ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୁଅ ପ୍ରଜନ୍ମର ସମ୍ବାଦରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଢୌମ୍ୟ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁର ଜନ୍ମକୁଣ୍ଡଳୀ ତିଆରି କରାଇଲେ ଏବଂ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ କରାଇଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏହି ରାଜା, ଶୁଭ ଜନ୍ମସ୍ଥଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ସୁନା, ଗାଈ, ଜମି, ଗ୍ରାମ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହି ଉପହାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ବିନମ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପୁରୁବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବଂଶରେ ଏହି ଶିଶୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୈବବଳରେ, ଶ୍ୱେତ କେଶର ଶେଷ ଦିନରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ତୁମ ଶୁଭାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହା ଆସିଛି। ସେଠିପାଇଁ ସେ ବିଷ୍ଣୁରାତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଅବଶ୍ୟ, ସେ ମହାଭାଗବତ, ମହାପୁରୁଷ ହେବେ।" ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ବଂଶର ଧାର୍ମିକ ରାଜାମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରିବେ କି? ଯେଉଁମାନେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧି ଓ ଜନସମ୍ମାନର ଯୋଗ୍ୟ?" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—"ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର, ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ରକ୍ଷକ ହେବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବେ ଓ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ପରି ସତ୍ୟବାଦୀ ହେବେ। ଦାନଶୀଳ ଓ ଶରଣଦାତା ଶିବି ପରି, ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତପୁତ୍ର ପରି ବଂଶକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିବେ। ଧନୁର୍ଦ୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନମାନେ ପରି, ଅଦମ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି, ଅପାର ସାଗର ପରି ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ହେବେ। ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ, ହିମାଳୟ ପରି ଦୃଢ, ଭୂମି ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ମାତାପିତାଙ୍କ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ ହେବେ। ତାଙ୍କ ପରଦାଦାଙ୍କ ପରି ନିର୍ବିକାର, ଶିବଙ୍କ ପରି ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶରଣଦାତା ହେବେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଶରଣ ଦେଇଛନ୍ତି।" "କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାମ, ରନ୍ତିଦେବ ପରି ଦାନଶୀଳ ଓ ଯୟାତି ପରି ଧାର୍ମିକ। ବଲି ପରି ଦୃଢ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା କରିବେ। ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ପ୍ରଜନକ ଓ ଅଧର୍ମୀମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା ହେବେ, ଧର୍ମ ପାଇଁ କଳିକୁ ପୃଥିବୀରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଟକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଥିବା ଖବର ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।" "ସେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିବେ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୟ ଛାଡ଼ି ସିଧା ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଯିବେ।" ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ "ପରୀକ୍ଷିତ୍" ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, କାରଣ ସେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ଅନୁଭବରେ ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୈନିକ ଭାବେ ପ୍ରେମରେ ପୋଷିତ ହେଲେ। ଏହି ଅପରାଧ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାଜା ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରି, କର ଓ ଦଣ୍ଡ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାଙ୍କ ଭାବନା ବୁଝି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଭାଇମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ବହୁ ଧନ ଆଣିଲେ। ଏଭଳି ଧନ ଦ୍ବାରା ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରାଇ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ କିଛି ମାସ ରହିଲେ। ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ କୃଷ୍ଣ, ଆର୍ଜୁନ ଏବଂ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହି ହରିଙ୍କ ଶିଶୁବେଳାର କୃତ୍ୟ—ଭକ୍ତଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର—ବ୍ରଜର କିଶୋରମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହୁଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, କାରଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଲୀଳା କରନ୍ତି; ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅଘା ମଧ୍ୟ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୁର୍ଲଭ ଆତ୍ମସାମ୍ୟ ଲାଭ କଲେ। ଯିଏ କେବଳ ଏକଥର ମନରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଛବି ଧାରଣ କଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତିମାର୍ଗ ଲାଭ କଲେ; ତେବେ ଯିଏ ମୋହରହିତ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ଅନୁଭବ କରେ, ତାଙ୍କ କଥା କଣ କହିବି! ସୂତ କହିଲେ—"ଏପରି ଭାବେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲୀଳା ଶୁଣି, ମନ ତାହାରେ ଲୀନ କରି, ପୁନି ସୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହରିଙ୍କ ଶିଶୁବେଳାର କୃତ୍ୟ କିପରି କିଶୋରମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କହିପାରିଲେ? ଏହି ଲୀଳା ଭିନ୍ନ ସମୟର!'" "ହେ ମହାଯୋଗୀ, ମହାଗୁରୁ, ଏହି ଚରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ହରିଙ୍କ ମାୟାର କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ଆମେ ଦୁନିଆରେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ, ଯଦିଓ କେବଳ ନାମମାତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ, କାରଣ ଆମେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ କୃଷ୍ଣକଥାର ଅମୃତ ନିତ୍ୟପରିମାଣରେ ପାଉଛୁ।'" ସୂତ କହିଲେ—"ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବଦରାୟଣପୁତ୍ର ସୁକଦେବ, ଯାହାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନନ୍ତ ହୃଦୟରେ ଲୀନ, ସ୍ମୃତି ଫେରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଭାଗବତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।" "ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାପରି, ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଶିଶୁ ଅବତାର ଓ କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି। ଯିଏ ପତିତ, ଯିଏ ଦୁଃଖୀ, ଯିଏ ଅସହାୟ, ଯିଏ ଚିତ୍କାର କରି 'ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।" "ଅନନ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ଶ୍ରବଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଜଣାପଡ଼େ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଳବାନ ପବନ ଅନ୍ଧକାର ଓ ମେଘ ହଟାଏ।" "ଯେ କଥାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେ ସବୁ ଅସାର ଓ ଅଶୁଭ; କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମା ଉଦ୍ଘାଟିତ କରେ, ସେଇ ସତ୍ୟ, ଶୁଭ, ପବିତ୍ର।" "ଭଗବାନଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ଯେଉଁଠି ହୁଏ, ସେଠି ମନର ଅବିରତ ଉତ୍ସବ, ଦୁଃଖର ସାଗର ଶୁଷ୍କ ହୁଏ, ଏହି କଥା ନିତ୍ୟ ନୂତନ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ।" "ଯେ ଶବ୍ଦ କୌଶଳ ଅତି ଉନ୍ନତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତାହାରେ ହରିଙ୍କ ମହିମା ନାହିଁ, ସେ ତ ହଂସମାନେ ନ ଯାଉଥିବା କାଉଆର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ପରି; ଯେଠାଏ ଅଚ୍ୟୁତ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ପବିତ୍ର ଭକ୍ତମାନେ ଅଛନ୍ତି।