ଯେତେବେଳେ ମହାରାଜ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନୂତନ ଶିଶୁର ଜନ୍ମ ହେଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରେ କହିଲେ—“ଏହି ଶିଶୁ ବିଶ୍ୱରେ ‘ବିଷ୍ଣୁରାତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲଭିବେ, କାରଣ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ଏହି ନେଇ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ଏକ ମହାଭାଗବତ, ମହାପୁରୁଷ ହେବେ।” ଏହା ସୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଶିଶୁ କି ଆମ ରାଜା ଋଷିମାନେ, ମହାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ରର ଆମ ବଂଶର ଅନୁସରଣ କରିବେ? ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେଉଁଥିରେ ଚାଲିବେ କି?” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର, ଏହି ଶିଶୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପରି ପ୍ରଜାପାଳକ ହେବେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବେ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ପରି। ଦାନଶୀଳ ଓ ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଶ୍ରୟଦାତା ଶିବି ପରି ହେବେ; ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତପୁତ୍ର ପରି ବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରସାର କରିବେ। ବାଣ୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ହେବେ; ଅଗ୍ନିପରି ଅଜୟ, ସମୁଦ୍ରପରି ଦୁର୍ଲଂଘ୍ୟ ହେବେ। ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ, ହିମାଳୟ ପରି ଦୃଢ଼, ପୃଥିବୀ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ପରି ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ହେବେ। ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ପରି ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଶିବଙ୍କ ପରି କୃପାଳୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି ଭଗବାନ ଅଶ୍ରୟ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ରୟ ହେବେ। ଏହି ଶିଶୁ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାମ; ଦାନରେ ରନ୍ତିଦେବ, ଧର୍ମରେ ଯୟାତିଙ୍କ ସମାନ। ଧୃଢ଼ତାରେ ବଳି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରି; ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ବଡ଼ମାନ୍ୟଙ୍କ ସେବା କରିବେ। ରାଜା ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ହେବେ, ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ; ଧର୍ମ ପାଇଁ କଳିକୁ ପୃଥିବୀରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ତାକୁ ଏକ ଋଷିପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ତକ୍ଷକ ନାମକ ସର୍ପର ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ଦେଶ ମିଳିବ; ଏହା ଶୁଣି ସେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ। ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରବଣ କରି, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୟରହିତ ଭାବରେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ।” ଏପରି ଭାବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଶିଶୁ ‘ପରୀକ୍ଷିତ୍’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇ ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି ତାହା ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦ୍ରୁତ ବୃଦ୍ଧି ଲାଗିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଅର୍ପିତ ପ୍ରେମରେ ପୋଷିତ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନିଜ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅପରାଧ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ସେ ଧନ ପାଇ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ, କାରଣ କର, ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଭ୍ରାତାମାନେ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ବହୁତ ଧନ ଆଣିଦେଲେ। ଏହି ଧନରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମପୁତ୍ର, ତିନି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରି, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ କିଛି ମାସ ରହିଲେ। ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଓ ଯାଦବମାନଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ସହିତ। ହରିଙ୍କ ଏହି ଶିଶୁ କାଳର ମହାକାର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର, ଭୃଦ୍ଧିରେ ଥିବା ବୃଜର ଶିଶୁମାନେ ଦେଖିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ବି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଥିଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୀଳା କରନ୍ତି; ଯେଉଁ ଅଘାସୁର କେବଳ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୁଷ୍କର ମୋକ୍ଷ ପାଇଲେ। ଯିଏ କେବଳ ଏକଥର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ, ସେ ପରାଭକ୍ତିର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କଲେ; ତେବେ ଯିଏ ମୋହରହିତ ଭାବରେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେ କେତେ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଇବେ! ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚମତ୍କୃତି ଲୀଳା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପୁନି ସୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁକାଳରେ ହରିଯେ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ପରେ ଯୁବା ଶିଶୁମାନେ ଗାଇଥିଲେ? ଏହା ତ ଅନ୍ୟ ସମୟର କଥା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କିପରି? ନିଶ୍ଚୟ, ଏହା ହରିଙ୍କ ମାୟାର କୌତୁକ। ଆମେ ତ କେବଳ ନାମକ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଅମୃତମୟ କୃଷ୍ଣ କଥା ଶୁଣାଉଛ, ଏହି ଭାଗ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।” ସୂତ କହିଲେ: “ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବଦରାୟଣପୁତ୍ର ଶୁକଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଲୀନ, ଅନ୍ତଃଚେତନାରୁ ବାହ୍ୟ ଚେତନାକୁ ଫେରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଭାଗବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। “ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୁଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ଓ କୌତୁକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଛି। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଦୁଃଖିତ, ଅପଦସ୍ଥ, ଭୟଭୀତ, କିମ୍ବା ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ‘ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମହିମା ଶ୍ରବଣ କଲେ, ସେ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବାୟୁ ଅନ୍ଧକାର ଓ ମେଘକୁ ହଟାଏ। ଯେ କଥାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପାସନା ନାହିଁ, ସେ ମିଥ୍ୟା ଓ ଅନର୍ଥକ; କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣ ଉଦ୍ଭାସିତ କଥା ହିଁ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର। ଯେଉଁଠି ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଯାଏ, ସେଠି ହିଁ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତମାନେ ଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ସେ କାଉଁଠି ପକ୍ଷୀର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଭଳି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଯଦି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଛନ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ତଥାପି ଏହି କଥା ଲୋକଙ୍କ ପାପ ଦୂର କରେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି, ପଢ଼ନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ କୃତ୍ୟ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଯଦି ଭକ୍ତିବିହୀନ, ତେବେ ଏହା ଅନ୍ଧକାର; ଭଲ କମ୍ମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ନହେଲେ କିଛି ଲାଭ ନାହିଁ।