ଏକ ସମୟର କଥା, ନାରଦ ମୁନି ହସ୍ତ ଜୋଡି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, କୃଷ୍ଣ ନାରଦଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—“ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।” ନାରଦ ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ତେଣୁ ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦାସୀ ଭାବରେ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ନାମକ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏହିପରି, ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଭକ୍ତି ନିଜ ମୂଳ ରୂପରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଏକ ଛାୟା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟଙ୍କୁ ସହିତ ଭକ୍ତି ଧରାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ କୃତ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ, ମୁକ୍ତି ଅସତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁକ୍ତି ପୁନି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଯେପରି ଭକ୍ତି ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି; ଏହି ଦୁଇ ଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ନାରଦ ଏହାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବେ। ଏହି କଳି ଯୁଗ ଭଳି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମହାଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବି, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ନ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବି। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ତୁମ ସହିତ ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ପ୍ରେମ ଭାବରେ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦାନବ କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ—ମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ଉଦାହରଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତିପ୍ରେମ ଉଦୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ମାତ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିକୁ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାଆନ୍ତି; ଦୁର୍ବାସା ଏକଥର ଏକ ଭକ୍ତକୁ ଅପମାନ କରି ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ଚର୍ଚ୍ଚା—ଏହାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ଭକ୍ତି ଦେଇପାରିବ। ଏପରି ଭାବେ, ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିଙ୍କ ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି, ସାଉଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଚଳ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି।” “ହେ କରୁଣାମୟ ମୁନି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦୂର କରିଦେଲ। ମୋ ଦୁଇ ପୁଅ ଅଚେତନ—ଏହିଠାରୁ ସେମାନେ ଜାଗୁ, ଜାଗୁ।” ଏହି ଭାବରେ ଭକ୍ତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ଦୟାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ମସିଲେ ଓ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତାଙ୍କ କାନ ପାଖରେ ମୁଁହ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—“ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!” ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରି ସେମାନେ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୁଷ୍କ ଦେହ ନେଇ ହଂସମାନେ ପରି ହାଁଚି ଦେଲେ। ଏମିତି ଦୁଇ ଦୁଃଖିତ, ଖାଲିପେଟ ଓ ଅବସାନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁନି ଘୁମେ ଲିନ ହେଲେ, ନାରଦ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ—“ଏହି ଦୁଇ ଏଭଳି କେମିତି ଘୁମିଯାଉଛନ୍ତି, କେମିତି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି?” ଏପରି ଭାବି ଭାର୍ଗବ ମୁନି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ସ୍ୱର ଶୁଣାଗଲା—“ହେ ମୁନି, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମର ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚୟ ସଫଳ ହେବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନେକ କର୍ମ କର; ନେକମୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରିବେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ, ସେମାନଙ୍କର ଘୁମ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂରିଯିବ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସାର୍ବଜନୀନ ହେବ।” ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ କହିଲେ—“ମୋତେ ଏହା ଜଣା ନଥିଲା।” ତେଣୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଦେବବାଣୀ ମଧ୍ୟରେ କଥା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। କ’ଣ ଉପାୟ, କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?” “ସେ ନେକମୟ ମହାପୁରୁଷ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ କହିବେ? ମୁଁ ଏଠି କ’ଣ କରିବି, ଯେପରି ଆକାଶବାଣୀ କହିଲେ?” ଏହାପରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି ନାରଦ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟ ପଚାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କିଏ କହିଲେ ଏହା ଅସମ୍ଭବ, କିଏ କହିଲେ ବୁଝିବା ଦୁର୍ଗମ; କିଏ ଚୁପ୍ ହେଲେ, କିଏ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ସୃଷ୍ଟି କଲା; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ଓ ଗୀତା ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତେ ଚକିତ ହେଲେ। ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଏହି ତିନି ଉଦୟ ହେଲେ ନାହିଁ, ଲୋକେ ଗୁପ୍ଚୁ ଗୁପ୍ଚୁ କହିଲେ—“ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।” ନାରଦ ଯେଉଁଠାରେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏହିପରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ପଚାରାପଚାରି ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ନାରଦ ବଦରିବନକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ—ସନକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ପ୍ରାଚୀନ ମୁନିମାନେ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।