, ମୁଁ ତୁମର ପିତା ମାତା କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ପତି ବିଷୟରେ ଜାଣିନାହିଁ; ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ମୃଗୀକୃତ କରିଛନ୍ତି ।" ଏହି ସମୟରେ, ବିଭ୍ରାତ୍ ନାରଦ ଋଷି ତୁମ୍ବୁରୁ ସହ ଆସିଲେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଉଠି ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଉପାସନା କଲେ । ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ: "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ ମୋ ପିତାମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ, ମୋ ମାତା, ନିହତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବା, ତ୍ୟାଗ ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ଲିନ, କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?" ତାହାପରେ, ନାରଦ ଋଷି, ନାୟକ ନାବିକ ପରି ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପଥ ଦେଖାଇ, କହିଲେ: "ଯେପରି ଗାଁ ନିଜ ରସି ଦ୍ୱାରା ଖୁଟିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥାଏ, ଏପରି ଜୀବମାନେ ନାମ ଓ ଶବ୍ଦରେ ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, ଭଗବାନ୍ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରି ।" "ଯେପରି ଖେଳନାମାନେ ମାଲିକର ଇଚ୍ଛାରେ ଏକତ୍ରିତ ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ, ଏପରି ଲୋକମାନେ ମିଳିବା ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ ।" "ତୁମେ ଏହି ଜଗତରେ ଯାହାକୁ ନିତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନିତ୍ୟ ଭାବୁଛ, ସେ ଏମିତି ନୁହେଁ; ଏହି ମାୟାର ଆସକ୍ତି ଛଡା ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।" "ଏହି ଦୂର୍ବଳତା ଛାଡ, ଅବିଦ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା; ମୋ ନଥିଲେ ସେମାନେ କିପରି ରକ୍ଷିତ ହେବେ?" "ଏହି ଶରୀର ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ବରୁ ଗଠିତ, କାଳ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ; ଯେପରି ସାପ ଧରିଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏପରି ଜୀବମାନେ ଅନ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ହାତ ନଥିବା ହାତ ଥିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ପାଦ ନଥିବା ଚାରିପାଦ ଥିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ; ଦୂର୍ବଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ—ଜୀବ ଜୀବରେ ଜୀବନ କରେ ।" "ହେ ରାଜା, ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖି, ଭିତରେ ବାହରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖ, ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ ।" "ଏହି ଭଗବାନ୍, ହେ ମହାରାଜ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ କରି, ଦେବତାମାନେର ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କାଳ ରୂପେ ଅବତରିଛନ୍ତି ।