ପରିକ୍ଷିତ୍ ମହାରାଜଙ୍କ ଗୁଣଗାଥା ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ମହାନ। ସେ ସିଂହ ପ୍ରତି ମୃଗମାନ୍ୟ, ହିମାଲୟ ପର୍ବତ ପରି ଦୃଢ, ପୃଥିବୀ ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହନଶୀଳ ଥିଲେ। ନ୍ୟାୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ସମାନ, ଦୟାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶରଣ୍ୟ, ଯେପରି ଭଗବାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଟୁଟ ଆଶ୍ରୟ। ପରିକ୍ଷିତ୍ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନେ ଧରିଥିଲେ। ସେ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ପରି ଦାନଶୀଳ ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଦୃଢତାରେ ବଳି ରାଜାଙ୍କ ପରି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସମାନ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ ଏବଂ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା କରିବେ। ସେ ରାଜାର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନକ ହେବେ, ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶାସିବେ, ଏବଂ ଧର୍ମ ପାଳନ ପାଇଁ କଳିକୁ ଅବରୋଧ କରିବେ। ଏକ ଦିନ ତାକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପ, ଏକ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନେଇ ଆସିବାକୁ ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ହରିଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ। ସେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିବେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୟରହିତ ଭାବେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବେ। ଏପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ନେଇ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବେ। ଏହି ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ "ପରିକ୍ଷିତ୍" ନାମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତ୍ ଜାଣିବ, କାରଣ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟାନୁସ୍ମୃତି ଆଧାରରେ ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ଦିନକ୍ଷୟେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କ ପିତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ନୂତନ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣରେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧି ହେବେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତି ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବେ, ଏବଂ କୌଳିନ୍ୟ ଓ ଦଣ୍ଡ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବେ। ତାଙ୍କ ଭାବନା ବୁଝି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ବହୁ ଧନ ଆଣିଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରାଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ କିଛି ମାସ ରହିଥିଲେ। ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଲେ। ଏହି ହରିଙ୍କ ଶିଶୁବେଳାର କୌତୁକ ଲୀଳା, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର, ବ୍ରଜର ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଲୀଳା ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅଘାସୁର ପରି ଦୁଷ୍ଟମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ। ଯିଏ କେବଳ ଏକଥର ମନରେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଚିତ୍ର ଧାରଣ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତିମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ତେଣୁ ଯିଏ ମୋହରହିତ ଭାବେ ସଦା ଆତ୍ମାନନ୍ଦର ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ତ ଅପୂର୍ବ ମୁକ୍ତିକୁ ଲାଭ କରେ। ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ପୁନି ସୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁବେଳାରେ ଯାହା ହେଇଥିଲା, ତାହା କିପରି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁମାନେ ଗାଇଥିଲେ? ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ହରିଙ୍କ ମାୟାର ଖେଳ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।" "ଆମେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କଥା ତୁମ ପାଖରୁ ସବୁବେଳେ ଶୁଣୁଛୁ।" ସୂତ ରୁଷି କହିଲେ: "ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯିଏ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ସ୍ମୃତି ଫେରି, ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।" "ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲ, ମୁଁ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଲୀଳା ଓ କୌତୁକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗାଥିଲି। ଯେ କେହି ହେଉ, ଦୁଃଖିତ, ଅସହାୟ, ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି, ଯେଉଁମାନେ 'ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ, ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ, ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥାନ୍ତି; ଏହା ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଳବାନ ପବନ ଅନ୍ଧକାର ଓ ମେଘକୁ ଦୂର କରିଥିବା ପରି। ଯେ କଥାରେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଚରିତ୍ର ନାହିଁ, ସେ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ; କେବଳ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଗୁଣ ଉଚ୍ଚାରିତ କଥା ହିଁ ସତ୍ୟ, ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର। ଏହି କଥା ହେଉଛି ମନର ଅବିରତ ଉତ୍ସବ, ଦୁଃଖର ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ନୂତନ ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଯେ ଶବ୍ଦ ହରିଙ୍କ ଯଶ ଉଚ୍ଚାରିତ କରେନାହିଁ, ତାହା କାଉଁଆର ସ୍ନାନସ୍ଥଳୀ ପରି, ହଂସମାନେ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତମାନେ ଅଛନ୍ତି। ଅନ୍ତତଃ, ଯେଉଁ କଥାରେ ଅନ୍ତିମ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତି ଅଛି, ଏବଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତାହାରେ ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ନାମ ଓ ଯଶ ଅଛି, ତେବେ ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ସଦ୍ଜନମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି, ପଢ଼ନ୍ତି। ଏଠାରେ ଏହି କଥା ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ତ୍ୟାଗ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଧନ୍ୟତା, ଯଦି ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଉପହାରିତ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଅସାର। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରବଣ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ଚରଣସ୍ମୃତି ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣସ୍ମୃତି ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତା ଦୂର କରେ, ଶୁଭ ଦାନ କରେ, ମନକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭଗବାନ୍ପ୍ରତି ପରମ ଭକ୍ତି ଦିଏ, ଏବଂ ବିବେକ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ଜ୍ଞାନ ଦିଏ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରି ଉପାସନା କରୁଛ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଏକଥର ମହାମୁନିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଯେବେ ପରିକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ଉପବାସ ରହିଥିଲେ, ମହାମୁନିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।