ଏକଥା ସମୟରେ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଦୁରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ନେହର ସହିତ ପଚାରିଲେ, “ଆପଣ ଆମକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି କି? ଆମେ ତ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅନେକ ବିପଦରୁ, ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦୁଃଖରୁ, ଆମର ମାଆ ସହିତ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲୁ। ଏହି ଭୂମିରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ କେମିତି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ? ଆପଣ ପୃଥିବୀର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳୀ ଦେଖିଛନ୍ତି କି?” ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଧିକ କହିଲେ, “ଭକ୍ତମାନେ ନିଜେ ଏକ ଚଳିତ ତୀର୍ଥ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗଦାଧର ଥିବାରୁ ସେମାନେ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଆମ ପରିଜନ, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତମାନେ, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? ଯାଦବମାନେ ନିଜ ସହରରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?” ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ବିଦୁର ତାଙ୍କ ଦେଖିଥିବା ସବୁ ଘଟଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯାଦବବଂଶର ବିନାଶ ବିଷୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ଦୟାବାନ୍ ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିବାର ଅସମର୍ଥତା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅପରିଚୟ ରହିଗଲା। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ବିଦୁର କିଛି ଦିନ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେବତା ସମାନ ସମ୍ମାନ ଓ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ରହିଲେ। ଏଠାରେ ଆର୍ୟମା ଅପରାଧୀମାନେ ଉପରେ ଆବଶ୍ୟକ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଯମ ଏକ ଶାପରେ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂଦ୍ର ରୂପେ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇ, ତାଙ୍କ ନାତିକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷକ ସମାନ ଉତ୍ସବ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଅବିଚାରୀ ଲୋକମାନେ ସମୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ—ସମୟ ଅଦୃଶ୍ୟଭାବେ ଚାଲିଯାଉଥିଲା। ବିଦୁର ଏହା ଅନୁଭବ କରି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଦ୍ରୁତ ଚଳନ୍ତୁ—ବିପଦ ଆସିପଡ଼ିଛି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୟ, ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯିଏ ପ୍ରିୟତମ ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଏ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ତ ଅନ୍ୟଥା କଣ?” “ପିତା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ—ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି; ଯୌବନ ଚାଲିଗଲା; ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମେ ଅନ୍ୟର ଘରେ ରହୁଛ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶା କେତେ ବଡ଼! ତୁମେ ଭିମଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ରହୁଛ—ଏହା କେତେ ଦୁଃଖଦାୟକ। ଅଗ୍ନି ଦେଇଯିବା, ଦାନ କରିବା, ବିଷ ଦେଇବା, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପମାନିତ ହେବା, ଭୂମି ଓ ଧନ ହରାଇଯିବା—ଏମିତି ଜୀବନ ନିମନ୍ତେ କି ଅଛି?” “ତୁମର ଦେହ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶାରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଶୀର୍ଣ୍ଣ ଜାମା ପରି, ଅନିଚ୍ଛା ସତ୍ତ୍ୱେ ଛାଡ଼ିଯିବ। ଯେ ଜଣେ ଏହି ଦେହର କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଚିନ୍ତା ବିନା ଦେହ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ସେ ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତ। ଯେ ଜଣେ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ତୁମର ପଥ ଅନ୍ୟେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ—ଏଠାରୁ ପରେ ସମୟ ଗୁଣମୟ ଭାବେ ଲୋକମାନେ ଉଠାଇନେଇଯାଏ।” ଏପରି ଭାବେ ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ବନ୍ଧୁତ୍ୱର ଦୃଢ଼ ଜଞ୍ଜାଳ କାଟି, ଭାଇଙ୍କ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ। ଶୁଭଳାର ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ, ନିଜ ଅଧିକାର ଛାଡ଼ି, ଯେପରି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଶେଷରେ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏଠି, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଶାନ୍ତି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମିଳି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତିଳ, ଗାଈ, ଭୂମି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରି, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା କିମ୍ବା ଶୁଭଳାର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ଗାଭଲ୍ଗଣ, ଆମ ବୃଦ୍ଧ, ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ପିତା କେଉଁଠି? ମାଆ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୁଃଖିତ, କେଉଁଠି? ମୋ ମାମା, ଆମ ବନ୍ଧୁ, କେଉଁଠି? ବିନା ପରିବାର ଓ ଅବିବେକୀ ଭାବି, ସେମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ ଶମନ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ତୀରକୁ ଗଲେ କି?” ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ସେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ। “ପିତା ପାଣ୍ଡୁ ଚଳିଯିବା ପରେ, ଆମ ମାମାମାନେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂକଟରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେଇ ରକ୍ଷକମାନେ ଏବେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?” ସୂତଦେବୀ କହିଲେ: ଏହି ବିଛେଦ ଓ କରୁଣାରେ ସଞ୍ଜୟ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ନିଜ ମନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ତା’ପରେ ସଞ୍ଜୟ ନିଜ ହାତରେ ଅଶ୍ରୁ ପୁଞ୍ଜି, ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦସ୍ମରଣ କରି, ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ, “ହେ ତୁମ ବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ ତୁମ ପିତାମାତା କିମ୍ବା ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣିନାହିଁ; ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ମୋତେ ଅଦୃଶ୍ୟ କରି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।” ଏହି ସମୟରେ, ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ତୁମ୍ବୁରୁ ସହିତ ଆସିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଉଠି ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ଜାଣେନି ମୋର ପିତାମାତା କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ, କିମ୍ବା ମୋର ତପସ୍ୟାରତ ଦୁଃଖିତ ମାଆ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି।” ତେବେ, ମହାମୁନି ନାରଦ ନୌକାର ମାଳିକ ପରି ପଥ ଦେଖାଇ କହିଲେ, “ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ଦୋରିରେ ଖୁଟିକୁ ବାନ୍ଧାଯାଇଥାଏ, ସେପରି ଜୀବମାନେ ନାମ ଓ ଶବ୍ଦର ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିୟମରେ, ବନ୍ଧିତ ଅଛନ୍ତି। ଯେପରି ଖେଳନାର ମିଳନ ବିଚ୍ଛେଦ ଖେଳୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେପରି ଲୋକମାନେର ମିଳନ ବିଚ୍ଛେଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ। ଏହି ଜଗତରେ ଯାହାକୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚଳ କିମ୍ବା ଅନିଶ୍ଚଳ ଭାବିଛ, ସେ ଏମିତି ନୁହଁନ୍ତି; ମାୟାର ମୂଳରୁ ଆସକ୍ତି ବିନା ଏହିପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।