ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ, ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ଦେବପୁତ୍ର ନଳକୁବର ଓ ମଣିଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନଳକୁବର, ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ; ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଚାହିଁଥିଲ, ସେଠାରେ ଏହି ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି।” ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେବପୁତ୍ରମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପୁନି ପୁନି ଶିର ନମାଇ, ବାନ୍ଧା ଦାଉଡିକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ପ୍ରେମ ଭକ୍ତି ଦ୍ଵାରା ହିଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିହେବ; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କର୍ମ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟାଗୁଡିକ ଏହି ସାମାନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ନିୟମରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ; ଏହି ସବୁ ମାୟା ଦ୍ଵାରା ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ, ମାନବ ଭାବନାକୁ ନିରାକରଣ ପାଇଁ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପର ବିବେଦ ରହିଛି; ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମ୍ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟେ। ଏହି କଳ୍ପର ମାନ, ଏହି ବିଶେଷ ଆକୃତି, ଓ ପଦ୍ମ କଳ୍ପ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି—ତୁମେ ଶୁଣ। ଏଥିରେ, ଶୌନକ ମୁନି ସୂତଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ହେ ସୂତ, ତୁମେ କହିଥିଲେ ଯେ ବିଦୁର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ସବୁଠାରୁ ଦୁର୍ଲଭ ବନ୍ଧୁମାନେ ଛାଡ଼ି, ଭୂମଣ୍ଡଳର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳଗୁଡିକୁ ଗ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ବିଦୁରଙ୍କ ଓ ବୃହଦ୍ରଥ ପୁତ୍ର କୌଶାରବ ମୁନିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଲା, କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବା ପରେ ସେ ମହାପୁରୁଷ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ। ଦୟାକରି ଆମକୁ କହ, ବିଦୁର କ’ଣ କଲେ, କାହିଁକି ସେ ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁନି ଫେରିଲେ?” ସୂତଦେବ କହିଲେ, “ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପଚାରା ପରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ମହାମୁନି ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମେମାନେ କୁ କହିବି, ଶୁଣ। ରାଜା ପଚାରିଲେ: ‘ଭଗବାନ୍, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ମୋର ଆତ୍ମା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ିଲା? ଦୟାକରି ଏହା ଆମକୁ କୁହ।’ ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ, ‘ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦାନବମାନେଙ୍କଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମାୟା, ମହାମାୟାବୀଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟା ତିନିଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ନଗର—ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ ଲୋହାର—ସୃଜନ କଲେ, ଯେଉଁ ନଗରଗୁଡିକ ବିଚିତ୍ର ରକ୍ଷାବଳି ଓ ଅପୂର୍ବ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଯୋଗାଯୋଗିତ। ସେହି ନଗରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି, ତିନି ଲୋକକୁ ଉପଦ୍ରବ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତେବେ, ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତିମାନେ, ତାଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଟ୍ରିପୁରବାସୀମାନେ ଆମକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି।” ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ଦୟାକରି କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ,” ଏବଂ ତୀରକୁ ଧନୁଷରେ ଧାରଣ କରି, ତିନିଟି ନଗର ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ। ତେଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଅଗ୍ନିର ନିମ୍ନିତ ତୀର ଉଦ୍ଭବ କଲା, ଯେଉଁମାନେ ରଶ୍ମି ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ନଗରକୁ ଗଲେ। ସେଇ ତୀରର ଆଘାତରେ, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ନିଃପ୍ରାଣ ହେଲେ; ମହାୟୋଗୀ ମାୟା ସେମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଅମୃତ କୁଆଁରେ ପକେଇଲେ। ଅମୃତର ଛୁଆଁରେ, ସେମାନେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ମେଘ ଭେଦି ଉଠିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ବଛୁରୀ ଭାବେ, ବିଷ୍ଣୁ ଗାଈ ଭାବେ ତିନିଟି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅମୃତ କୁଆଁରୁ ଅମୃତ ପିଇଲେ। ଦାନବମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋହିତ ହୋଇ ରୋକିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେଖି, ମହାୟୋଗୀ ମାୟା ନେକୁଟି ହସିଲେ ଓ ଦୁଃଖ ନ ଥିବା ଭାବେ କହିଲେ: “ଏଠାରେ କେହି ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ, ସବୁ ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ—ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ। ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଗ୍ୟ କେହି ବଦଳାଇପାରେ ନାହିଁ।” ଏହିପରି କହି, ସେ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ତପ, ଶିକ୍ଷା ଓ କର୍ମ ଦ୍ଵାରା ସେ ରଥ, ସାରଥି, ଧ୍ୱଜ, ଘୋଡ଼ା, ଧନୁଷ, କବଚ, ତୀର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସୃଜନ କଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ରଥାରୋହଣ କରି, ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଧାରଣ କରି, ଏକ ମାତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଜୟୀ ଭାବେ ତିଆରି ହେଲେ। ସେଇ ତୀର ଦ୍ଵାରା, ହେ ରାଜନ୍, ହରା ତିନିଟି ଅଜୟ୍ୟ ନଗରକୁ ଦାହ କଲେ; ଦେବ ଦୁନିଆରେ ଡମ୍ରୁ ଧ୍ୱନିତ ହେଲା, ଆକାଶ ଶତାଧିକ ଦେବ ଯାନରେ ଭରିଗଲା। ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ, ବିଜୟ ଘୋଷଣା କଲେ; ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରି ଆନନ୍ଦ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ତିନିଟି ନଗର ଦାହ କରି, ନଗନାଶକ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହିପରି ହରିଙ୍କ କ୍ରୀଡାମୟ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବ ଅନୁକରଣ କରନ୍ତି, ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଜଗତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହିପରି ଲୀଳା ପରେ, ସୂତ କହିଲେ: “ଭଗବାନ୍ ନିଜ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନିତ କଲେ, ଯେଉଁ ଧ୍ୱନି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲା। ଏହି ଶଙ୍ଖ, ଧଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର, ଭଗବାନଙ୍କ ରକ୍ତିମ ଅଧର ଛୁଇଁ, ପଦ୍ମପରି ହାତରେ ଧରି, ପଦ୍ମପୁଷ୍କର ଝିଲିମିଲିରେ ହଂସ ଧ୍ୱନି ପରି ଶୁଣାଗଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜନ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆସିଗଲେ। ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଉନ୍ନତ କରି, ଅନ୍ଧକାରରେ ଦୀପ ପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଭଗବାନଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଉଠିଲା, ଚିତ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା, ସେମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଶିଶୁମାନେ କଥାହେବା ପରି କହିଲେ: “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ତୁମେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦା ପୂଜନ୍ତି; ତୁମେ ମୁକ୍ତିକାମୀମାନେଙ୍କ ପରମ ଶରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୟ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ।