ଏକଦିନ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଯମୁନା ତଟରେ ବଛାମାନେ ଚରାଉଥିଲେ, ଏକ ଦାନବ ସେଠାକୁ ଆସିଲା, ଯେଉଁଥିରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା। ସେ ଦାନବ ବଛା ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଗୋଧାନରେ ମିଶିଯାଇଥିଲା। ହରି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଲେ, ଅପରାଧ ଅଭିନୟ କଲେ ଓ ସେଠି ଦାନବକୁ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ସେ ଦାନବକୁ ପଛପାଦ ଓ ପୁଛଧରି ଘୂରାଇଲେ ଓ ଏକ କପିଥ୍ଥ ଗଛ ଉପରେ ଭଳି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଗଛର ଫଳ ତଳେ ପଡି ଦାନବ ନିର୍ଜୀବ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୋପବାଳକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ "ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!" ବୋଲି କହିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ। ଏହି ଦୁଇଁ ଭାଇ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଥିଲେ, ତଥାପି ସାଧାରଣ ଗୋପବାଳକ ଭଳି ବଛା ଚରାଇଲେ ଓ ପ୍ରତିଦିନର ଭଳି ସକାଳ ବେଳେ ଭୋଜନ କଲେ। ଏକଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଳକ ତାଙ୍କ ବଛାମାନେକୁ ନଦୀ କୂଳକୁ ନେଲେ, ସେଠାରେ ବଛାମାନେ ପାଣି ପିଲେ, ଏବଂ ପରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଣି ପିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ଥିଲା ବକା, ଏକ ଦାନବ, ଯିଏ ପତିଙ୍ଗା ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲା। ସେ ହଠାତ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଠୁଣ୍ଠିରେ ଧରି ଗିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବକା ଗିଲେ, ଦେଖି ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପବାଳକମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୋପପୁତ୍ର, ଜଗତର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ନିଜ ତେଜରେ ବକାଙ୍କ ମୂଳ ତାଳୁକୁ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ପୋଡ଼ିଦେଲେ। ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ବକା କୃଷ୍ଣକୁ ମୁହଁରୁ ଉଲ୍ଟା କରି ଫେଲିଦେଲା, ପରେ ରାଗରେ ପୁଣି ଠୁଣ୍ଠିରେ ଧରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ତେବେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ବକାଙ୍କ ଠୁଣ୍ଠିକୁ ଧରି ସହଜରେ ଦୁଇଁ ଭାଗ କରିଦେଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଗୋପବାଳକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ ବକାର ଶତ୍ରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନନ୍ଦନ ଓ ମଲ୍ଲିକା ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ, ଦମ୍ରୁ, ଶଂଖ ଓ ସ୍ତୁତିଧ୍ୱନି ହେଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପବାଳକମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ବକାଙ୍କ ମୁହଁରୁ କୃଷ୍ଣ ବାହାରିବା ପରେ ବଳରାମ ଓ ସମସ୍ତ ବାଳକ ମନେ ହେଲା ଯେ ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣି ଜୀବନ ମିଳିଛି। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ବଛାମାନେ ଗଛି ଉଲ୍ଲାସରେ ଗୀତ ଗାଇ ଭ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଗୋପ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଇବାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତାରୁଣ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତକିଲେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପରେ ପୁଣି ଫେରିଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ହାୟ, ଏହି ଶିଶୁ କେତେ ବିପଦ ସହିଛି! ଶାୟଦ ଆମେ କୌଣସି ଦୁର୍ଜନ୍ୟ କରିଥିଲୁ, ତାହିଁ ପାଇଁ ଏହି ଭୟ।" କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରାଣୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସି ବି ତାଙ୍କର ଆଗରେ ପତଙ୍ଗ ପରି ଦହିଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ମନେ କଲେ, "ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ଯେପରି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଗର୍ଗ ମୁନି କହିଥିଲେ, ସେପରି ଘଟିଛି।" ଏପରି ଭାବରେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣ ବଳରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ, ସାଂସାରିକ ଦୁଃଖକୁ ଭୁଲିଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଲୁଚୁଚୁରି, ଗୋଟିଏ ନଦୀରେ ବନ୍ଧ ତିଆରି, ବାନର ଭଳି ଲାଫ ଦେଇ ଏମିତି ଶିଶୁ ଖେଳରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଶୁବୟସ୍କୁ ବ୍ରଜରେ କାଟିଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଶିର୍ଷାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ, ମହାତ୍ମା ଭାବେ କୃତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କେଉଁଠି ଗଲେ—ଏ ସବୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଯଦି ଆପଣ ଉଚିତ ଭାବିବେ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।" ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାମନାରୁ ଅଲଗା ରହି, ପିତାଭଳି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ସେ ଅପାର ଧନ, ଯଜ୍ଞ, ରାଜ୍ୟ, ରାଣୀ, ଭାଇ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଶାସନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଖ୍ୟାତିର ମାଲିକ ଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ରଖିଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଭୋଗକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ ସବୁ କିମ୍ବା ଆଉ କିଛି ମୂଲ୍ୟ ରଖେନାହିଁ; ଭୁକ୍ତ ରାଜା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି। ଏହି ଶୂତକର୍ମରେ ରହିଥିବା ଶୂରବୀର ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଯେଉଁଥି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମୁକୁଟ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଚାରି ହାତ, ଚମକୁଥିବା ତାପ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ, ରକ୍ତ ନେତ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଭାବେ ଚାରିପଟେ ଘୂରିଘୂରି ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ଗଦା ଘୂରାଇ ଅଗ୍ନିର ଭଳି ଶସ୍ତ୍ରର ତାପକୁ ଦୂର କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଗୋପାଳ ଧୂଆଁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଶିଶୁ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ 'ଏହି କିଏ?' ଭାବି ଦେଖୁଥିଲେ। ଦଶମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ଅପାର ଭଗବାନ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସେଠି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ପରେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ଏବଂ ଗ୍ରହ ଶୁଭ ହେବା ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡୁବଂଶୀ ଶିଶୁ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ। ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ନେଇ ଦୌମ୍ୟ, କୃପାଦି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମକୁଣ୍ଡଳି ଦେଖାଇଲେ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ। ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ଗାଁ, ଜମି, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦାନ କଲେ। ତେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବଂଶରେ ଏ ଶିଶୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏହି ବିପାକ କାଳର ଅବସାନରେ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ ତୁମ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଏହାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ସେ ବିଷ୍ଣୁରାତ ନାମରେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମହାଭାଗବତ ଓ ମହାତ୍ମା ହେବେ।" ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ବଂଶର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପରି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିବେ କି?