ଏହି କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁ ସଜୀବ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତଥାପି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ସଦା ପ୍ରେମ ଆକାରରେ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନେ କେବେ ହାନି କରିପାରିବେନି, ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ମନ ଥିଲେ, ଭୁତ, ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅପରାଜିତ କରିପାରିବେନି। ହରିଙ୍କୁ କେବେ ତପ, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ କରିହେବେନି; ସେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଅନ୍ତି, ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମାନେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ତୁମେ ଦେଖିପାରିବା। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ଦୁର୍ବାସା ଏକଥିରେ ଏକ ଦିନ ଦୁଃଖଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ଭକ୍ତିଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଉପବାସ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଆଲୋଚନା—ଏହି ସବୁ ପ୍ରୟାସ ପ୍ରୟାପ୍ତ; କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୂଳ ରୂପ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ। ଭକ୍ତି କହିଲେ, "ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ପ୍ରେମ ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡିବିନି; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି।" "ହେ କରୁଣାମୟ ଋଷି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଦୁଃଖ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ମୋ ଦୁଇ ପୁଅ ଅଚେତନ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଗାଉ, ଜାଗାଉ।" ଭକ୍ତିଙ୍କ ଏହି ଉପରେ ନାରଦ କରୁଣାରେ ପ୍ରଭୃତି ହେଇ, ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମସି ଦେଇ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କର କାନ ନିକଟରେ ମୁଁହ ରଖି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!" ନାରଦ ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ଗୀତା ପାଠ କରିବାରେ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ। ଦୁଇଜଣ ଚକୁ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେରନ ପରି ଦୁର୍ବଳ, ଶରୀର ଧୂସର ଏବଂ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭଳି ଶୀର୍ଣ୍ଣ। ଏମିତି ଦୁଇ ଜଣ ଭୋକରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପୁନି ନିଦ୍ରାରେ ଲିନ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ନାରଦ ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହେଲେ—କଣ କରିବା ଉଚିତ? "ଆହ, ଏହି ନିଦ୍ରା କିପରି ଆସିଲା, ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା?" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: "ହେ ଋଷି, ଦୁଃଖିତ ହେବାନି, ତୁମର ପ୍ରୟାସ ଫଳିବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏହି କାମ ପାଇଁ, ହେ ଦେବ ମଧ୍ୟର ଋଷି, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ନାରୀ-ପୁରୁଷମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଘୋଷଣା କରିବେ।" "ଏହି ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ, ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର ନିଦ୍ରା ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ବିଦାୟ ହେବ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।" ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, "ମୋତେ ଏହି ଜଣା ନଥିଲା।" ନାରଦ କହିଲେ, "ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। କଣ ଏହି ଉପାୟ, କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଜଣଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବ?" "ଉତ୍ତମ ଜନମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, କିପରି ଉପାୟ ଦେବେ? ଏଠି କଣ କରିବି, ଯାହା ଆକାଶବାଣୀ କହିଛି?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ନାରଦ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସେଠି ରଖି, ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ, ମହାଋଷିମାନେ ଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରି ଚାଲିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଚାର କରି, କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କେହି କହିଲେ 'ଅସମ୍ଭବ', କେହି 'ବୁଝିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ', କେହି ଚୁପ ହେଲେ, କେହି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ହେଲା, ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ଗୀତା ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଆସିଲା। ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ତ୍ରୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ କାନ ଠାରୁ କାନେ କୁହୁଥିଲେ, "ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।" ନାରଦ ଯୋଗୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏପରି ମହାଋଷିମାନେ ଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, ଏହି ଉପାୟ ଅଗୋଚର ବୋଲି ନିଷ୍ପତି ହେଲା। ଏହି ଦୁଃଖରେ ନାରଦ ବଦରୀବନକୁ ଗଲେ, ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ନାରଦ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିଲେ ସନକ ଆଦି ମହାଋଷିମାନେ, ମିଳିଯାଏ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଵଳ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଜ ଋଷି କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, "ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଆପଣମାନେ ସହିତ ମିଶିଛି। ହେ କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ, ମୋପାଇଁ କରୁଣା ଦେଖାନ୍ତୁ।" "ଆପଣମାନେ ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲିନ, ତାଙ୍କର ଲୀଳାର ଅମୃତରେ ମତ୍ତ, ତାଙ୍କର କଥା ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ସଦା ହରିଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅପରାଜିତ ହେଉନାହିଁ।" "ତାଙ୍କର କେବଳ ଭୃକୁଟି ଦ୍ୱାରା, ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ପଦେ ପଡିଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର କରୁଣାରେ ସେମାନେ ପୁନି ସହରକୁ ଫେରିଯାଇଥିଲେ।" "ଆହ, ଯୋଗର ଭାଗ୍ୟରେ ମୁଁ ଆପଣମାନେ ଦେଖିପାରିଛି; ଆପଣମାନେ କରୁଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୋପାଇଁ ଦୟା ଦେଖାନ୍ତୁ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।" "ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ, ତାହାର ଉପାୟ କଣ? ଦୟାକରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ, କିପରି ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ?" "ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଉଛି? କିପରି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀରେ, ପ୍ରେମ ଏବଂ ପ୍ରୟାସରେ, ଏହି ଉପସ୍ଥାପନ ହେବ?" ତାପରେ କୁମାରମାନେ କହିଲେ, "ଚିନ୍ତିତ ହେବାନି, ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି; ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣ। ଉପାୟ ସହଜ ଭାବେ ଏଠି ଅଛି।" "ଆହ, ନାରଦ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟର ମୁକୁଟମଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।