ବୈକୁଣ୍ଠରେ, ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଦେହରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଛାୟା-ରୂପରେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଅନ୍ତି। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ସେ ଧରାକୁ ଆସିଥିଲେ, କୃତଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗ ଆସିଲାପରେ, ମୁକ୍ତି ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅନ୍ୟାୟର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠି ମୁକ୍ତି ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଆସିଯାଆନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବେ ରଖି ସ୍ୱୟଂ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି। କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତିଙ୍କର ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଅବହେଳାରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ—ଏହାର ଉପାୟ ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରିବି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏଠି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଦେବି। ଏହି ସମୟରେ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ମହାଉତ୍ସବରେ ପ୍ରଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ମୁଁ ନ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବି। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେମାନେ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବେ। ଯେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ପ୍ରେମରୂପୀ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କୁ ଅଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କେବେ ଅପହାର କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଏହିଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଆଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ଦ୍ରଷ୍ଟାନ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଏହି ପ୍ରେମମୟ ଭକ୍ତି ଉଦିତ ହୁଏ; କଳିଯୁଗରେ ତ ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି। ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଅନ୍ତି; ଏକଥା ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ଏବେ ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଚର୍ଚ୍ଚା ପ୍ରୟାପ୍ତ—କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣି ସେ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ସାଧନୀ, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ। ଭକ୍ତି କହିଲେ: "ହେ ନାରଦ, କେତେ ଧନ୍ୟ ତୁମେ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରେମ ଅଚଳ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ, ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସି ରହିବି। ହେ ଦୟାମୟ ମୁନି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ ଦୂର କରିଦେଲ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ଅଚେତନ ହୋଇଅଛନ୍ତି—ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଅ, ଜାଗାଅ।" ସୂତ କହିଲେ: ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ନାରଦ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଛୁଇଁ ଜାଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମୁଁହ ହେଉଁଥିରେ ନିକଟରେ ରଖି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: "ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!" ବାରମ୍ବାର ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠ କରି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ବଡ଼ କଠିନତାରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହଂସ ଭଳି ଅଶକ୍ତ, ଶରୀର ଧୂସର ଓ ଶୁଷ୍କ କାଠ ଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଏବଂ ପୁଣି ଶୟନରେ ଲିନ ଦେଖି, ମୁନି ଚିନ୍ତାମଗ୍ନ ହେଲେ—"ମୋତେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?" "ଆହା, ଏମିତି ନିଦ୍ରା କିପରି ଆସେ, ଏପରି ବୃଦ୍ଧତା କିପରି ହୁଏ?" ଏହିପରି ଭାବି, ଭାର୍ଗବ ମନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାଣୀ ଶୁଣିଲେ: "ହେ ମୁନି, ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ। ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମୁନି, ସତ୍କର୍ମ କର। ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରକାଶ କରିବେ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ସତ୍କର୍ମ ହେବ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ନିଦ୍ରା ଓ ବୃଦ୍ଧତା ଦୂର ହୋଇଯିବ, ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।" ଏହିପରି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ—"ମୋତେ ଏହା ଜଣା ନଥିଲା!" ନାରଦ ପଚାରିଲେ: "ଏହି ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବିଷୟ ଗୁପ୍ତ ରହିଲା। କ'ଣ ଏହି ସାଧନ, କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି କାମ ସିଦ୍ଧି ହେବ?" "ସତ୍ପୁରୁଷ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ କହିବେ? ଏଠି ମୁଁ କ'ଣ କରିବି, ଯେପରି ଆକାଶବାଣୀ କହିଲା?" ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ନାରଦ ତୀର୍ଥ ତୀର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚି, ବଡ଼ ବଡ଼ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। କେହି କହିଲେ ଅସମ୍ଭବ, କେହି କହିଲେ ବୁଝିବା ଦୁଷ୍କର; କେହି ଚୁପ୍ ହେଲେ, କେହି ଚାଲିଗଲେ। ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ହେଲା; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଚେତନ ହେଲେ। ତଥାପି ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଏହି ତ୍ରିତୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ; ଲୋକେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ କହିଲେ, "ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।" ନାରଦ ଯେଉଁଠି ବି ଯୋଗୀ ହେବା ସତ୍ୱେ ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟେ ମଣିଷମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚାରିଲାପରେ ଏହା ଅଗମ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ନାରଦ ବଦରୀବନକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି କାମ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖିଲେ ଅଗଣିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭଳି ଆଭାମୟ ସନକାଦି ମୁନିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି କଥା କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: "ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ହେ କୁମାରମାନେ, ଦୟା କରି ଶୀଘ୍ର କହ, ମୋପ୍ରତି କୃପା କର।" "ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରବିଦ୍, ପଞ୍ଚ ନିଗ୍ରହ ସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରାଚୀନ ମୁନିମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜ।