ଏହି ପବିତ୍ର କଥାମାଳା ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ବା ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରାଯାଏ, ଏହା ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଏହି ସଂଗ୍ରହ ପାଠ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପୁଷ୍କର, ମଥୁରା କିମ୍ବା ଦ୍ବାରକା ଭଳି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀରେ ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯାହାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଓ ଶ୍ରବଣ କରି ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ, ପିତୃ, ମନୁ ଓ ରାଜାମାନେ ମନୋବାଞ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ କଥା ଏଠି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହାଯାଏ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମବେଦ ପଢନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଦୁଧର ଧାରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ପୁରାଣ ସଂଗ୍ରହ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ଲାଭ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ପ୍ରଭୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଢିଲେ ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ଧନର ଆଧିପତ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର ପାପମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ହରିଙ୍କ କଥା ନିତ୍ୟ ଗାଯନ ହୁଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକରେ କରାଯାଏ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ଅନନ୍ତ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟର କାରଣ; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ତୁତିକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି। ସେହି ନିତ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରି, ଦୟାବଶତଃ ଏହି ପୁରାଣ ଦୀପକୁ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି। ଏପରେ, ସୂତ ଜୀ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ବିଦୁର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କଠାରୁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ତୃପ୍ତି ଲାଗି ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଲେ। ସେ କୌଷାରବ ଋଷିଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ସମୟରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେଲା, ଏବଂ ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ବନ୍ଦ କଲେ। ବିଦୁରଙ୍କ ଫେରି ଆସିବାକୁ ଦେଖି ଧର୍ମପୁତ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ୟୁୟୁତ୍ସୁ, ସୂତ, କୃପ, ପୃଥା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ସୁଭଦ୍ରା, ଉତ୍ତରା, କୃପୀ ଓ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ନାରୀଜନ ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଭାବିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ମୃତ ଦେହରେ ପୁନଃ ପ୍ରାଣ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସମ୍ମାନ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନ ସହ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ବିରହର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ସାଙ୍ଗ ମିଳିବାର ଉଲ୍ଲାସରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଖିରୁ ପ୍ରେମାଶ୍ରୁ ବହିଲା। ରାଜା ବିଦୁରଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ସହ ବସାଇଲେ। ସେ ଖାଇ, ବିଶ୍ରାମ କରି ବସିଥିବା ବେଳେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନମ୍ରତା ସହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଆମେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିଲୁ, ଆମେ ଓ ଆମ ମାଆ ବହୁ ବିପଦ—ବିଷ, ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲୁ। ତୁମେ ଏତିକି ଦିନ କେମିତି ଜୀବନ ଯାପନ କଲେ? ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନ କରିଛ କି? ଭକ୍ତମାନେ ନିଜେ ତୀର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ; ସେମାନେ ହୃଦୟରେ ମାସ୍ତିକା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାନ୍ତି ସେଠି ପବିତ୍ରତା ଆସେ। ଆମ ସ୍ନେହୀ, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ତାଙ୍କ ସହରରେ ସୁଖେ ଅଛନ୍ତି କି?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ବିଦୁର ତାଙ୍କ ଦେଖାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା କ୍ରମିକ ଭାବେ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଯଦୁବଂଶର ବିନାଶ କଥା ଚାପି ରଖିଲେ; କାରଣ, ଦୟାବଶତଃ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିପାରିବେ ନଥିଲେ। ବିଦୁର କିଛିଦିନ ସେଠାରେ ଥିଲେ, ଦେବତା ସମାନ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କଲେ, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦର କାରଣ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆର୍ୟମା ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଯମ ଶାପବଶତଃ ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ଏକଶତ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ଓ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। ଘରଗୁଡିକୁ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ସଂସାରୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଥିବାରୁ, ସମୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ। ବିଦୁର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ; ଦେଖନ୍ତୁ, ବିପଦ ଆସିଗଲା। କେଉଁଠିଠାରୁ, କେବେ, କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏହିହେଉଛି ପରମ କାଳ, ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯିଏ ସ୍ନେହୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅକାଳରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦିଅନ୍ତି, ଧନ-ପ୍ରଭୃତିକୁ କଣ କହିବି? ପିତା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ, ପୁତ୍ର—ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ; ଯୌବନ ଚାଲିଗଲା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଛି, ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଘରେ ରହୁଛନ୍ତି। ହେ ଦୁଃଖିତ, ଜୀବନ ଆଶା କେତେ ଦୃଢ଼, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଭୀମଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଉଛ। ଅଗ୍ନି ଦେଇ, ଦାନ କରି, ବିଷ ଦେଇ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପମାନିତ, ଭୂମି-ଧନ ହରାଇ—ଏହି ସବୁ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କି ମିଳିଲା? ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଅଚାହିଁ ଥିଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ, ବୟସରେ ଛିଣ୍ଡିଯିବ। ଯିଏ ଏହି ଦେହ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହରାଇ ବିରକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ନିର୍ବିଗ୍ନ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ। ଯିଏ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି ଘର ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେଠି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହିଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, କାରଣ ଏଠି ଗୁଣମୟ ସମୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ନେଉଛି।" ଏପରି ଭାବେ ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଜାଗୃତ ହୋଇ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ନିଜ ପରିଜନ ପ୍ରତି ଭାସ୍କର ମୋହ କଟିଦେଇ, ଭାଇଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସୁବଳପୁତ୍ରୀ ଗାନ୍ଧାରୀ, ତାଙ୍କ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହ, ତାଙ୍କ ଅଧିକାରର ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି, ପତିଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ମହାତ୍ମାମାନେ ଅନ୍ତରେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।