ନନ୍ଦ ଓ ଗୋପଗଣ ଅନୁଭବ କରିଲେ—“ହାୟ, ଏହି ପିଲା କେତେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିପଦ ଦେଖିଛି! କିଛି ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମ ହେବ, ଯାହାର ଫଳରେ ଏହି ଭୟ ଆସିଛି।” ତଥାପି, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପତଙ୍ଗ ପରି ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ନଶ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରୁନଥିଲେ। ସତ୍ୟ ସେଇ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ତାହା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏନାହିଁ; ଯେପରି ଗର୍ଗ ଋଷି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ଘଟିଛି। ଏହିପରି ଭାବେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କର ଚମତ୍କାର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ସାଂସାରିକ ଦୁଃଖକୁ ଭୁଲି ଖୁସିରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଶିଶୁ ଖେଳ, ଲୁକା ଭାଉଣୀ, ଝରା ତିଆରି, ବାନର ପରି ଓଡ଼ଣା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭ୍ରଜରେ ଦେଶ ଶିଶୁବେଳା କାଟିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ: “ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଶିର୍ଷାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁଣି ଜୀବନ ଲାଭ କଲେ। ଆମେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ମହାପୁରୁଷ ଭାବେ କୃତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ପରେ କେଉଁଠି ଗଲେ—ସେସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଯଦି ଆପଣ ଉଚିତ ଭାବିବେ, ଦୟାକରି ଏହି କଥା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆମେ ଶୁକଦେବଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ।” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଆଶାରେ ଅସକ୍ତ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରତି ପିତା ପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଧନ, ଯଜ୍ଞ, ରାଜ୍ୟ, ରାଣୀ, ଭାଇ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଉପରେ ଶାସନ, ଏବଂ ଦିଗନ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲାଲସା କରନ୍ତି, ଏହି ମୁକୁନ୍ଦରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ତାହାର କଣ ମୂଲ୍ୟ? ଯେପରି ଭୁକ୍ତ ରାଜା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଯଶ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା। ହେ ଭୃଗୁବଂଶଜ, ତାଙ୍କର ମାଆଁଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ, ଏହି ଶୂରବୀର ଶିଶୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁବେଳେ ଅସ୍ତ୍ରର ତାପରେ ସେ ଦହିଯାଉଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁକୁଟ ଧାରି, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁ। ସେ ଚାରି ଲମ୍ବା ହାତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ, ରକ୍ତିମ ଦୃଷ୍ଟି, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଶିଶୁ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରି ଘୂରି ଗଦାକୁ ଘୁମାଇ ଚଲିଥିଲେ—ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଧୂମକେତୁ ପରି। ସେ ନିଜ ଗଦାଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ରର ତାପକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋପତି ମେଘକୁ ହଟାଏ, ଏବଂ ଶିଶୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ—‘ଏହି କିଏ?’ ଏପରି ଭାବେ, ସେଇ ଅପାର ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦଶ ମାସ ଶେଷରେ ଶିଶୁଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ହିଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲା, ଗ୍ରହମାନେ ମଧୁର ହେଲେ, ପାଣ୍ଡୁବଂଶୀ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିତ। ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ଧୌମ୍ୟ, କୃପ ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁଙ୍କର ଜନ୍ମକୁ ଜାତକ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଜନ୍ମସ୍ଥଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି ସୁନା, ଗାଁ, ଜମି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଭଲ ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ। ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନମ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ପୁରୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବଂଶରେ ଏହି ଶିଶୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୈବ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଯେତେବେଳେ ଧୂସର କେଶ ଶେଷ ହେବ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ। ସେହିପରି, ସେ ବିଶ୍ୱରେ ‘ବିଷ୍ଣୁରାତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ରକ୍ଷିତ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ମହାଭାଗବତ, ମହାପୁରୁଷ ହେବେ।” ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ: “ଏହି ଶିଶୁ କି ଆମ ବଂଶର ଧାର୍ମିକ ରାଜାମାନେ ପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟ ମାନ୍ୟ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବେ କି?” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର, ସେ ଲୋକଙ୍କର ସତ୍ୟ ରକ୍ଷକ ହେବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ପରି ସତ୍ୟବାନ୍। ସେ ଦାନଶୀଳ ଓ ଶରଣଦାତା ହେବେ, ଅଉଶୀନର ବଂଶର ଶିବି ପରି; ତାଙ୍କ ବଂଶର ଯଶ ପ୍ରସାର କରିବେ, ଦୁଷ୍ୟନ୍ତପୁତ୍ର ପରି। ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସେ ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ, ଅଗ୍ନି ପରି ଅଜୟ, ସାଗର ପରି ଅତିକ୍ରମସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ, ହିମାଳୟ ପରି ଅଟୁଟ, ଧରିତ୍ରୀପରି ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ପରି ସହିଷ୍ଣୁ। ପିତାମହ ପରି ନିର୍ବିକାର, ଶିବ ପରି କୃପାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ। ସେ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଦାନରେ ରନ୍ତିଦେବ, ଧର୍ମରେ ଯୟାତି ପରି। ଧୃତିରେ ବଲି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରି; ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ପ୍ରତି ସେବା କରିବେ। ସେ ରାଜର୍ଷିମାନେଙ୍କର ପ୍ରଣେତା ହେବେ, ଅଧର୍ମୀମାନେଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବେ, ଧର୍ମ ପାଇଁ କଳିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ। ଟକ୍ଷକ ନାଗ ଆସିବାର ଓ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହେବା କଥା ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ହରିଧାମକୁ ଯିବେ। ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ବ୍ୟାସପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାତଟରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଭୟଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।” ଏପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେ ବିଶ୍ୱରେ ‘ପରୀକ୍ଷିତ୍’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାରଣ ସେ ଗର୍ଭରେ ଦେଖିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବେ। ସେଇ ରାଜକୁମାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପ୍ରତିଦିନ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲେ, ପିତା ତାଙ୍କୁ ଦାରୁ ପରି ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।