ଦ୍ୱିଜଜନମାନ୍ୟ, ମନ ଯେଉଁଠି ମୁକୁନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଅଭିଲାଷା କରନ୍ତି, ସେଇଛାର କଣ ମୂଲ୍ୟ? ଯେପରି ଭୂକ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏହିଠି ମଧ୍ୟ ତାହା ଏମିତି ହେଲା। ଭୃଗୁବଂଶଜ, ନିଜ ମାଆର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଶୂରବୀର ଶିଶୁ ଜଣେ ବିଶେଷ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଅସ୍ତ୍ରର ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କରାଯାଉଥିଲା। ସେ ଏକ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ଆକୃତି ଦେଖିଥିଲେ, ଅଙ୍ଗୁଳିର ଆକାର, ସୁନାର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଚମକୁଥିବା, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ। ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜୀ, ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ତପତି ଶୁଣା ଦୁଇ କଣ ଅଳଂକାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ଗଦାଧରୀ ଏବଂ ଏହି ଗଦାକୁ ମହାପ୍ରଭାବ ସହ ବେଗେ ବେଗେ ଘୁରାଉଥିବା, ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧୂମକେତୁ ପରି ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ନିଜ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅସ୍ତ୍ରର ତାପକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଧୂଆଁକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ଶିଶୁଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାକି ରହିଲା—‘ଏହେ କିଏ?’ ଏପରି ଭାବେ, ସେ ଅପାର ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦଶମାସ ଶେଷରେ ଶିଶୁଟିଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଏହି ବିପଦକୁ ଦୂର କରି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲା, ଗ୍ରହମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲେ, ପାଣ୍ଡୁବଂଶୀ ପୁନି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ରାଜା ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଧୌମ୍ୟ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଠାରେ ଶିଶୁର ଜନ୍ମକୁଣ୍ଡଳୀ ଦେଖାଇଲେ ଏବଂ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସୁନା, ଗାଈ, ଜମି, ଗ୍ରାମ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ତେବେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନମ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ହେ ପୁରୁବଂଶର ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବଂଶରେ ଏହି ଶିଶୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।’ ‘ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୈବବିଧିରେ, ଯେତେବେଳେ ଧଳା କେଶ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଯାଏ, ତେବେ ଏହି ଶିଶୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି।’ ‘ତେଣୁ ସେ ବିଷ୍ଣୁରାତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ। ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ମହାଭକ୍ତ, ମହାପୁରୁଷ ହେବେ।’ ଏଥିରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ‘ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ବଂଶର ପୂର୍ବଜ ରାଜା ଋଷିମାନେ ଯେପରି ଧର୍ମପଥ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ସେଉଁପରି ଚଲିବେ କି? ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂଜିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ?’ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ: ‘ହେ ପୃଥାନନ୍ଦନ, ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ତଥ୍ୟ ରକ୍ଷକ ହେବେ, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ପରି ସତ୍ୟବାନ୍।’ ‘ସେ ଶିବି ରାଜା ପରି ଦାନଶୀଳ ଓ ଶରଣଦାତା, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତପୁତ୍ର ପରି ବଂଶର ଖ୍ୟାତି ବିସ୍ତାର କରିବେ।’ ‘ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ପରି, ଅଗ୍ନି ପରି ଅଜୟ, ସାଗର ପରି ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ନୁହେଁ।’ ‘ସିଂହ ପରି ପ୍ରତାପୀ, ହିମାଳୟ ପରି ଦୃଢ଼, ଭୂମି ପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ପିତାମାତାଙ୍କ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ।’ ‘ପ୍ରପିତାମହ ପରି ନିର୍ବିକାର, ଶିବ ପରି କୃପାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶରଣ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନ।’ ‘କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱର ଧାମ, ରନ୍ତିଦେବ ପରି ଦାନଶୀଳ, ଯୟାତି ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।’ ‘ବଳି ପରି ଦୃଢ଼, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ।’ ‘ସେ ରାଜର୍ଷିମାନେଙ୍କ ପ୍ରଜନକ, ଅଧର୍ମୀମାନେଙ୍କ ଶାସକ, ଧର୍ମ ପାଇଁ କଳିଯୁଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।’ ‘ତକ୍ଷକ ନାମକ ନାଗ, ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।’ ‘ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାତଟରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବେ।’ ଏପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୌରବ ଅନୁଭବ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ଶିଶୁ ‘ପରୀକ୍ଷିତ୍’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭରେ ଦେଖିଥିବା ଆଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେପକାଇ ଏହି ସଂସାରରେ ଲୋକମାନେକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ସେ ରାଜପୁତ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିନେଦିନେ ବଢ଼େ, ତାଙ୍କ ପିତା ନିତ୍ୟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଉପଚାର କରୁଥିଲେ। ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଉପରେ ଅପରାଧ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ଓ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଭାବିଲେ। ତାଙ୍କ ଭାବନା ଅନୁସାରେ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ଭାଇମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ବହୁ ଧନ ଆଣିଦେଲେ। ଏହି ଧନରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧର୍ମପୁତ୍ର, ତିନି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରାଇ, କିଛି ମାସ ତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ପାଇଁ ସେଠାରେ ରହିଲେ। ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପରିବାର, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଲେ। ହରିଙ୍କ ଏହି ଶିଶୁକାଳୀନ କୃତ୍ୟ, ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା, ବାଲ୍ୟକାଳରେ ବ୍ରଜର ଶିଶୁମାନେ ଦେଖିଥିଲେ ଓ ବୟସରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଥିଲେ। ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ—ଯେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଲୀଳା ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଅଘାସୁର ମଧ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ପାପ ଦୂର ହେଲା, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଏକତି ସମତା ପାଇଲେ। ଯିଏ କେବଳ ଏକଥର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୂପକୁ ମନରେ ଧାରଣ କରିଲେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିମାର୍ଗ ପାଇଲେ; ତେବେ ଯିଏ ମୋହରହିତ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମାନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ କେତେ ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିବେ! ସୂତ ଉପବ୍ୟାସ କଲେ: ଏପରି ଭାବେ, ଦ୍ୱିଜଜନମାନ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲୀଳା ଶୁଣି, ମନ ଏହାରେ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁକଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।