ଏକ ଅମୂଳ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ଅନନ୍ତ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହିମାକୁ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ଜଗତକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନିବାସ କେବଳ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ମୁଁ ଭଗବାନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଛି, ଯିଏ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା ରହିଲା ନାହିଁ, ଭଗବାନଙ୍କର ଅପରାଜିତ ଲୀଳାରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଇ, କୃପାରେ ଏହି ପୁରାଣକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସତ୍ୟର ଦୀପ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ। ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ବିଦୁର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କାଳରେ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କଠାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାର ମାର୍ଗ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ, ଅପେକ୍ଷିତ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଲେ। ବିଦୁର କୌଷାରବ ମୁନିଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ନିଜର ଭକ୍ତିକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି କରିଲେ, ତାପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ବିଦୁରଙ୍କ ଫେରିବାକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯୁୟୁତ୍ସୁ, ସୂତ, କୃପ, ପୃଥା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ଉତ୍ତରା, କୃପୀ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଜନାନୀମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ, କୁଳ ଜନାନୀମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଉଠିଲେ। ସେମାନେ ଏପରି ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଇଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଉଥରେ ଜୀବନରେ ଫେରିଛି। ସମ୍ବେଦନା ଓ ନମସ୍କାର ସହିତ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆଗ୍ରହ କରି ସ୍ୱାଗତ କଲେ। ବିଦୁରଙ୍କ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନୁରାଗରେ ସମସ୍ତେ ଭଲପାଇବାର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆସନ ଦେଲେ ଏବଂ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ବିଦୁର ଖାଇଲେ, ବିଶ୍ରାମ କଲେ, ଆରାମ ଭାବରେ ବସିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବିନୟ ସହ ଶିର ନମାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଆପଣ ଆମକୁ ମନେ କରୁଛନ୍ତି କି? ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ସୁଖୀ ଥିଲୁ, ଆମ ମାତା ସହିତ ବହୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲୁ, ବିଷ ଓ ଅଗ୍ନି ଭଳି ବିପଦରୁ। ଆପଣ ଏ ଭୂମିରେ କିପରି ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି? କି ତୀର୍ଥ ଏବଂ ପୌଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଛନ୍ତି?' 'ଭକ୍ତମାନେ ନିଜେ ତୀର୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ପୌଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।' 'କୃଷ୍ଣ ଉପାସକ ଆମ ମିତ୍ର ବନ୍ଧୁମାନେ କି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ କି ଶୁଣିଲେ? ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ତାଙ୍କ ନଗରରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?' ଧର୍ମରାଜ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ବିଦୁର ତାଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁସାରେ ସବୁ କଥା ଏକେକ ଅନୁଯାୟୀ କହିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯଦୁବଂଶର ବିନାଶ ବିଷୟଟି ଚୁପ ରଖିଲେ। ଅପ୍ରିୟ ଏବଂ ଅସହ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ ଭାବି, କୃପାବଶତାରେ ଏହା କହିଲେ ନାହିଁ। କିଛି ଦିନ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ବିଦୁର ଏଠାରେ ବସିଲେ, ସମ୍ମାନ ଓ ସୁଖରେ ଦେବତା ପରି ରହିଲେ, ଜେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେଲେ। ଆର୍ୟମା ପାପୀମାନେ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଥିଲେ, ଯମ ଶାପରେ ଶୂଦ୍ର ହେଇ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଅଂଶ ରହିଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇ, ନାତିକୁ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଦେଖି, ଭାଇମାନେ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ପରି ସମ୍ପଦରେ ଏକାନ୍ତ ସୁଖରେ ରହିଲେ। ଏପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ଅସାବଧାନ ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ଅସମ୍ଭବ ଏହି କାଳ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲା। ବିଦୁର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଉ। ଦେଖ, ବିପଦ ଆସିଯାଇଛି।' ଏଠାରେ କେବେ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାଳ, ଭଗବାନ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି କାଳ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେ, ନିଜ ଜୀବନ ସହିତ, ଏକାକି ହୋଇଯାନ୍ତି; ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଦୁରେ ଥାଉ। ପିତା, ଭାଇ, ମିତ୍ର, ପୁଅମାନେ ମୃତ; ଯୁବାବସ୍ଥା ଚାଲିଯାଇଛି; ଆପଣ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଘରରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଜୀବର ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶା କେତେ ବଡ, ଯାହାପାଇଁ ଆପଣ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱର ନିମିତ୍ତରେ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନି, ଦାନ, ବିଷ ଦିଆଯାଇଛି, ଜନାନୀମାନେ ଅପମାନିତ, ଭୂମି ଓ ଧନ ହରାଇଛି—ଏପରି ଜୀବନ ପାଇଁ କେତେ ଦିନ ଅଛି? ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଛାଡିଦେବ, ଜଣେ ବୁଢି ହୋଇଗଲା ଜଣାନୀ ଅପରି। ଯେଉଁଠି ଦେହର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ବନ୍ଧନ ଛାଡି, ଦେହକୁ ଚିନ୍ତା ବିନା ତ୍ୟାଗ କରି, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ଯେଉଁଠି ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ରଖି, ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ଏହି ମାର୍ଗ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏଠାରୁ ପରେ କାଳ ଗୁଣର ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକମାନେ ଚୁପଚାପ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏଭଳି, ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ କୁଳର ପ୍ରତି ମୋହ ବନ୍ଧନ କାଟି, ଭାଇଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆଯାଇଥିବା ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ବାହାରିଗଲେ। ସୁବଳଙ୍କ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଗାନ୍ଧାରୀ, ପତିପ୍ରତି ଅନୁଗତ ହୋଇ, ନିଜ ଅଧିକାର ଦଣ୍ଡ ଛାଡି, ପତିଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ଏକାନ୍ତିକ ଆତ୍ମା ଜୀବନ ଶେଷରେ ନିଜ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର), ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିଳି, ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତିଳ, ଗାଁ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରି, ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ପିତା, ମାତା ଓ ସୁବଳକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ, ସଞ୍ଜୟକୁ ବସିଥିବା ଦେଖି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଓ ଗାବଲଗନ, ଆମ ବୃଦ୍ଧ ପିତା, ଯେଉଁଠି ଦୃଷ୍ଟିହୀନ, କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?