ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦ୍ବିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗାଥାରେ, ନାରଦ ମୁନି ଭକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛନ୍ତି। ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ, “ବାଳେ, କାହିଁକି ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛ? ଚିନ୍ତା ତୁମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ କରୁଛି। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଦୁଃଖ ଅପେକ୍ଷା କରିବ।” ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବଙ୍କ ଦୁର୍ଗତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ଗୋକୁଳର ଷ୍ଟ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲେ—ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ବର୍ତ୍ତମାନ? ନାରଦ କହିଲେ, “ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେ ଠାରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ନିମ୍ନ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ।” ଏହିପରି ଭାବେ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପରମ ଆନନ୍ଦର ରୂପ ଭକ୍ତି। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି କହିଥିଲ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତେବେ କୃଷ୍ଣ କହିଥିଲେ, “ମୋ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।” ତୁମେ ସେ ଆଦେଶକୁ ମାନିଲା, ଏବଂ ହରି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ତୁମ ସହ ରହିଲେ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର, କିନ୍ତୁ ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଛାୟା ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଉଛ। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲା, ଏବଂ କୃତଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲା। କଳିଯୁଗରେ ମୁକ୍ତି ଅବିଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହେଲା ଏବଂ ତୁମ ଆଦେଶରେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲା। ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଯେପରିକି ତୁମେ ଚିନ୍ତନ କର। ଏହି ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ତାନ କରିଥିବା, ତୁମ ପାଖରେ ରକ୍ଷା ପାଉଛନ୍ତି। କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିଥିଲେ ବୋଲି ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରନି—ମୁଁ ଏଥିରେ ଉପାୟ ଭାବିବି। “ସୁନ୍ଦରୀ, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ। ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବି। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ବାଦ ଦିଅ, ବଡ଼ ପର୍ବ ପାଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଅ; ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବି ନାହିଁ, ନାହିଁ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚାର କରିବି। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ସଦା ଭକ୍ତିରୁ ପ୍ରେମ ରଖନ୍ତି, ଅପବିତ୍ର ଜନ୍ତୁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ଭାବରେ ମନ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ, କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରି ଲାଭ ହୋଇନଥାଏ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମାନବ ଜୀବନରେ ପ୍ରେମ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିପ୍ରତି ବିରୋଧି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାଆନ୍ତି; ଏକଥା ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଆଲୋଚନାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏପରି ଭାବେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରକୃତି ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ଭକ୍ତି ଦେବୀ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନାରଦ, କେତେ ଧନ୍ୟ ତୁମେ! ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭଲପାଇବା ଅଟୁଟ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ସଦା ରହିବି।” “ଦୟାମୟ ମୁନି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦୂର କରିଦେଲ। ମୋ ଦୁଇ ସନ୍ତାନ ଅଚେତନ ଅଛନ୍ତି—ଏହିଠାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଅ, ଜାଗାଅ।” ଭକ୍ତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ କୃପାରେ ପ୍ରଭୃତି ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଘସି ଜାଗାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଁହ ଦୁଇଜଣଙ୍କ କାନ ପାଖରେ ନିକଟେ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!” ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରି ସେମାନେ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଶେଷେ କିଛି ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣ ଚକୁ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମାନ୍ଦାର ପକ୍ଷୀ ପରି ଜହ୍ମିଲେ, ଦେହ ଶୁଖି ଓ ଧୂସର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ଭୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଆବାରି ଶୁଇଯାଇଥିବା ଦେଖି, ମୁନି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—କ’ଣ କରିବି? “ହାଁ, ଏମିତି ନିଦ୍ରା କିପରି ଆସିଲା? ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା?”—ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ମନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା, “ମୁନି, ଚିନ୍ତା କରନି। ତୁମର ପ୍ରୟାସ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ହେ ଦେବମୁନି, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଧର୍ମରେ ଶୋଭିତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବେ।” “ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ନିଦ୍ରା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସତ୍କ୍ଷଣରେ ଦୂର ହେବ, ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିବ।” ଏହି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, “ମୋତେ ଏହା ଜଣା ନଥିଲା।” ନାରଦ କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି। କ’ଣ ଉପାୟ, କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ?” “ଧର୍ମଶୀଳ ଲୋକ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ ଦେବେ? ଏଠାରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି, ଯେପରି ଆକାଶବାଣୀ କହିଛି?” ସୂତ କହିଲେ, “ସେ ଦୁଇଜଣକୁ ଏଠାରେ ରଖି, ମୁନି ନାରଦ ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ, ମହାମୁନିମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।