ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଦୁଇବାର ଜନ୍ମ ନିଆଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ଋକ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ବେଦ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଦୁଧର ଧାରା ଭଳି ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ଦ୍ୱିଜ ଯଦି ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ପୁରାଣ ସଂହିତା ପାଠ କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନ୍ କହିଥିବା ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ବୈଶ୍ୟ ଧନର ଅଧିପତ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଗାଉ ଯାଏ ନାହିଁ, ଏଠାରେ ସେଇ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକରେ, ଏହି କଥାମାଳାରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ଅନନ୍ତ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏହି ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ମହିମା ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ ଭଳି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ନିତ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ଓ ଚଳନଶୀଳ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଯାହାଙ୍କ ଧାମ କେବଳ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ। ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ, ଯିଏ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଅଜୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୟାବଶତଃ ଏହି ପୁରାଣ—ସତ୍ୟର ଦୀପ, ପାପ ନାଶକ—କୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନୁଭୂତି ସହିତ, ଏବେ ଗଳ୍ପ ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ସୂତ ଉବାଚ: ଯେତେବେଳେ ଦୀର୍ଘ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କଠାରୁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ପଥ ଶିଖି ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପିପାସା ଶାନ୍ତ ହେଲା, ତେଣୁ ଵିଦୁର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଲେ। ବିଦୁର କୌଷାରବ ଋଷିଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଏକାନ୍ତିକ ଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭଜିବାରେ ଲାଗିଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଆପଣା ବନ୍ଧୁ ବିଦୁର ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି ଦେଖି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯୁୟୁତ୍ସୁ, ସୂତ, କୃପ, ପୃଥା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ଉତ୍ତରା, କୃପୀ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଜଣାସମ୍ପୃକ୍ତ ମହିଳାମାନେ—ସମସ୍ତେ ଅନନ୍ଦରେ ଉଠି ଦେଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରଣୟ ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଅଙ୍ଗାଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏମିତି ଲାଗିଲା ଯେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପୁଣି ଜୀବନ ଫେରି ଆସିଛି। ବିଚ୍ଛେଦର ଦୀର୍ଘ ଆଶା ତାଙ୍କୁ ଭାବୁକ କରିଦେଲା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ସ୍ନେହବାରି ପ୍ରବାହିତ ହେଲା। ରାଜା ବିଦୁରଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଲେ ଓ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ବିଦୁର ଭୋଜନ, ବିଶ୍ରାମ ଓ ସୁବିଧାରେ ବସିଥିଲେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନମ୍ରତା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଆପଣ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ଆମେ ଏବଂ ଆମର ମାଆ, ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅନେକ ବିପଦ—ବିଷ, ଅଗ୍ନି ଇତ୍ୟାଦିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲୁ। ଭୂମିରେ ତୀର୍ଥ, ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଲେ କି? କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ? ଭକ୍ତମାନେ ତ ନିଜେ ଚଳନ୍ତି ତୀର୍ଥ, କାରଣ ସେମାନେ ହୃଦୟରେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଆମ ପରିଜନ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉପାସକମାନେ, ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି କି? ଯାଦବମାନେ ନିଜ ନଗରରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?” ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବିଦୁର ତାଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କଥା କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯାଦବବଂଶର ବିନାଶ ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦୟାବଶତଃ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ ନାହିଁ। ସେ ମାନେ କିଛିଦିନ ସେଠାରେ ଦେବତା ସମ୍ମାନ ପାଇ, ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅର୍ଯ୍ୟମା ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ, ଯମ ଶାପବଶତଃ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂଦ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରି ତାଙ୍କ ନାତିଙ୍କୁ ରାଜବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଦେଖି, ଭାଇମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ଲୋକପାଳ ସମାନ—ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହିଲେ। ଏପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଲୋକମାନେ ଲୀନ ଓ ଅସଚେତନ ଥିଲେ, ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ କାଳ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଚୁପଚାପ ଚଳିଯାଉଥିଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ବିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତୁ, ଦେଖନ୍ତୁ, ବିପଦ ଆସିଯାଇଛି। ଏଠାରେ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, କେଉଁଠୁ କିମ୍ବା କେବେ ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ପରମ କାଳ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛି। ଏହି କାଳ ମଧ୍ୟ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟଜନ ଓ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଏ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ତ କଥା ହେଲା କଣ! ବାପା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅମାନେ ମୃତ, ଯୌବନ ବିଦାୟ ନେଇଛି, ତୁମେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟର ଘରେ ରହୁଛ। ଆହା, କେତେ ବଡ଼ ଜୀବନ ଆଶା! ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭୀମଙ୍କ ଉପରେ ରହିଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଛ। ଅଗ୍ନି ଜାଲିଦିଆଯାଇଛି, ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ବିଷ ଦିଆଯାଇଛି, ଜନନୀମାନେ ଅପମାନିତ, ଭୂମି ଓ ଧନ ଚୋରାଯାଇଛି—ଏମିତି ଜୀବନ ପାଇଁ କେତେ ଅଧିକ ଅଛି? ଏହି ଶରୀର ମଧ୍ୟ, ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଖସିଯିବ, ଝିଣ୍ଡା କପଡ଼ା ପରି। ଯିଏ ଏହି ଶରୀର ଅନର୍ଥକ ଦେଖି ନିଷ୍ପୃହ ଓ ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ଗୃହ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ସେଇ ପୁରୁଷ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ତେଣୁ ତୁମେ ଅଞ୍ଜାନ ଦିଗକୁ, ଅନ୍ୟେ ଅଜ୍ଞାତ ରହି, ପ୍ରସ୍ଥାନ କର; କାରଣ ଏଠାରୁ ଆଗକୁ କାଳ ଗୁଣମୟ ଭାବେ ଲୋକଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ।” ବିଦୁରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଜାଗ୍ରୁତ ହେଲେ, ନିଜ ଜନମାନେ ପ୍ରତି ମୋହ ଛିଁଡ଼ି ଭାଇଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସୁବଳକୁମାରୀ ଗାନ୍ଧାରୀ ନିଜ ପତିଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚାଲିଗଲେ, ନିଜର ଅଧିକାର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ଅନ୍ତେ ନିଜ ଅନୁସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଏଠିରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ସମ୍ମିଳନ କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋ ସେସମେଁ, ଗାଁ, ଜମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କଲେ।