ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କ ଚମତ୍କାର କାହାଣୀ ଶୁଣି ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଭୁଲି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନ କଟାଉଥିଲେ । ସେଠାରେ, ବାଲ୍ୟକାଳରେ ସେମାନେ ଲୁକାଚୁରି, ନଦୀରେ ବନ୍ଧ ତିଆରି, ବାନର ପରି ଲାଫାଲାଫି—ଏମିତି ଅନେକ ଖେଳରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ଭୃଜରେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁବେଳା କଟାଇଥିଲେ । ଏହିପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା । ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାଶିର୍ଷ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ନିଃସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ । ଆମେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଶେଷ ଏବଂ ପରେ କେଉଁଠି ଗଲେ ତାହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ । ଯଦି ଆପଣ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବିବେ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଶୁକଦେବ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ, ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ । ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦସେବା କରି, ସମସ୍ତ କାମନାରୁ ଅଲଗା ରହି, ଜନତାଙ୍କୁ ବଡ ମାନ୍ୟ ପିତା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଅନେକ ଧନ, ଯଜ୍ଞ, ରାଜ୍ୟ, ରାଣୀ, ଭାଇ, ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ମୁକୁନ୍ଦରେ ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚଳ ଯାହାର, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଇଛାକୁ ଲାଲସା କରନ୍ତି, ତାହାର କି ମୂଲ୍ୟ? ଭୋକା ରାଜା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ, ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ । ସେ ଦେଖିଲେ—ଅତି ଶୁଦ୍ଧ, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, କନ୍ତି ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଚମତ୍କାର ଦେହ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ । ସେ ଚାରି ଲମ୍ବା ହାତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ମୁଷଳ ଧରି, ଶିଶୁକୁ ଘେରି ଘେରି, ଉଲ୍କା ପରି ମୁଷଳକୁ ଘୁରାଉଥିଲେ । ସେ ନିଜ ମୁଷଳ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ନିକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଧୂଆଁକୁ ଦୂର କରିଥାଏ । ଶିଶୁ ଚକିତ ହୋଇ ଭାବିଲେ—'ଏଠି କିଏ?' ଦଶମାସ ଶେଷରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର କରି, ସେ ଅପାର ପ୍ରଭୁ ଶିଶୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଯାଇଥିଲେ । ତାପରେ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଉପକୂଳ ହେବାପରେ, ପାଣ୍ଡୁବଂଶର ଧାରକ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଧୌମ୍ୟ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ଦେଖି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ । ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ରାଜା, ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଁ, ଜମି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ । ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—'ହେ ପୁରୁବଂଶଶିରୋମଣି, ତୁମ ବଂଶରେ ଏହି ଶିଶୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେତେବେଳେ ଧୂସର କେଶ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ଦୈବବାନ୍ଧ୍ୟରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଶିଶୁ ଆସିଛି । ଏହି କଥା କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଥିବା—'ବିଷ୍ଣୁରାତ' ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ମହାଭାଗବତ ଓ ମହାପୁରୁଷ ହେବେ ।' ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ଏହି ଶିଶୁ କି ଆମ ବଂଶର ଧର୍ମିକ ରାଜାମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରିବେ? ସେମାନେ ଯେମିତି ନାମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଓ ଜନମାନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—'ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର, ସେ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ହେବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ପରି । ଦାନ ଓ ଶରଣ ଦେବାରେ ଶିବି ପରି, ବଳିଦାନରେ ଦୁଷ୍ୟନ୍ତପୁତ୍ର ପରି, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନ ସମାନ, ଅଗ୍ନି ପରି ଅଜୟ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଦୁର୍ଲଙ୍ଘ୍ୟ । ସିଂହ ପରି ସୂର, ହିମାଲୟ ପରି ଅଚଳ, ପୃଥିବୀ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ, ପିତାମାତା ପରି ଉଦାର । ପିତାମହ ପରି ନିଷ୍ପକ୍ଷ, ଶିବ ପରି ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ, ଯେପରି ପ୍ରଭୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ । କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ଅନନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ଧାମ; ରନ୍ତିଦେବ ପରି ଦାନଶୀଳ, ଯୟାତି ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ । ବଳି ପରି ଦୃଢ଼, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିଶୀଳ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ସେବା କରିବେ । ସେ ରାଜରିଷିମାନେଙ୍କ ପ୍ରଜନକ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ କଳିକୁ ନିଗ୍ରହ କରିବେ । ତକ୍ଷକ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ହରିଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବେ । ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗତି ଲାଭ କରିବେ ।' ଏଭଳି ମହାପୁରୁଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ସମ୍ମାନ ପାଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେ ପ୍ରଥିବୀରେ 'ପରୀକ୍ଷିତ୍' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, କାରଣ ଗର୍ଭେ ଦେଖିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ । ସେ ରାଜକୁମାର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ଓ ପ୍ରେମରେ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଉନ୍ନତି କରିଲେ । ରାଜା ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ରାଜସ୍ୱ ଓ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ତାଙ୍କ ଭାବନା ଅନୁସାରେ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଚେତନାରେ ପ୍ରେରିତ ଭାଇମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଅପାର ଧନ ଆଣିଦେଲେ । ଏହିଭଳି ଧନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଭୟ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ । ରାଜାଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରାଇ, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ କିଛି ମାସ ରହିଲେ । ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଯାଦବମାନେ ସହିତ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଯାଇଲେ । ହରିଙ୍କ ଏହି ଶିଶୁବେଳା ଲୀଳା, ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷା, ବ୍ରଜର ଶିଶୁମାନେ ତାଙ୍କ ଯୁବକାଳରେ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କଥା ହୁଏ ।