ପରିକ୍ଷିତ୍ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ତାତାଙ୍କ ସମାନ ନିର୍ପେକ୍ଷ ଓ ନ୍ୟାୟପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଶିବଙ୍କ ପରି କୃପାଳୁ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ଥିଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି। ସେ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱର ଧାମ ଥିଲେ; ଦାନଶୀଳତାରେ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ପରି ଏବଂ ଧର୍ମପାଳନରେ ଯୟାତିଙ୍କ ପରି। ଧୃତିରେ ବଳିଙ୍କ ପରି ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପରି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ସେବା କରିବେ। ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ୍ ଉତ୍ତମ ରାଜର୍ଷିମାନେଙ୍କ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ଏବଂ ଅଧର୍ମୀମାନେଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା ହେବେ, ଧର୍ମପାଳନ ପାଇଁ କଳିକୁ ପୃଥିବୀରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଏହି ମହାନ ରାଜା ତକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ପାଇ, ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ସେ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ "ପରିକ୍ଷିତ୍" ବୋଲି ପୃଥିବୀରେ ପରିଚିତ ହେବେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ବ ଦେଖିଥିବା ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ଦିନେଦିନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ, ସେପରି ବଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ପିତା ପ୍ରତିଦିନ ଜଣେ ଅର୍ପିତ କାଷ୍ଠ ପରି ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନେଙ୍କ ଉପରେ ଅପରାଧ ଶୋଧିବା ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନ ମିଳିଲାପରେ କର ଓ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାବନା ବୁଝି, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ବହୁତ ଧନ ଆଣିଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଧନରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଥିବା ନିମିତ୍ତରେ, ତିନି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରକାଧୀଶ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରାଇ, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଅନୁଗ୍ରହରେ କିଛି ମାସ ରହିଲେ। ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯଦୁମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ହରିଙ୍କ ଶିଶୁ ଲୀଳା ଓ ଭକ୍ତର ଉଦ୍ଧାର ଘଟଣା, ବ୍ରଜର କିଶୋରମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଥିଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ଲୀଳାପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଅଘାସୁର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ ଆତ୍ମସାମ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଯିଏ କେବଳ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ରୂପକୁ ମନରେ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିମାର୍ଗ ପାଇଥାଏ; ତେଣୁ ଯିଏ ମୋହରହିତ ହୋଇ ନିରନ୍ତର ଆତ୍ମାନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ନୁହେଁ? ସୂତଦେବୀ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହରିଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ମନ ସେଇ ପବିତ୍ର କଥାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହରିଙ୍କ ଶିଶୁ ଲୀଳା ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କିପରି ଗାଯିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଘଟଣା ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା? ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ମୋତେ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ହରିଙ୍କ ମାୟାର ଲୀଳା ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଆମେ ତ ନାମମାତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅମୃତ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି, ସଂସାରରେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ। ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ, ଜିଏ ସମାଧିରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସ୍ମୃତିରେ ଆସି, ବହୁଦିନ ପରେ ଚେତନା ଆଣି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗବତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ମୁଁ ଏଠି ଭଗବାନଙ୍କ ଲୀଳା ଓ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଛି। ଯିଏ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ କିମ୍ବା ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ "ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଅନନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ବୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଳିଅନ୍ତ ବାୟୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ମେଘକୁ ହଟାଏ। ଯେ କଥାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବର୍ଣ୍ଣିତ ନୁହେଁ, ସେ ସବୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ; କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣ ଉଦ୍ବୋଧିତ କଥାହିଁ ସତ୍ୟ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର। ଭଗବାନଙ୍କ ଶ୍ରୀଗୁଣଗାନ ଅବିରତ ନୂତନ, ହୃଦୟକୁ ମନୋହର, ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ, ଏହି ଗୀତ ମନର ଅନନ୍ତ ମହୋତ୍ସବ। ଯେ କଥା ମଧୁର ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ହରିଙ୍କ ମହିମା କୁହିନାହିଁ, ସେ କାକଙ୍କ ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀ ପରି; ଯେଉଁଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଭକ୍ତମାନେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଅନନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଗୁଣ ଥିବା କଥା, ଯଦିଓ ଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲୋକଙ୍କ ପାପ ଦୂର କରେ; ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି, ପଢ଼ନ୍ତି। ଏ ଅଚ୍ୟୁତ, ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ତୁମେ ନାହାଁଥିଲେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହା କେବଳ ତୁମେ ପ୍ରତି ଅର୍ପିତ ହେଲେ ମାନବକୁ ସଦାୟ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ, ଯାହା କୁଳ ଓ ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ହେଉ, ତାହା ତାଲେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯେତେବେଳେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଚରଣସ୍ମୃତି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ ଏବଂ ଭକ୍ତି ପୂର୍ବକ ହରିଙ୍କ ଗୁଣ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଏ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦସ୍ମୃତି ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର କରେ, ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ, ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଅନ୍ତର୍ଯାମୀରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଦେଉଛି, ଜ୍ଞାନ-ବୈରାଗ୍ୟ ଦାନ କରେ।