ଦ୍ୱାରକା ନଗରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରର ଦ୍ୱାରରେ ଦହି, ଧାନ୍ୟ, ଫଳ ଓ ଇଖପାଠି ସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ ଓ ଦୀପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ବନ୍ଧୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଖବର ପାଇଁ, ମହାମନା ବସୁଦେବ, ଅକୃର, ଉଗ୍ରସେନ, ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ଜାମ୍ବବତୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶଯ୍ୟା, ଆସନ ଓ ଭୋଜନ ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ସମ୍ମାନର ସୂଚନାରେ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ରହିଥିବା ରାଜାତିରିକ ହାତୀ, ବେଦମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଓ ଭେରୀ ଧ୍ୱନି, ଏବଂ ରଥରେ ଚଡ଼ି ଆସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ସ୍ନେହ ଓ ଭୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଗମନ କଲେ। ଶତଶଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଚାମର ଓ ମୁକୁତ ପିନ୍ଧି ଚମକୁଥିଲେ, ଯାହା ଦୱାରକାର ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଥିଲା। ନୃତ୍ୟକାର, ଅଭିନେତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ଗାୟକମାନେ ସେଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗାଥା ଗାଇଥିଲେ। ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱଜନ ଓ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଚାଲିତ୍ରାନୁସାରେ ଆଦର କଲେ। କେଉଁଠି ନମସ୍କାର, କେଉଁଠି ଆଲିଙ୍ଗନ, ହସିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହାତ ଧରି ଦୀର୍ଘଦିନ ଦୂରେ ଥିବାମାନେ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ପାଇଲେ। ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ବୃଦ୍ଧ, ପୂର୍ବଜ, ପତ୍ନୀ ଓ ବୟସ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଗାୟକମାନେ ସହିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ରାଜପଥରେ ଯାଉଥିଲେ, ଦ୍ୱାରକାର ଗୌରବଶାଳି ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିଜ ମହଳ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବସିଥିଲେ। ଦ୍ୱାରକାବାସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁବାରେ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ତୃପ୍ତି ପାଇଲାନି, କାରଣ ସେ ଶ୍ରୀର ନିବାସ ଓ ସମସ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ମୂଳ। ତାଙ୍କ ଛାତି ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ମୁହଁ ଦୃଷ୍ଟିର ପାନପାତ୍ର, ବାହୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ଏବଂ ଚରଣ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଶରଣ। ଧଳା ଛତା, ଚାମର, ତଜା ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ଓ ହଳଦିଆ ବସ୍ତ୍ର, ଭୃଦଙ୍ଗ ମାଳା ପିନ୍ଧି ତିନି ବଦଳ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ବିଜୁଳି ମଧ୍ୟରେ ରବି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ପରେ ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମାତା ଦେବକୀ ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ ମାତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସେଇ ମାନେ ଆନନ୍ଦେ ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଝିଅ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଜ ଅପୂର୍ବ ମହଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ୧୬,୦୦୦ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଅଲଗା ମହଳ ଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ବିଚ୍ଛେଦ ପରେ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନରୁ ଉଠି ଉତ୍ସବ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ନମାଇ ରହିଲେ। ଭାବ ଅଟକାଇ ରଖିବା ମୁଷ୍କିଲ ହେଉଥିଲେ, ତଥାପି ଭୃଗୁବଂଶୀ ସେଇ ମହିଳାମାନେ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ପତିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଅନ୍ତରେ ଅପାର ଆକାଂକ୍ଷା ରହିଥିଲା, ଏବଂ ଲଜ୍ଜାରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା। ସେ ଘରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କର ଚରଣ ନୂଆ ଲାଗୁଥିଲା; ଏମିତି କିଏ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଛାଡ଼ିପାରିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ? ଏପରି ଭାବରେ, ଭୂଭାର ରୂପେ ଜନ୍ମନେଇଥିବା ରାଜାମାନେ ଏକାପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁତା କରାଇ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଶ କରି, ପବନ ପରି ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଅଲଗା ହୋଇ ରହିଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମାନବ ଲୋକରେ ଅବତରଣ କରି, ଚୟିତ ନାରୀମାନେ ସହିତ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଭୋଗ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଲଜ୍ଜା ହସ, ଚାଉଁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦ ହୋଇ ଧନୁଷ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତଥାପି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ବିଚଳିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଲୋକମାନେ ଅବିବେକରେ ତାଙ୍କୁ ଲୋକଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ମାନଦଣ୍ଡରେ ଅନ୍ୟକୁ ମାପନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶାସନ—ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଜନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ମୂଢ଼ା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କ ଏକାନ୍ତ ସମ୍ପର୍କ କୁ ନିଜ ପତି ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, ଯେପରି ଅସାଧାରଣ ପ୍ରଭୁକୁ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଅଳ୍ପ ଭାବିଥାଏ। ଦୁଇଁଜଣ ଶିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କରି, ପଶୁମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଅନୁଭବ ଦେଉଥିଲେ। ଏକଦିନ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ସହିତ ଯମୁନା ତଟରେ ବଛା ଚରାଉଥିଲେ, ଏକ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବଛା ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦଳରେ ମିଶିଗଲା। ହରି ଅଜ୍ଞାତ ଭାବ ଧରି ବସି, ବଳରାମଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଦାନବକୁ ଦେଖାଇଲେ। ପରେ ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କ ପଛ ପା ଧରି ଘୁରାଇ, କପିଥ ଗଛ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ବଡ଼ ଦେହ ଦାନବ ଫଳର ଆଘାତରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ଏହା ଦେଖି ସାଙ୍ଗମାନେ ‘ବାହ୍! ବାହ୍!’ ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ଦେବତାମାନେ ମୁଦିତ ହୋଇ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ। ସେଉଁଠି ଦୁଇଁଜଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସାଧାରଣ ଗୋପାଳକ ପରି ବଛା ଚରାଇ ଦିନ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ। ଏକଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୁଆଁ ନିଜ ଦଳର ବଛାମାନେକୁ ନଦୀପାରେ ନେଇ ଯାଇଲେ, ବଛାମାନେ ପାନ କରିବା ପରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳପାନ କଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେହି ଥିଲେ ବକ ଦାନବ, ବଡ଼ ପକ୍ଷୀ ରୂପେ ଆସି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଠୁଣ୍ଡେ ଧରି ଗିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗିଲାବେଳେ ବଳରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ସାଙ୍ଗମାନେ ଅତି ଭୟ ଓ ଅବାକ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ତଥାପି, ଗୋପାଳକ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ବକାସୁରଙ୍କ ମୂଳ ତାଲୁକୁ ଅଗ୍ନି ପରି ଦଗ୍ଧ କଲେ; ଯେଉଁଠାରୁ ବକା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତାଙ୍କୁ ମୁହଁରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ପୁଣି ରାଗରେ ମାରିବାକୁ ଠୁଣ୍ଡେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏବେ ବକା ଆକ୍ରମଣ କରିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ଠୁଣ୍ଡେ ଧରି, ସାଙ୍ଗମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସହଜରେ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସୁର ମାରି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।